{"id":3815,"date":"2023-02-15T17:20:27","date_gmt":"2023-02-15T16:20:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:20:27","modified_gmt":"2023-02-15T16:20:27","slug":"pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/","title":{"rendered":"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 &#8211; Donostia, 1936ko irailak 6)."},"content":{"rendered":"<p><span>Orduko Valentzia pasealekuan<br \/>\njaio zen, eta Iru\u00f1eko San Nikolas parrokian bataiatu zuten. Tradizionalismoaren<br \/>\nirudia izan zen parlamentarismoaren eta demokraziaren aurrean, eta behin eta<br \/>\nberriz borrokatu zen Kataluniako eta, batez ere, Euskal Herriko nazionalismoen<br \/>\naurka. Horretarako, <\/span><span>XIX<\/span><span>. mendearen amaierako eta <\/span><span>XX<\/span><span>. mendearen<br \/>\nhasierako karlismo legitimistaren babesa izan zuen, baina baita 1919tik<br \/>\naurrerako mellismoarena, hark berak 1923an sortutako alderdi sozial<br \/>\npopularrarena edo Primo de Riveraren diktadura garaiko batasun patriotikoarena<br \/>\nere. Bigarren Errepublika iritsi zenean, talde legitimista, integrista eta<br \/>\nmellisten bileraren ondorioz (1932), komunitate tradizionalistan parte hartu<br \/>\nzuen. Talde horretatik beste indar batzuekin egin beharreko aliantzak defendatu<br \/>\nzituen, eta, horrela, TyRe eratu zuen (Tradicionalistas y Renovaci\u00f3n espa\u00f1ola).<br \/>\nBere jarduera politiko eta parlamentarioan tonu beroko eta erretorika-gaitasun<br \/>\noneko hizlaria izan zen, eta horrek ospea eman zion ekitaldi publiko askotan.<br \/>\nGainera, hausnarketa bizia egin zuen printzipio tradizionalistetatik abiatuta,<br \/>\neta horrek eragin handia izan zuen 1936ko altxamendua babestu zuten<br \/>\npentsalarien artean. Azken hauekin harreman estua izan zuen, eta haien artean<br \/>\nerreferente garrantzitsua izan zen. Izan ere, bere liburu ezagunenaren, <i>O<br \/>\nNovo Estado <\/i>(1947), portugeserako itzulpenaren editoreek \u00abtradizionalista<br \/>\nzintzoa izan zela, inspirazio eskolastiko garbienaren iturburua, eta kultura<br \/>\npolitiko garaikidearen monumentuetako ikurtzat hartu behar dela\u00bb adierazi<br \/>\nzuten. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Aitaren aldeko aitona-amonak<br \/>\nSara eta Sunbillakoak ziren, eta Etxalarren bizi izan ziren, amaren aldekoak,<br \/>\nberriz, Auza eta Iru\u00f1ekoak, eta Beran bizi izan ziren, hala ere, aitonaren<br \/>\naktibismo karlista zela eta, Valladolidera alde egin behar izan zuen. Gurasoak<br \/>\nEtxalar eta Iru\u00f1ean jaio ziren, baina Kuban izandako probetxuzko egonaldi bat<br \/>\neta gero, Francisco Praderak erregearen udaldien distira gorena bizitzen ari<br \/>\nzen Gipuzkoako hiriburuan higiezinen sustapenean aritzeko baliabideak lortu<br \/>\nzituen. Horregatik, familia Donostiara joan zen 1879an, eta Batxilergoa ikasi<br \/>\nzuen, arrazionalisten eta tomisten arteko polemiken eragin handiko giroan.<br \/>\nZiurrenik, Luis Maria Eleizalde institutuko Psikologia, Logika eta Filosofia<br \/>\nMoraleko irakaslearen eraginak eraman zuen Leon XIII.aren <i>Aeterni patris <\/i>(1879)<br \/>\nentziklikarekin indartutako neotomismo baterantz. Praderak fideltasunez eutsi<br \/>\nzion fedearen eta zientziaren arteko bateraezintasunik ikusten ez zuen eta<br \/>\nfilosofia kristaua Tomas de Aquinotik berrezarri nahi zuen pentsamendu horri.<br \/>\nHortik aurrera, oinarri arrazionalak eta katolikoak izan ziren bere bizitza<br \/>\nosoko hausnarketen oinarria. Hala, 1935ean Salamancan emandako mitin batean,<br \/>\nEspainia salbatzeko Erdi Aroko teologoarengana jotzera animatu zituen<br \/>\nentzuleak. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Merkataritza-jarduera<br \/>\nezagutzeko Bordelen ibili ondoren, bide, ubide eta portuetako ingeniaritza<br \/>\nikasketak egin zituen, eta, horretarako, Deustuko Unibertsitatera joan zen<br \/>\n(1887-1889). Bertan, familia karlista ospetsuetako kideak ezagutu zituen.<br \/>\nMadrilgo Ingeniaritza Eskolan sartu zen, eta formakuntza amaitu ondoren, itzuli<br \/>\neta Laurak Bat zuzendu zuen, Tolosako paper-fabrika, makalaldi batetik atera<br \/>\nzuena, harik eta Espainiako paper-fabrikak xurgatu zuen arte. 1902ra arte egon<br \/>\nzen bertan ingeniari. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1899an, karlismoak Tolosako<br \/>\nGorteetako ordezkari gisa proposatu zuen, eta akta lortu zuen. Hala,<br \/>\nparlamentu-bizitza hasi zuen, eta hortan, Juan Vazquez de Mellarekin izan zuen<br \/>\nharremana erabakigarria izan zen, Praderak bere burua Asturiasko politikari eta<br \/>\nhizlariaren dizipulutzat hartzeraino. Une hartan, gainera, Zuzenbide karrera<br \/>\nlortu zuen, eta jardunari ekin zion, maiz auzipetutako karlisten defentsan.<br \/>\n1901eko hauteskundeetan Tolosan berrautatua izan zen. Legebiltzarreko etapa<br \/>\nberri eta labur horretan gero eta distantzia handiagoa hartu zuen eredu<br \/>\npolitikoarekiko, eta ez zuen berriro hurrengo deialdian aurkeztea onartu.<br \/>\nOrduan, hizlari eta artikulugile gisa lan egin zuen, batez ere garai hartako<br \/>\ngai soziala zelakoaren inguruan. Gogor eraso zion sozialismoari, ordena<br \/>\nkristauarekin eragiten zuen haustura zela medio, batez ere 14. urteko gerran<br \/>\nislatzen zena, baina baita enpresaburuen diru-goseari ere, langile asko<br \/>\nmarxismoaren ilaretara eraman zituela esaten baitzuen. Aktibismo horrekin<br \/>\nbatera, beste fronte bati ekin zion, euskal nazionalismoari, eta gogor eraso<br \/>\nzion <\/span><span>XX<\/span><span>.<br \/>\nmendearen lehen urteetatik. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Vazquez de Mellaren<br \/>\npentsamendutik abiatuta, karlismoa aldatzea bilatu zuen, Cerralboko markesak <\/span><span>XIX<\/span><span>. mendearen<br \/>\namaieran egindako saiakeraren ildotik, baina horrek talka egiten zuen<br \/>\nproposatutako eraldaketak ongi ikusten ez zituzten eskualdeetako agintariekin,<br \/>\nposibilismo handiagoa lortzera bideratuak baitziren. Charles Maurrasen<br \/>\njarraitzailea, Praderak bere monarkismoa sendotu zuen Proventzako egilearen<br \/>\neskutik, eta nazionalismo espainiar sakonarekin konbinatu zuen.<br \/>\nProbintzia-erakundetik kanporatu ondoren, 1913an Gipuzkoako karlismoaren<br \/>\nzuzendaritza-batzordean sartu zen. Bere diskurtsoetan, tradizionalismo<br \/>\nmellistan eta neotomismoan oinarritutako pentsamendu politiko eta soziala<br \/>\nazaldu zuen, eta, bi horiek oinarri hartuta, karlistak espainiar bakarrak zirela<br \/>\ndefinitu zuen, zuzenbide naturalarekin bat zetozen bakarrak. Jaimismoak Iru\u00f1eko<br \/>\ndiputatu gisa proposatu zuen berriro ere 1918an. Onartu egin zuen, batez ere<br \/>\nKataluniako eta Euskal Herriko nazionalismoen aurka borrokatzeko. Batasunaren<br \/>\ndefendatzaile hautatu zuten 29. artikuluaren bidez, nazionala zein erlijiosoa,<br \/>\nantzeko indar politikoak integratzen edo aliatzen saiatu zen, Errusiatik<br \/>\ngizarte-sektore batzuen artean gero eta beldur handiagoa eragin zuen iraultza<br \/>\nbaten aurka. Praderak elizaren gizarte-doktrina proposatu zuen iraultza horren<br \/>\naurrean, hala adierazi zuen <i>Dios vuelve y los dioses se van <\/i>(1923)<br \/>\nlanean. Bertan, teorialari iraultzaileen aurka egin zuen, Erdi Aroko<br \/>\nordenarekin amaitu zuen protestantismoaren oinordekotzat jotzen baitzituen,<br \/>\nideia hori mantendu zuen bere azken liburuan <i>El Estado nuevo <\/i>(1935),<br \/>\nfaxismoa defentsa-erreakzio gisa ikustera eraman zuena. Izan ere, Jose Antonio<br \/>\nPrimo de Riverari erantzutean, Falangeren sorreran azaldutakoaren funtsa<br \/>\ntradizionalismotik zetorrela uste zuen (\u00ab\u00bfBandera que se alza?\u00bb, <i>Acci\u00f3n<br \/>\nEspa\u00f1ola<\/i>, 1933ko abenduaren 16a). <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Gizarte-ordena eta batasuna<br \/>\nizan ziren, beraz, Praderaren politikaren eta pentsamenduaren ardatzak azken<br \/>\nurteotan, betiere Euskal Herriko eta Kataluniako indar nazionalisten eta<br \/>\nsozialisten aurka. Horretarako plataformetako bat alderdi mellista berria izan<br \/>\nzen (alderdi katoliko tradizionalista), 1919an jaimismoaren zatiketatik sortua.<br \/>\nPradera alderdi berriko hautagai gisa aurkeztu zen Iru\u00f1ean 1919an, baina<br \/>\nzatiketak karlismoa ahuldu egin zuen, eta ez zuen aulkirik lortu. Hala eta<br \/>\nguztiz ere, bere gizarte-aktibismoak aurrera egin zuen, eta 1922an Salvador<br \/>\nMinguijonek eta Severino Aznarrek, besteak beste, indar politiko berri bat<br \/>\nsortzeko ekimena babestu egin zuen, alderdi sozial popularra. Alabaina,<br \/>\nproposamen horrek gutxi iraun zuen, 1923ko irailean diktadura iritsi zenean ez<br \/>\nbaitzuen finkatzerik izan, Primo de Riveraren erregimenaren aurreko jarrerari<br \/>\nburuzko desadostasunez gain. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Praderaren ustez, diktadura<br \/>\naukera bat izan zen erregimen tradizionalista eraikitzeko, eta harekin<br \/>\nkolaboratu zuen hainbat txosten emanez, monarkia ez parlamentario baten eta<br \/>\nzalantzan jarri ezin den batasunaren barruko eskualde-berezitasunak aitortuko zituen<br \/>\naraubide korporatibo baten bila; izan ere, urte batzuk lehenago idatzi zuen<br \/>\nbezala, \u00abnazio subirano batean herri horien antolaketa politikorako modu<br \/>\ndesberdinak egon daitezke, egon behar dira\u00bb. Haatik, haren proposamenak ez<br \/>\nziren aintzat hartu, eta hasieran mesedeak egitetik desengainu gero eta<br \/>\nhandiago batera igaro zen, liburu kritiko batean islatu zuena: <i>Al servicio<br \/>\nde la patria<\/i>. <i>Las ocasiones perdidas por la dictadura <\/i>(1930).<br \/>\nBertan, diktadura Kataluniako eta Euskal Herriko nazionalismoen babes nagusia<br \/>\nizan zela adierazi zuen, alde batera utzi baitzuen deszentralizatzeko edo<br \/>\neskualdeak aitortzeko edozein aukera, eta diktadoreak nazionalismoaren eta<br \/>\nerregionalismoaren arteko aldea ez zuela ulertu adierazi zuen (332-333. eta<br \/>\n411. or.). Hala ere, oraindik ere harremanak mantendu zituen erregimenarekin,<br \/>\nAholku Batzar Nazionalean parte hartu baitzuen, diktaduraren etorkizun<br \/>\npolitikoari buruzko hausnarketari eskainitako atalean. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Pradera oso kritikoa izan zen<br \/>\nbigarren Errepublikarekin, bere ustean Espainiarentzako erregimenik egokiena<br \/>\nmonarkia zelako, eta, zehazkiago, tradizionala, organikoa eta katolikoa.<br \/>\nArgudio horrekin erregimen berriaren aurkako ekintzak justifikatu zituen. Bestalde,<br \/>\neskuindarren bateratze-prozesua areagotu egin zen, karlismoa barne. Pradera,<br \/>\nmesfidatia izan arren, harekin bat egin zuen, baina estatutuarekin zituen<br \/>\ndesberdintasunak mantendu egin zituen, eta 1932az geroztik argi eta garbi<br \/>\nagertu zen honen kontra, euskal nazionalismoaren aurkako erasoak handituz. Hala<br \/>\negin zuen 1934ko urriko iraultzaren ondoren, jelkideei iraultzaileekin elkartu<br \/>\nizana leporatuta. Bitartean, karlismoa hazi egin zen, eta Pradera bere batzar<br \/>\ngorenaren parte izan zen 1932 eta 1934 bitartean, Rodezno kondearen<br \/>\nzuzendaritzapean. Biak hurbileko beste indar politiko batzuekin lortutako<br \/>\nakordio gorenen aldekoak ziren, batasun nazionalaren eta tradizioa gizartearen<br \/>\nprintzipio gidari gisa bultzatzearen mesedetan. Horren ondorioz, itunak eta aliantzak<br \/>\ndefendatu zituzten, eta Acci\u00f3n Espa\u00f1ola elkartearekin eta izen bereko<br \/>\naldizkariarekin lankidetzan aritu ziren. Bertan, parlamentuaren eta<br \/>\ndemokraziaren aurkako pentsamenduaren zati handi bat azaldu zuen, eta <i>El<br \/>\nEstado nuevo <\/i>liburuaren kapitulu batzuk aurreratu zituen, bere doktrinen<br \/>\nlaburpen bihurtu zena. Ondoren, Jose Calvo Sotelok bultzatutako bloke<br \/>\nnazionalarekin kolaboratzeko baimena ere jaso zuen, batez ere karlismoa bertan<br \/>\nnolabait integratzeko. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bien bitartean, CEDArekin<br \/>\nzituen aldeak handitu egin ziren, batez ere CEDAren akzidentalismoagatik, eta<br \/>\nbaita erregionalismoari uko egin ziolako ere. Praderak espainiar<br \/>\ntradizionalismoa hartzen zuen eskuindarren batasunaren sorburu gisa, ez <i>Action<br \/>\nFran\u00e7aise <\/i>frantziarra, eta zaila egiten zitzaion beste ekimen batzuekin<br \/>\nkritiko ez izatea, batasunaren aldekoa izan arren. Izan ere, joera horrek<br \/>\neraman zuen komunitate tradizionalistaren batzorde gorenetik ateratzera,<br \/>\nRenovaci\u00f3n Espa\u00f1ola bezalako taldeak karlismoan sartzeko saiakerak huts egin<br \/>\nbaitzuen, aitzitik ez zen urrundu, propaganda-aktibo gisa mantendu baitzen, eta<br \/>\nManuel Fal Conde buruzagi berriak kultura tradizionalistaren kontseiluko buru<br \/>\nizateko eskatu zion. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1935. eta 1936. urteetan, bere<br \/>\njarrera erradikalizatu egin zuen eta hizkuntza apokaliptiko eta<br \/>\nErrepublikarekin gero eta erasokorragoa erabiltzen hasi zen, iraultzarekin<br \/>\nlotzen baitzuen. Haren aurrean, estatu katoliko, tradizionalista, organiko eta<br \/>\nantiparlamentarioa proposatzen zuen, Akinoko Tomas eta Leon XIII.engandik<br \/>\nabiatuta, eta hala adierazi zuen <i>El Estado nuevo <\/i>lanean, estatu<br \/>\nliberalaren jarreren aurka. Asmo handiko lana izan zen, portugesera eta<br \/>\ningelesera itzulia. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bere mezuen gorakadan, 1933ko<br \/>\nudaz geroztik Nafarroak Konstituzio Bermeen Auzitegirako hautatua izanak<br \/>\nemandako immunitatea baliatu zuen. 1936an, areagotu egin zen Francorekin zuen<br \/>\nharremana, 20ko hamarkadatik zetorrena, eta haien elkarrizketetatik irtenbide<br \/>\niraultzaile oro saihestea irtenbide bakarra zela ondorioztatu zuten, Praderak<br \/>\ndefendatutako batasun politikoa bilatuz. 1945ean, iruindarraren lan osoak<br \/>\nargitaratu zirenean, Francok egin zion hitzaurrea. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1936ko uztailaren 17an<br \/>\nmatxinada hasi zenean, Pradera Donostian zegoen familiarekin. Bertan atxilotu<br \/>\nzuten, eta, espetxean egun batzuk eman ondoren, Javier semearekin fusilatu<br \/>\nzuten. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bere pentsamenduaren eta<br \/>\nekintza politikoaren alderdi nabarmenetako bat euskal nazionalismoaren eta,<br \/>\nhedaduraz, katalanaren kritika izan zen. <\/span><span>XIX<\/span><span>. mendearen amaieran izan ziren eztabaidak, batez ere<br \/>\nArturo Campion eta bere aurkakoen artean. Praderak bere gain hartu zuen joera<br \/>\nkritiko hori gero eta handiagoa zen EAJri aurre egin zionean, izan ere,<br \/>\ngorteetan egon zen lehen aldian ere erregionalismoa defendatu zuen. Hala<br \/>\nerakutsi zuen 1913ko udako Zornotzako mitinean. Han, jatorri liberalak egotzi<br \/>\nzizkion euskal abertzaletasunari, bere indibidualismoagatik eta bere<br \/>\nproiektuaren arraza-oinarriagatik, eta horren aurrean tradizionalismo bat<br \/>\nbaieztatzen zuen, eskualdeen arteko desberdintasunak esparru nazional komun<br \/>\nbaten pean bere gain hartzen zituena. Une horretatik aurrera, jelkideen arteko<br \/>\ntalkak etengabeak izan ziren. Bere gertuko \u00abkatoliko bezain euskaldun eta<br \/>\neuskaldun bezain katoliko\u00bb tzat hartu zuen bere burua kongresuan, eta<br \/>\ngaztelerazko odol-tanta bakar bat ere ez zuela adierazi zuen (1918). Euskal hiztuna<br \/>\nzen, hainbat hitzaldi publikotan erakutsi zuen bezala, baina eskualdeari eta<br \/>\nautonomiari buruzko bere ikuspegia gero eta desadostasuna handiagoa izan zen<br \/>\neuskal abertzaletasunarekin, batez ere 1917ko uztaileko Gasteizko Diputazioen<br \/>\neskaera autonomisten eta batzarraren ondorioz. Maiatzean, Donostian<br \/>\n\u00abnazionalismoari eta erregionalismoari\u00bb buruz egindako diskurtsoan distantziak<br \/>\nmarkatu bazituen ere, Gasteizko batzarraren ondorioz <i>Diario de Navarra <\/i>egunkariari<br \/>\n(1917ko uztailaren 26ko 1-2. or.) honako hau adierazi zion: \u00abforuak oso-osorik<br \/>\nerreklamatu ahal ditugu eta eskatu behar ditugu, Zuzenbide diren aldetik; baina<br \/>\nautonomia ezin dugu eskatu kontzertu edo lege itunduak egonda\u00bb. Kataluniarren<br \/>\nzorduntzat jotzen zituen eskaera horiek, eta, horren aurrean, \u00aberne egotea\u00bb<br \/>\njustifikatzen zuen. \u00abErabat erregionalista, baina antinazionalista<br \/>\nkonbentzitua\u00bb zela uste zuen, eta horregatik ez zen fio nazionalista<br \/>\nkatalanekin eta haien proposamenak zabaltzeko aukerarekin, uste baitzuen<br \/>\nautonomia onargarri bakarra Foruan sortutakoa zela, \u00abez garelako gu euskal<br \/>\nherrialdeen barne-konstituzioari ez dagokiona onartzearen jabe, eta ez dugulako<br \/>\neskubiderik gure arbasoek sortu ez zutena etorkizuneko belaunaldiei uzteko\u00bb. Praderaren<br \/>\nustez, arazoa zentralismoa zen, eta, horregatik, Espainia osatzen zuten herrien<br \/>\nmultzoa deszentralizatu behar zen, monarkia federal baten pean. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Argudio horiek gehiago garatu<br \/>\nziren 1918an, Jurisprudentziaren Errege Akademian foruei buruz emandako<br \/>\nkonferentzian, eta Gorteetan apirilean emandako mintzaldietan. Hala, foruek ez<br \/>\nzutela bereizketa inplikatzen zioen lehenbizikoan, baizik eta gizarte handiago<br \/>\nbatekiko lotura, Espainiarekiko. Eta, amaitzeko, honako hau zioen: \u00abEspainia ez<br \/>\nda herrien batura bat, herrien elkarte bat baizik; hau da, Espainian ez dago<br \/>\nhainbat aberri estatu batean lotuta; Espainian, aberri bakarra besterik ez<br \/>\ndago, estatu bakar batean\u00bb (22. or.). Bestalde, hizkuntza propioak<br \/>\nkontserbatzeko eta eskualdeko helburu pribatiboetarako ofizialak izateko<br \/>\neskubidea defendatu zuen kongresuan, baina esklusibotasun-eskubidea ez zuen<br \/>\nonartzen, ezta inperio-hizkuntza deitzen zuena baztertzea ere. Haren ustez,<br \/>\n\u00abEspainian sartu garenean ikusi dugu benetan batzuk eta besteak anai-arrebak<br \/>\ngarela\u00bb. Azken batean, \u00abBaskonia zoriontsua izan da Espainiako nazionalitatea<br \/>\nhartu zuenetik\u00bb. Argudio horretatik abiatuta, Praderak Iru\u00f1eko 1918ko abenduko<br \/>\nbatzarrean eta Amaiurri buruzko eztabaidan izan zuen jarrera uler daiteke.<br \/>\nLehenbizikoa foruak lehenera zitezen eskatzeko deitu zen, 1839ko legea<br \/>\nindargabetuz, eta Praderak Nafarroaren espainolismoa aldarrikatu eta<br \/>\nEuskadirekin egindako edozein akordio baztertu zuen. Bigarrenean, tentsioa<br \/>\naskoz biziagoa izan zen. Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen<br \/>\nBatzordearen 1920ko maiatzeko akordioaren ondoren, \u00abNafarroako<br \/>\nindependentziaren azken defendatzaileen oroimenez eta ohorez Amaiur hiribilduan<br \/>\nobelisko bat eraikitzea\u00bb erabaki zen, Diputazioaren babesarekin abian jarri,<br \/>\neta handik bi hilabetera lehenengo harria jarri zen. Praderak, 1921eko<br \/>\nurtarrilaren 6an, Agramontarrek eta haien ondorengotzat jotzen zituen euskal<br \/>\nnazionalistek Nafarroari traizioa egin ziotela adierazi zuen, eta akusazio eta<br \/>\ngaitzespen trukaketa hasi zen. Behin eta berriz esan zuen ez zela konkistarik<br \/>\nizan; izan ere, \u00abNafarroaren espiritu nazionala Espainiaren espiritu bera zen;<br \/>\nNafarroak, Espainia geografikoaren barruan estatu independentea izan arren,<br \/>\nEspainiako gainerako eskualdeen nazionalitateaz bestelakorik ez zuen, eta<br \/>\nkonkistatutako herriak eta konkistatzaileek espiritu bera zuten\u00bb. <i>Fernando<br \/>\nel Cat\u00f3lico y los falsarios de la historia <\/i>(1922 eta 1925) lanean garatu<br \/>\nzituen bere argudioak, baina obeliskoa eraiki egin zen, hala ere. 1926an,<br \/>\nhonako hau adierazi zuen: \u00abAmaiurreko monumentua Nafarroari iraina da, eta<br \/>\nEspainiak inoiz ez zuen onartu behar hura eraikitzea, eta gauzen estadio horren<br \/>\naurkako irtenbide erradikala monumentu haren oinarrian dinamita-kartutxo bat<br \/>\naplikatzea da\u00bb, zeina \u2013jarraitzen zuen\u2013 berauk jarriko baitzuen. 1931ko<br \/>\nuztailaren 26an lehergailu bat lehertu zen Amaiurreko obeliskoan, eta suntsitu<br \/>\negin zuen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Urte horietan zehar, euskal<br \/>\nnazionalismoaren aurkako kritikei eutsi zien Praderak, nola prentsan hala<br \/>\ntribunan, testu eta mintzaldi guztiei aplikatzen zien arrazionalismo<br \/>\neskolastikotik abiatuta. 1923ko apirilaren 1eko Bilboko batzar nazionalistaren<br \/>\nondoren <i>Beti Bat <\/i>egunkarian argitaratutako testuak izan ziren horren isla<br \/>\nargia. Urte horretan bertan bildu ziren <i>El absurdo del nacionalismo vasco <\/i>izen<br \/>\nesanguratsuko liburuxkan. Bertan, aurretiko ideia bat azpimarratzen zuen:<br \/>\neuskal nazionalismoaren separatismo zentralista: \u00abni euskalduna naiz, eta ez<br \/>\ndaukat odol tanta gaztelau bakar bat ere. Nire zainetan Pirinioetatik<br \/>\nhegoalderako euskal odola eta mendi horiez bestaldeko euskal odola besterik ez<br \/>\ndabil; eta hala ere, zorion handiz esan dezaket ez naizela nazionalista, eta<br \/>\nnazionalismoaren etsai nekaezina izateko ohore handia daukadala. Ni espainiarra<br \/>\nnaiz\u00bb (21. or.).<\/span><\/p>\n<p><span><\/p>\n<p><\/span><span>Errepublika iritsi zenean,<br \/>\nPraderak eraso gogorragoak egin zizkion euskal nazionalismoari, batez ere<br \/>\nestatutu-proposamenen ondorioz, lehenik katalana eta gero euskalduna. Hasierako<br \/>\nargudio teorikoei politikoak gehitu zitzaizkien, antiliberalismoa eta antiparlamentarismoa<br \/>\nosatuz, Errepublikari egindako kritika sistema gisa, eta nazionalismoa<br \/>\neuskaldunen zatitzaile gisa. Hori dela eta, 1932ko uztailean Durangon emandako<br \/>\nhitzaldiaren amaieran, honako hau adierazi zuen: \u00abJustiziaren orduan<br \/>\n\u2014berandutuko ez dena\u2014 nazionalismo zatitzailearen gainean eroriko da<br \/>\nmadarikazio mendekatzailea\u00bb.<\/span><\/p>\n<p><span><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orduko Valentzia pasealekuan jaio zen, eta Iru\u00f1eko San Nikolas parrokian bataiatu zuten. Tradizionalismoaren irudia izan zen parlamentarismoaren eta demokraziaren aurrean, eta behin eta berriz borrokatu zen Kataluniako eta, batez ere, Euskal Herriko nazionalismoen aurka. Horretarako, XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako karlismo legitimistaren babesa izan zuen, baina baita 1919tik aurrerako mellismoarena, hark berak 1923an [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3815","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Orduko Valentzia pasealekuan jaio zen, eta Iru\u00f1eko San Nikolas parrokian bataiatu zuten. Tradizionalismoaren irudia izan zen parlamentarismoaren eta demokraziaren aurrean, eta behin eta berriz borrokatu zen Kataluniako eta, batez ere, Euskal Herriko nazionalismoen aurka. Horretarako, XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako karlismo legitimistaren babesa izan zuen, baina baita 1919tik aurrerako mellismoarena, hark berak 1923an [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\\\/\",\"name\":\"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:20:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 &#8211; Donostia, 1936ko irailak 6).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae","og_description":"Orduko Valentzia pasealekuan jaio zen, eta Iru\u00f1eko San Nikolas parrokian bataiatu zuten. Tradizionalismoaren irudia izan zen parlamentarismoaren eta demokraziaren aurrean, eta behin eta berriz borrokatu zen Kataluniako eta, batez ere, Euskal Herriko nazionalismoen aurka. Horretarako, XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako karlismo legitimistaren babesa izan zuen, baina baita 1919tik aurrerako mellismoarena, hark berak 1923an [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"11 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/","name":"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 - Donostia, 1936ko irailak 6). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:20:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/pradera-larumbe-pradera-larunbe-victor-722-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"PRADERA LARUMBE [PRADERA LARUNBE], Victor (Iru\u00f1ea, 1872ko apirilak 19 &#8211; Donostia, 1936ko irailak 6)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3815\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}