{"id":3821,"date":"2023-02-15T17:22:43","date_gmt":"2023-02-15T16:22:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:22:43","modified_gmt":"2023-02-15T16:22:43","slug":"toni-compains-fulgencio-725-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/","title":{"rendered":"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 &#8211; Urrotz, Nafarroa, 1933)."},"content":{"rendered":"<p><span>Nafarroako Toki Legeriaren <i>Nov\u00edsimo<br \/>\nmanual <\/i>egin zuen, 1867an Diputazioak argitaratutako bildumaren araberakoa.<br \/>\n1901eko urriaren 2ko akordioaren ondorioz argitaratu zen, \u00abhala ere, horrek ez<br \/>\ndu esan nahi obra ofiziala denik, ezta Aldundi honek bere egiten duenik ere;<br \/>\nhala ere, gomendatu eta eskuratzeko baimena ematen die udal korporazioei\u00bb, izan<br \/>\nere \u00aboso erabilgarria da orokorrean, udalentzat batez ere\u00bb. 1907an eranskin bat<br \/>\ngehitu zuen atalak eguneratuz eta \u00abjurisprudentzia\u00bb erantsiz, hau da,<br \/>\nAldundiaren ebazpenak erregulazioak interpretatu eta aplikatuz, baina<br \/>\nkontzeptuaren berezko doktrina judizial izaerarik gabe, \u00abaurrekari<br \/>\nadministratibo\u00bb izanik. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Haren helburua \u00abgure<br \/>\nudal-araubideko foru-espezialitateari aplikatu beharreko xedapenak biltzea\u00bb eta<br \/>\n\u00abnire herriari zerbitzu bat ematea\u00bb izan zen, atal bidezko sistematizazioari<br \/>\nesker jendeak indarrean zegoen legeria ezagut zezan. Atal horiek 1867ko abuztuaren<br \/>\n24ko Diputazioaren zirkularraren bidez argitaratutako Nafarroako herrien<br \/>\nadministraziorako arautegiarekin hasten ziren, eta toki-eskumenari dagozkion<br \/>\ngai guztiak (antolaketa, ogasuna, kontuak, hornidurak, osasuna, instrukzioa,<br \/>\nongintza, kintak, eta abar) eta probintzia-eskumenarekin zuzenean lotutako<br \/>\nbeste batzuk jasotzen zituen. Nafarroako Gorteetako hainbat lege sartu zituen,<br \/>\n1794, 1795, 1796 eta 1797ko 27, eta 1817 eta 1818ko 60, hamaikaldi,<br \/>\nhamabostaldi eta hogeialdiei buruzkoak, 1817-1818ko 29, animalia kaltegarriei<br \/>\nburuzkoak, eta 1828-1829ko 26, 29, 34 eta 39, propio eta errentei, errepideei<br \/>\neta bideei buruzkoak. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Udalerriei eragiten zieten<br \/>\nestatu-arauak, eta foru-arauak ekarri zituen, indarrean zeuden gorteetako<br \/>\nlegeez gain, Diputazioak 1841eko legeak onartutako arauzko-izaerako arautzeko<br \/>\nahalmena egikarituz emandako araudiak, zirkularrak eta erabakiak ere sartu zituen.<br \/>\nGai orokorrei eragin zien, hala nola, toki-araubidea, erabakimen eta zergak,<br \/>\nerrepideak eta bideak eta horien polizia, ondasunak, administrazio-kontseilua,<br \/>\nkontuak, desamortizazioa, mendiak eta zuhaiztiak, antolamendua, gora jotzeko<br \/>\nerrekurtsoko egintzen berrikuspena eta administrazio-prozedura. Azken bi<br \/>\nataletan formulario ofizialak eta alkateek eta idazkariek tokiko komunitateari,<br \/>\nestatuko agintariei eta Aldundiari eman beharreko aldizkako zerbitzuen<br \/>\naurkibidea gehitu zituen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Obra horri esker, Aldundiak<br \/>\nondarearen, ogasunaren eta tokiko bizitzaren gainean zituen eskumenetatik<br \/>\nabiatuta egin zuen ahalegin arautzailea ezagutu ahal izan zen. Eskumen horiek<br \/>\n1841eko Legeak Errege Kontseiluaren eta Erresumako Diputazioaren berezko<br \/>\neskumen gisa aitortu zituen, eta honek harreman hierarkikoan tokiko bizitza<br \/>\narautu eta kontrolatzeko ahalmena eman zion, baimenen, onarpenen eta gora<br \/>\njotzeko errekurtsoen, azpiegitura-planen eta tokiko ondarearen ondasunen bidez.<br \/>\nEra berean, errepideei, bideei eta haien poliziari buruzkoa, 1859tik 1899ra<br \/>\nbitarteko errege-aginduek Aldundiari aitortutako desamortizazioaren<br \/>\nberezitasunak, herri-ondareari eustea ahalbidetu zutenak. Mendien araubidea,<br \/>\noro har, eta Urbasa, Andia, Entzia eta Aralarko mendiena. 1898ko uztailaren<br \/>\n16ko zirkularraren bidez Nafarroako Administrazio Kontseiluaren sorrera, urte<br \/>\nberean eta hurrengoan berritu zena, errolda bidezko ordezkaritza mugatuko<br \/>\nerakunde laguntzaile gisa, aurrekontuaren eta toki-ogasunaren gaineko eskumena<br \/>\nzuena. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Tokiko bizitzaren kode baten<br \/>\nbeharra Nafarroako Herrien Administraziorako Araudian islatu zuen korporazio<br \/>\nprobintzialak, 1867ko abuztuaren 24ko zirkularraren bidez argitaratua.<br \/>\nGobernuaren eta Diputazioaren ordezkarien artean 1924ko martxoaren 8ko udal-estatutua<br \/>\n1925eko azaroaren 4ko Lege Dekretura egokitzea adostu zuten. Batzorde horrek<br \/>\nbatzorde txostengile bat sortu zuen, eta Toni izan zen Nafarroako Udal<br \/>\nAdministraziorako 1928ko Araudia idatzi zuen kideetako bat. Estatutuak emandako<br \/>\ntoki-autonomiaren printzipioaren bertsio berezi bat jaso zuen, baina ez zen<br \/>\nhala izan, Diputazioak toki entitateen gaineko kontrola eta hierarkia mantendu<br \/>\nzituelako, eta erakunde horiek erresumako erakundetzat hartu zirelako eta lege<br \/>\nitunduak aitortu zituelako. Autonomia-printzipioaren zati bat txertatzeko,<br \/>\naraugintza-eskumena administrazio-kontseiluari esleitu zitzaion, eta gora<br \/>\njotzeko errekurtsoen ardura, berriz, Aldundiaren eskuordetutako<br \/>\nadministrazio-auzitegi bati. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Nabaskoze eta Urrotzeko<br \/>\nudaletako idazkaria izan zen (1884ko azaroaren 1etik 1930eko abenduaren 9ra),<br \/>\neta Nafarroako idazkaritzaren korporazio-bizitza sustatu zuen, estatuko funtzio<br \/>\npublikotik eta foru-funtzio publikotik bereizitako funtzionario-talde gisa,<br \/>\nNafarroako Foru Aldundiak gaitutako funtzionarioek osatua, baina udalek modu<br \/>\nzuzenean eta diskrezionalki izendatuak. Erregulazio eta ordainsari-hobekuntzak<br \/>\nbultzatu zituen, eta elkargo bat eta montepio bat eman zien<br \/>\nadministrazio-kontseiluak ezarritako eta Diputazioak kudeatutako eskubide<br \/>\npasiboetarako. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafarroako Toki Legeriaren Nov\u00edsimo manual egin zuen, 1867an Diputazioak argitaratutako bildumaren araberakoa. 1901eko urriaren 2ko akordioaren ondorioz argitaratu zen, \u00abhala ere, horrek ez du esan nahi obra ofiziala denik, ezta Aldundi honek bere egiten duenik ere; hala ere, gomendatu eta eskuratzeko baimena ematen die udal korporazioei\u00bb, izan ere \u00aboso erabilgarria da orokorrean, udalentzat batez ere\u00bb. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3821","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nafarroako Toki Legeriaren Nov\u00edsimo manual egin zuen, 1867an Diputazioak argitaratutako bildumaren araberakoa. 1901eko urriaren 2ko akordioaren ondorioz argitaratu zen, \u00abhala ere, horrek ez du esan nahi obra ofiziala denik, ezta Aldundi honek bere egiten duenik ere; hala ere, gomendatu eta eskuratzeko baimena ematen die udal korporazioei\u00bb, izan ere \u00aboso erabilgarria da orokorrean, udalentzat batez ere\u00bb. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/toni-compains-fulgencio-725-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/toni-compains-fulgencio-725-eu\\\/\",\"name\":\"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:22:43+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/toni-compains-fulgencio-725-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/toni-compains-fulgencio-725-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/toni-compains-fulgencio-725-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 &#8211; Urrotz, Nafarroa, 1933).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae","og_description":"Nafarroako Toki Legeriaren Nov\u00edsimo manual egin zuen, 1867an Diputazioak argitaratutako bildumaren araberakoa. 1901eko urriaren 2ko akordioaren ondorioz argitaratu zen, \u00abhala ere, horrek ez du esan nahi obra ofiziala denik, ezta Aldundi honek bere egiten duenik ere; hala ere, gomendatu eta eskuratzeko baimena ematen die udal korporazioei\u00bb, izan ere \u00aboso erabilgarria da orokorrean, udalentzat batez ere\u00bb. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/","name":"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 - Urrotz, Nafarroa, 1933). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:22:43+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/toni-compains-fulgencio-725-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TONI COMPAINS, Fulgencio (Otsagabia, Nafarroa, 1860 &#8211; Urrotz, Nafarroa, 1933)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3821","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3821\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}