{"id":3901,"date":"2023-02-15T18:03:48","date_gmt":"2023-02-15T17:03:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/"},"modified":"2023-02-15T18:03:48","modified_gmt":"2023-02-15T17:03:48","slug":"larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/","title":{"rendered":"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 – Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888)."},"content":{"rendered":"

Pierre Larramendiren eta Jeanne
\nHiriarten semea zen, eta anai-arrebak Jean-Pierre (1817), Pierre (1823),
\nGratian (1824) eta Marie (1827) zituen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Larresoroko apaizgaitegian
\nikasi zuen, eta beranduago irakasle aritu zen han berean. 1851tik 1859ra
\nBidarraiko parrokoa izan zen, eta urte hartatik 1888an hil arte, Garr\u00fczeko
\nparrokoa. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Jean Jaurgain gazteari lagundu
\nzion antzinako dokumentuen kontsultaren lehenengo urratsak egiten, eta honek
\nbihotzez eskertuko zion, 1898an argitaratu zuen La Vasconie. \u00c9tude
\nhistorique et critique <\/i>(\u2026) liburuan. Biek izan zuten Brancion funtsak eta
\nNafarroarekin lotutako dokumentu ugari, barne direla Luxe eta Gramont familien
\nfuntsak, erabiltzeko aukera. Gauza bitxia da, Larramendik bere artikuluak
\nsinatzea Landemont <\/i>goitizenaz, Larramendi euskal abizenaren itzulpena
\nbesterik ez baita. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Nafarroa Beherean sorginkeriak
\neragindako auziei buruz idatzi zuen artikuluan, Landemontek adierazi zuen
\nezagunenak Lapurdiko epaiketak zirela, Pierre de Lancre de Rosteguyren
\nlanagatik besterik ez bazen ere. Larramendyk ez du esaten Lancreren sortzezko familia
\nJutsi herrian zituela sustraiak, hain zuzen ere, hark kontatzen zituen
\nsorginkeriazko gauzak gertatu ziren herrian. Haren lanaren interesa da Lancrek
\nkontatzen zituenak baino lehenagoko gertaerak aipatzen zituela, lehenengoa
\n1450ekoa zelako, Amikuze eta Oztibarre eskualdean. Johanette delako neska bat,
\nJutsiko Sala etxekoa, Oztibarren, sorginkeriazko gauzen hasierak ikasi zituen
\nEiherabideko andrearen eskutik, eta hegan egiten omen zuen \u00ablande de bouc\u00bb
\nizeneko leku batera, frantsesezko itzulpena ematen baitzuen Landemontek,
\n\u00abAkhelarre\u00bb hitza eman beharrean. Deabruak dirua ematen omen zion neskatoari.
\nEz da falta istorioan deabruari musu emateko kontua, eta auzokideak edo bere
\nseme-alabak ere begiz jotzeko ahala zuela. Azkenik, sutan erretzera kondenatua
\nizan zen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Beste epaiketa batek antzeko
\nosagaiak erakusten zituen Garr\u00fczen, 1515ean, eta Uharte-Hirian. Biztanleek nahi
\nerara erakartzen zituzten apoak. Epaiketako adierazpen batzuk euskaraz jasoak
\ndira. Landemontek aipatzen du, orobat, <\/span>XVI<\/span>. mendeko proposamen bat, sorginen gehiegikeriei
\namaiera emateko. Azkenik, diru-gosea eta mendekua aipatzen ditu Landemontek,
\nsalaketa horien arrazoi gisa, baina esaten du eliteari bezala herritar xumeei
\nere bazegozkiela, eta defendatzen zuen \u00abaurreiritzi\u00bb horiek gertatzen zirela \u00abgiza
\nizaerak sortzez duen gaitzagatik\u00bb. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Landemonten lan xume hau
\ninteres handikoa da, elementu oso garrantzitsuak ematen dituelako sorginen
\nehiza handiaren genesiaren espedientea osatzeko, izan ere, batzuek, Paravy buru
\ndutela, argudiatzen baitute haren sorrera izan zela, batez ere, Alpeen inguruko
\neskualdeetan, eta tesi hori indartzen dute, bai batasun geografikoak
\n(Dofinerria, Aosta, Savoia, Valais), bai denbora-batasunak (Konstantzako
\nKontziliotik Basileako Kontziliora) eta bai ekintza-batasunak ere
\n(konkomitantzia hasierako sorgin-erretzeen eta lehenengo demonologia tratatuen
\nartean). Dokumentazioa oparoa da alde horretatik, baina Ghersik indarrez
\ndefendatzen du ezin direla bistatik galdu Pirinio aldeko fenomenoak, tartean
\ndirela Euskal Herrikoak ere, inguru hauetako dokumentazioa eskasagoa bada ere.
\nHorregatik, are baliotsuagoa da Landemonten dokumentazioa. Uste zabalduenaren
\narabera, frogatuta dago 1424an akelarreak ospatzen zirela Val d\u2019Aneu ibarrean.
\nGainera, Landemonten artikuluak Frantziako hegoaldeko eta Euskal Herriko
\nsorginkeriaren bost ezaugarri aipatu zituen, XV. mendearen hasieratik frogatuta
\nbaitzeuden. Hona hemen ezaugarri horiek: 1) emakumezkoen gaueko hegaldia; 2)
\ntopaketa mendian edo larrean akerrarekin; 3) akerrarengan haragitutako
\ndeabruari omen egitea; 4) musu edo muin emate zitala; 5) ume txikiak pozoia
\nemanda hiltzea. Alpeetan ez dago frogatuta deabruak akerraren forma hartzen
\nzuenik. Hemen, salatutako bakarrak emakumezkoak dira. Ikusi dugu apoa
\npertsonaia horiekin batera doala, komentsalismoaren ohiko lege guztien kontrara.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Datu horiek guztiak garrantzi
\nhandikoak dira Landemonten iritziz, modu puntualean bada ere, aukera ematen
\ndutelako berriro aztertzeko erdialdeko eta mendebaldeko Pirinioek sorginkeria
\nmodernoaren agerpenean izan zuten garrantzia. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierre Larramendiren eta Jeanne Hiriarten semea zen, eta anai-arrebak Jean-Pierre (1817), Pierre (1823), Gratian (1824) eta Marie (1827) zituen. Larresoroko apaizgaitegian ikasi zuen, eta beranduago irakasle aritu zen han berean. 1851tik 1859ra Bidarraiko parrokoa izan zen, eta urte hartatik 1888an hil arte, Garr\u00fczeko parrokoa. Jean Jaurgain gazteari lagundu zion antzinako dokumentuen kontsultaren lehenengo urratsak egiten, […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[337],"class_list":["post-3901","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nLARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pierre Larramendiren eta Jeanne Hiriarten semea zen, eta anai-arrebak Jean-Pierre (1817), Pierre (1823), Gratian (1824) eta Marie (1827) zituen. Larresoroko apaizgaitegian ikasi zuen, eta beranduago irakasle aritu zen han berean. 1851tik 1859ra Bidarraiko parrokoa izan zen, eta urte hartatik 1888an hil arte, Garr\u00fczeko parrokoa. Jean Jaurgain gazteari lagundu zion antzinako dokumentuen kontsultaren lehenengo urratsak egiten, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\\\/\",\"name\":\"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T17:03:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 – Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae","og_description":"Pierre Larramendiren eta Jeanne Hiriarten semea zen, eta anai-arrebak Jean-Pierre (1817), Pierre (1823), Gratian (1824) eta Marie (1827) zituen. Larresoroko apaizgaitegian ikasi zuen, eta beranduago irakasle aritu zen han berean. 1851tik 1859ra Bidarraiko parrokoa izan zen, eta urte hartatik 1888an hil arte, Garr\u00fczeko parrokoa. Jean Jaurgain gazteari lagundu zion antzinako dokumentuen kontsultaren lehenengo urratsak egiten, […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/","name":"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 - Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T17:03:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/larramendy-hiriart-larramendi-hiriarte-pierre-765-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LARRAMENDY HIRIART [LARRAMENDI HIRIARTE], Pierre (goitizena Landemont) (Hazparne, Lapurdi, 1826ko martxoak 26 – Garr\u00fcze, Nafarroa Beherea, 1888)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3901","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3901\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}