{"id":3797,"date":"2023-02-15T17:11:58","date_gmt":"2023-02-15T16:11:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:11:58","modified_gmt":"2023-02-15T16:11:58","slug":"navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/","title":{"rendered":"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 – Viana, 1895eko abuztuak 29)."},"content":{"rendered":"

Literato gisa, Navarro
\nVilloslada ezaguna da bere nobela historikoengatik: Do\u00f1a Blanca de Navarra <\/i>(1847),
\nDo\u00f1a Urraca de Castilla <\/i>(1849) eta Amaya o los vascos en el siglo
\nVIII <\/i>(1879). Horiei Do\u00f1a Toda de Larrea o La madre de la Excelenta <\/i>(hil
\nondoren argitaratua) gehitu behar zaizkie. Idazle erromantiko atzeratua, kutsu
\nkontserbadorekoa, Walter Scott-ek Ivanhoe <\/i>eta Waverley Novels-<\/i>ekin
\nhasitako modari jarraitzen dio. Baina literatura-ekoizpenak beste genero asko
\nere hartzen ditu, hala nola foileto-eleberria (Las dos hermanas, El
\nAntecristo<\/i>) edo ohitura modernoak (Historia de muchos Pepes<\/i>), ipuina
\n(\u00abLa luna de enero\u00bb, \u00abMi vecino<\/i>\u00bb…), kondaira historikoa (\u00abLa muerte
\nde C\u00e9sar Borja\u00bb, \u00abEl castillo de Marcilla<\/i>\u00bb), ohitura artikuluak (El
\ncan\u00f3nigo, \u00abEl arriero\u00bb, \u00abLa mujer de Navarra<\/i>\u00bb), poesia epikoa (Luchana<\/i>)
\neta lirikoa (\u00abA la Virgen del perpetuo socorro\u00bb, \u00abAl Ni\u00f1o Jes\u00fas\u00bb, \u00abLas
\nermitas\u00bb, \u00abMeditaci\u00f3n<\/i>\u00bb, etab.), umorezko komedia (Los encantos de la
\nvoz) <\/i>edo eduki ideologikokoak (La prensa libre), (Echarse en brazos de
\nDios<\/i>) drama historikoak eta zarzuela (La dama del rey<\/i>). Beste lan
\nbatzuk ere badaude, hala nola biografiak, itzulpenak eta propaganda politikoko
\nopuskuluak. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Navarro Villoslada jarduera
\npubliko handiko pertsonaia izan zen bere bizitzaren zati handi batean,
\npolitikaren eta kazetaritzaren bi alderdietan. Pentsamendu tradizionalistatik,
\nbere ideario katolikoak, lehenik, alderdi moderatutik neokatolikora igaro zuen,
\neta, ondoren, 1868ko garaipen iraultzailearen ondoren, handik karlismora,
\nNocedal, Aparisi eta Guijarrorekin, Teilatuarekin, Canga-Arg\u00fcellesekin eta
\nbeste batzuekin batera. Herrialdearen inguruabar politikoek eragin zuten
\nbilakaera hori, eta ez zen inola ere bat-batekoa izan, motela eta progresiboa
\nbaizik. 1850-1853an, Arabako Gobernu Politikoko (Gobernu Zibileko) idazkaria
\nizan zen, Gobernazio Ministerioko ofiziala 1853-1854an eta 1856-1857 bitartean,
\nhiru aldiz diputatu, beti Nafarroakoa (1857an, Lizarrako barrutitik, 1865ean
\neta 1867an Iru\u00f1etik), Erresumaren senatari Bartzelonatik 1871ean, Karlos
\nBorboikoa eta Austriakoaren idazkari pertsonala 1869ko amaieran, eta geroago,
\n1885-1886 urteetan, haren ordezkaria Madrilen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Kazetaritza-jarduera
\nikaragarria du benetan, eta bere alderdi politikoari lotuta dago ezinbestean.
\nNavarro Villosladak beti eutsi zien ideia katolikoei, bere pentsamenduaren
\noinarri baitira (eliza, Aita Santua eta aldi baterako boterea, Espainiaren
\nbatasun katolikoa… defendatzea). Polemista nekaezina izan zen, batez ere El
\nPensamiento Espa\u00f1ol<\/i>en, egunkari progresistekin liskar ugari izan zituen
\neta; kausa katolikoaren buruzagi, \u00abel Louis Veuillot espa\u00f1ol\u00bb goitizena merezi
\nizan zuen; eta, 1868tik, karlismoaren publizista garrantzitsuenetakoa bihurtu
\nzen, adibidez, La Espa\u00f1a y Carlos VII <\/i>liburuxkarekin edo \u00abEl hombre que
\nse necesita\u00bb artikuluarekin. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Baskonia oso presente dago
\nNavarro Villosladaren obran:Do\u00f1a Blanca de Navarra<\/i>n Nafarroako
\nerresumako XV. mendeko gerra zibilak birsortzen ditu. La dama del rey <\/i>zartzuelan
\neta Do\u00f1a Toda de Larrea <\/i>nobelan, Fernando Katolikoa erregearen
\nmaitasun-kontuak gogoratzen dira, dama bizkaitar batekin. Baina batez ere Amaya<\/i>,
\nbere maisulana, gogoratu behar dugu, antzinako baskoien izaera eta ohituren
\ngorespen sutsua baita. Autoreak \u00abeuskal tradizioen zento\u00bb gisa definitzen du,
\nbiltzen dituen kondairengatik eta kantengatik; eta Blanco Garcia aitak \u00abeuskal
\ntradizioen Walter Scott\u00bb gisa kalifikatu zuen eleberrigilea, bere arbasoen
\nlurraldea eta bere aberriaren tradizioekiko errespetua erakusten duen maitasun
\nsakonagatik. Amaya<\/i>, ez dezagun ahaztu, tesi-eleberria da, eta bertan
\nEspainiako jatorri historikoen interpretazio bat planteatzen da, idazlearen
\nideario tradizionalista laburbiltzen duena: euskaldunen eta godoen bat
\negitetik, batasun katolikoan oinarritutako erakunde nazional berri bat sortu
\nzen, eta Garcia eta Amaya senar-emazteek sinbolizatu zuten ordura arte etsai
\nziren bi herrien batasuna. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Autorearen filiazio
\npolitikoaren ondorioz, kritika liberalak Amaya<\/i>ren agerpena isilarazi
\nzuen. Sektore tradizionalistek, ordea, izugarri goretsi zuten, eta Nafarroan
\neta beste Euskal probintzietan izugarrizko arrakasta izan zuen. Eleberria
\neferbeszentzia politiko eta kultural handiko une batean agertu zen, 1876ko
\nEuskal Foruen abolizioaren legearen ondoren. Erraza da giro kontserbadoreetan,
\noro har, eta lau probintzietako foruzaleen artean, bereziki, sortutako beroa
\nimajinatzea. Balio tradizionalistak eta euskal izaera eta ohiturak hain modu
\nharrigarrian goresten zituen lanak Juan Iturralde Suit ezin gehiago gogoberotu
\nzuen, Arturo Campionekin batera, Nafarroako Euskara Elkarteko sustatzailea, eta
\nNavarro Villoslada ohorezko kide izendatu zuten, eta Campionek berak Euskara
\n<\/i>aldizkarian 1880an agertutako azterketa kritiko interesgarri bat eskaini
\nzion eleberriari. Geroago, Unamunok aitortu zuen Amaya <\/i>izan zela
\ngaztetan arima erromantizismoz bete zioten lanetako bat. <\/span>XX<\/span>. mendean ere
\nharrera nabarmena izan zuen: askotan berrargitaratu da, testu laburtuarekin ere
\nbai, eta bertsio bat badago, gaztelaniaz eta euskaraz, komiki-formatuan. 1920an
\nestreinatu zen Bilbon Amaya, <\/i>Jesus Guridiren drama lirikoa, Jose Maria
\nArroita-Jaureguiren libretoarekin, eta 1952an Luis Marquinak zuzendutako film
\nbat inspiratu zuen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Literato gisa, Navarro Villoslada ezaguna da bere nobela historikoengatik: Do\u00f1a Blanca de Navarra (1847), Do\u00f1a Urraca de Castilla (1849) eta Amaya o los vascos en el siglo VIII (1879). Horiei Do\u00f1a Toda de Larrea o La madre de la Excelenta (hil ondoren argitaratua) gehitu behar zaizkie. Idazle erromantiko atzeratua, kutsu kontserbadorekoa, Walter Scott-ek Ivanhoe eta […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3797","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nNAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Literato gisa, Navarro Villoslada ezaguna da bere nobela historikoengatik: Do\u00f1a Blanca de Navarra (1847), Do\u00f1a Urraca de Castilla (1849) eta Amaya o los vascos en el siglo VIII (1879). Horiei Do\u00f1a Toda de Larrea o La madre de la Excelenta (hil ondoren argitaratua) gehitu behar zaizkie. Idazle erromantiko atzeratua, kutsu kontserbadorekoa, Walter Scott-ek Ivanhoe eta […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\\\/\",\"name\":\"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:11:58+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 – Viana, 1895eko abuztuak 29).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae","og_description":"Literato gisa, Navarro Villoslada ezaguna da bere nobela historikoengatik: Do\u00f1a Blanca de Navarra (1847), Do\u00f1a Urraca de Castilla (1849) eta Amaya o los vascos en el siglo VIII (1879). Horiei Do\u00f1a Toda de Larrea o La madre de la Excelenta (hil ondoren argitaratua) gehitu behar zaizkie. Idazle erromantiko atzeratua, kutsu kontserbadorekoa, Walter Scott-ek Ivanhoe eta […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/","name":"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 - Viana, 1895eko abuztuak 29). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:11:58+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/navarro-villoslada-nabarro-villoslada-francisco-713-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"NAVARRO VILLOSLADA [NABARRO VILLOSLADA], Francisco (Viana, Nafarroa, 1818ko urriak 9 – Viana, 1895eko abuztuak 29)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3797\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}