{"id":3855,"date":"2023-02-15T17:44:47","date_gmt":"2023-02-15T16:44:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:44:47","modified_gmt":"2023-02-15T16:44:47","slug":"constantin-garbi-albert-742-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/","title":{"rendered":"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28)."},"content":{"rendered":"

Jaio zenean Alexis, Pierre eta
\nAlbert izenak jarri zizkioten, eta gurasoak Jean-Baptiste Constantin
\n(1844-1927) eta Engrace Garbi (1854-1948) izan zituen, biak ere Donibane
\nGarazikoak. Haren aita ere euskaltzale ospetsua izan zen, hainbat lan
\nargitaratu zituena (esaterako Haritchabaletaren bizia & Don Juan eta
\nbere adixkidiak), <\/i>\u00abJoanes Garaztarra\u00bb goitizena erabilita, eta maisua zen
\nIzpurako eskolan. Aita-semeak lanean aritu ziren Eskualduna <\/i>aldizkaria
\nZuberoan hedatzeko, eta halaber Eskualtzaleen Biltzarraren alde. Cercle
\nd\u2019Etudes Euskariennes <\/i>zirkuluko kideak ere izan ziren biak. Baionan sortu
\nzen zirkulua 1911n, eta gerraren ondorioz desagertu zen 1914an. Jean-Baptiste
\ngizon jantzia zen, zuberera ongi ezagutzen zuena, eta horregatik kontsultak
\negiten zizkioten, hainbat ikerketa-lan lexikografikoren karietara. 1918an,
\nEuskaltzaindia sortu zenean, Jean-Baptiste Constantin Akademiako kide izendatu
\nzuten Zuberoatik. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Albert
\nConstantin 1903an ezkondu zen Rosalie Claire Ameztoirekin (1883-1944).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Emaztearen aita Saint-Martin
\nHarriaga \u00abMorrosko\u00bb ospetsu eta aberatsa zen, Hazparneko alkate izan zena 1890
\neta 1904 bitartean, eta ondoren karguan Pierre Broussainek ordeztua.
\nSenar-emazteek hiru seme izan zituzten: Jean (1904-1981), Arnaud (1905-1968) eta
\nPierre (1906-1942). Constantin familia haien jabetzako etxean bizi izan zen,
\neta gaur egun Atharratzeko Udalaren jabetzakoa da. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ikasketak Larresoron hasi
\nzituen, eta ondoren Baionan jarraitu. Parisera joan zen medikuntza ikastera,
\neta 1898an bukatu zuen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Medikua eta Basab\u00fcr\u00fcko hainbat
\nherritan txertaketa-komisario izateaz gain, oihal-lantegi garrantzitsua zuzendu
\nzuen Albert Constantinek Atharratzen, \u00ablinge basque\u00bb edo euskal ehunak egiten
\nzituena: \u00abConstantin et C<\/span>ie<\/span>\u00bb. Ehun mota horiek ospe handia zuten ipar Euskal
\nHerrian, eta gainera garrantzi ekonomiko handia zuten, oroz gain landa-eremua
\nzen lurralde batean. Mauleko espartinekin batera, Zuberoako salbuespen
\nindustriala ziren, 1870an Larraineko burdinolak itxi ondoren. \u00abEuskal
\ndiseinuko\u00bb oihalak lihozkoak ziren, eta haien funtsezko ezaugarria zen zazpi
\nkoloreko lerroez osatutako zerrenda, euskal zazpi lurralde historikoak
\nirudikatuz. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ez da harritzekoa Constantinek,
\nbi lanbide ospetsu horietan arituta (medikua eta industria-gizona), ospe handia
\nizatea garai hartako Zuberoan, hautatua izatea hainbat kargu betetzeko, eta
\nhainbat aldiz ohorezko sariak jasotzea. Esaterako, Atharratzeko Udal
\nKontseilari hautatu zuten 1905eko apiriletik; herri bereko alkate 1924 eta 1936
\nbitartean; Kontseilari Nagusi Atharratzeko kantonamendutik, 1919-1940 eta
\n1945-1957 aldietan eta departamentuko Kontseilaria 1943an. 1919an UDRren
\nzerrendetan (Union R\u00e9publicaine D\u00e9mocratique<\/i>) aurkeztu zen, eta 1945an,
\nberriz, Parti R\u00e9publicain Radical et Radical-socialiste <\/i>alderdiaren
\nzerrendetan. Gainera, Ohorezko Legioko Zaldun izendatu zuten 1930eko abuztuaren
\n20an, eta 1953ko apirilaren 8an Ordena horretako Ofizial izatera igo zuten.
\nHalaber, \u00abOfficier d\u2019Academie\u00bb izendatu zuten. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Haren jardueraren alderdi oso
\ninteresgarri bat da euskal hizkuntzaren eta kulturaren aldeko aktibismoari
\ndagokiona. Dominique Iribarne ingeniariarekin batera, Constantinek osatu zuen
\nKepa Altonagak \u00abAtharratzeko taldea\u00bb deitu duena, Zuberoako Basab\u00fcr\u00fca aldean
\neuskal kultura sustatzeko asmoz. Oso parte-hartze aktiboa izan zuen
\nEskualtzaleen Biltzarrean. 1922ko irailaren 21ean erakunde euskaltzale horren
\nkarguak berrantolatu ziren eta Jean Etxepare hautatu zuten elkarteko buru, eta
\nConstantin eta Louis Dassance buruordeak. 1933an Constantin Baionako Societ\u00e9
\ndes Sciences, Lettres et Arts de Bayonne elkarteko kide izendatu zuten. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Arlo politikoan, hainbat
\nhauteskundetan UDR eta PRR alderdien zerrendetan aurkeztu zela ikusi badugu
\nere, Constantinen ideiak beste bide batetik zihoazen. Egiaz, euskal
\nabertzaletasunaren aitzindarietako bat izan zen ipar Euskal Herrian. Adiskide
\nhandia izan zuen bera bezala medikua zen Pierre Broussain, ideia euskaltzaleak
\nere partekatzen baitzituzten. Bien arteko hainbat gutun ere gorde dira, eta
\nhaien bitartez lortzen ahal da politikaren eremuan zituzten kezken gaineko
\nikuspegi bat. 1901ean eta 1905ean Constantinek estrategia bat diseinatu zuen,
\nBroussainen laguntzarekin, Eskualdun Ona <\/i>hamaboskaria (Eskualduna <\/i>zaharraren
\nondorengoa) \u00abildo separatistako\u00bb euskal aldizkari abertzalea bihurtzeko asmoz.
\nOrobat, 1903an Pierre Broussaini idatzitako eskutitz batean adierazten zuen
\nbazegoela aukera sortzeko \u00abun parti nationaliste viable\u00bb. Egiaz, era horretako
\nalderdi bat sortzeko baldintza egokirik ez zegoen orduan, eta Constantinen eta
\nBroussainen proiektu politikoak ezerezean geratu ziren, eta ez zuten jarraitzailerik
\nizan, epe laburrera. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ziurrenik ere, mediku eta
\nindustria-gizonaren bizimodu azkarrak eta, horiez gain, kulturaren sustatzaile
\njarduera eta eginkizun politikoak tartean, ez zuen denbora anitz izanen
\nidazteko eta, beraz, argitaratutako oso lan gutxi ditu. Haietako anitz, gainera,
\nematen zituen hitzaldietako testuak dira. Hala ere, saiakera bat argitaratu
\nzuen, gai historiko bati buruzkoa, \u00abLes Basques et l\u2019unification nationale sous
\nla R\u00e9volution\u00bb izenburukoa, eta egiaz, izenburu berarekin Mixel Etxeberrik
\nBaionako Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 des Sciences, des Arts et des Letres <\/i>aldizkarian
\n1933ko urte hartan berean argitaratutako artikulu baten gaineko iruzkina zena.
\nConstantinek bi galderatan zentratzen zuen gaia: zergatik zuberotarrek ez zuten
\nsalatu Estatu Nagusietako diputatuak hautatzeko modua? eta, zer jarrera izan
\nzuen Nafarroa Behereak Departamentu bat Bearnorekin batera sortzeko
\nproiektuaren aitzinean? Galdera horiei erantzun nahian, garai hartako hainbat
\ndokumentu transkribatu zituen. Medikuntzaren inguruko saiakeraren bat ere
\nidatzi zuen euskaraz, eta beraz, euskarazko prosa zientifikoaren
\naitzindarietako bat da. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaio zenean Alexis, Pierre eta Albert izenak jarri zizkioten, eta gurasoak Jean-Baptiste Constantin (1844-1927) eta Engrace Garbi (1854-1948) izan zituen, biak ere Donibane Garazikoak. Haren aita ere euskaltzale ospetsua izan zen, hainbat lan argitaratu zituena (esaterako Haritchabaletaren bizia & Don Juan eta bere adixkidiak), \u00abJoanes Garaztarra\u00bb goitizena erabilita, eta maisua zen Izpurako eskolan. Aita-semeak lanean […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[337],"class_list":["post-3855","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nCONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jaio zenean Alexis, Pierre eta Albert izenak jarri zizkioten, eta gurasoak Jean-Baptiste Constantin (1844-1927) eta Engrace Garbi (1854-1948) izan zituen, biak ere Donibane Garazikoak. Haren aita ere euskaltzale ospetsua izan zen, hainbat lan argitaratu zituena (esaterako Haritchabaletaren bizia & Don Juan eta bere adixkidiak), \u00abJoanes Garaztarra\u00bb goitizena erabilita, eta maisua zen Izpurako eskolan. Aita-semeak lanean […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/constantin-garbi-albert-742-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/constantin-garbi-albert-742-eu\\\/\",\"name\":\"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:44:47+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/constantin-garbi-albert-742-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/constantin-garbi-albert-742-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/constantin-garbi-albert-742-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae","og_description":"Jaio zenean Alexis, Pierre eta Albert izenak jarri zizkioten, eta gurasoak Jean-Baptiste Constantin (1844-1927) eta Engrace Garbi (1854-1948) izan zituen, biak ere Donibane Garazikoak. Haren aita ere euskaltzale ospetsua izan zen, hainbat lan argitaratu zituena (esaterako Haritchabaletaren bizia & Don Juan eta bere adixkidiak), \u00abJoanes Garaztarra\u00bb goitizena erabilita, eta maisua zen Izpurako eskolan. Aita-semeak lanean […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/","name":"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:44:47+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/constantin-garbi-albert-742-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"CONSTANTIN GARBI, Albert (Izpura, Nafarroa Beherea, 1873ko abuztuak 22, Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilak 28)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3855\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}