{"id":3777,"date":"2023-02-15T17:04:18","date_gmt":"2023-02-15T16:04:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:04:18","modified_gmt":"2023-02-15T16:04:18","slug":"iturralde-y-suit-juan-703-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/","title":{"rendered":"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 &#8211; Bartzelona, 1909ko abuztuak 17)."},"content":{"rendered":"<p><span>Iturralde merkataritzan eta<br \/>\nbankan aritzen zen familia ezagun batekoa zen. Ingeniaritza-ikasketak hasi<br \/>\nzituen, eta utzi egin zuen osasun kontuengatik. Etxeko tradizioari jarraituz,<br \/>\nmerkataritza ikasketak egin zituen Bordeleko Merkataritza Eskolan. Merkataritza-arimarik<br \/>\ngabea eta pinturarako dohainduna, aitak Parisko margolari baten estudiora<br \/>\nbidali zuen. Iru\u00f1ean, berriz ere, 1868ko Iraultzaren ondoren sortutako<br \/>\nNafarroako Gobernuaren Batzar Nagusiak zinegotzi izendatu zuen 1868ko irailaren<br \/>\n30ean, eta urriaren 1ean, zozketa bidez, lehen erregidorea hautatu zuten.<br \/>\nUdaleko gehiengoak bezala, irtenbide monarkiko-demokratiko baten alde egin<br \/>\nzuen, eta urte amaieran herritarren sufragioak zinegotzi akta berritu zion,<br \/>\n1872ko otsaila arte okupatu baitzuen. 1879an politika aktibora itzuli zen,<br \/>\nzinegotzi gisa Iru\u00f1eko Udalerako aukeratuta. 1883an utzi zuen kargua. Politikan<br \/>\nez zuen gehiago parte hartu. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>San Fernandoko Arte Ederren<br \/>\nErrege Akademiako akademiko urgazle izendatu zuten 1866ko urtarrilaren 29an.<br \/>\nKargua apirilaren 9an onartu zuen eta Nafarroako Monumentu Historiko eta<br \/>\nArtistikoen Batzordean sartu zen. Batzorde horretako idazkari hautatu zuten eta<br \/>\nlehendakariorde izatera iritsi zen, kide zaharrena baitzen. <\/span><span>1884ko otsailaren<br \/>\n22an Historiako Errege Akademiako akademiko urgazle izendatu zuten. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Familia eta osasun arrazoiak<br \/>\nzirela medio, Bartzelonara joan zen, eta han eman zuen azken hasperena.<br \/>\nJaioterria inoiz ahaztu gabe, Nafarroako espiritu menderaezina kontserbatzeko<br \/>\nmodua aurkitu nahian, 1908an ezin izan zen Amaiurreko gazteluaren hondarretaraino<br \/>\niritsi. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Askotariko kultura eta<br \/>\ninteresak zituena, Campionek hamahiru gai-multzotan sailkatu zuen bere ekoizpen<br \/>\nidatzia, hein batean, hil ondoren argitaratutako bost liburukietan jasoa:<br \/>\nartikulu satirikoak, politikoak eta patriotikoak; biografikoak eta bibliografikoak;<br \/>\nipuinak, kondairak eta tradizioak, arkeologia eta historia; literatura intimoa,<br \/>\npintura eta marrazkiak. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Politikari euskaltzaleak <i>El<br \/>\nArga <\/i>(1879-1881) eta <i>Lau-Buru <\/i>(1882-1886) egunkari foruzaleetan<br \/>\nparte hartu zuen. Egunkari, aldizkari, aldizkako argitalpen askotan ere egin<br \/>\nzuen hori&#8230; Julio Altadillek berak, beste langile nekaezin batek, bere lan<br \/>\nentziklopedikoa nabarmendu zuen, eta \u00abmaisuak\u00bb sortu eta hasitako lan izugarria<br \/>\nburutzeko hilezkortasuna aipatu zuen. Ez hori bakarrik, onartu zuen berak eta<br \/>\nbeste ikaskide eta ikasle batzuek bere bideari jarraitu ziotela. Gizon bakar<br \/>\nbatentzat ezinezkoa zena guztien artean burutzen saiatu izan balira bezala zen.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Patriarka euskaltzalea gauza<br \/>\nasko izan zen. Arkeologoa izan zen, aitzindaria bertako historiaurrearen<br \/>\nazterketan, monumentu megalitikoak aurkitu eta induskatuz. Margolaria izan zen,<br \/>\neta hiltzean hainbat konposizio utzi zituen. Carmelo Echegarayk nabarmendu<br \/>\nzuenez, poeta ere izan zen, poeta bere kondairetan, bolizko dorreetatik urrun,<br \/>\nNafarroako historian edertasuna bilatzen sentibera eta bizia. Iturralde<br \/>\nhistorialaria ere izan zelako. Campionek berak goraipatu zituen Nafarroako<br \/>\nhistoriari buruz zituen ezagutzak, Moret aitaren ondotik hartaz arduratu ziren<br \/>\nguztienen gainetik zeudela iritzita. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Parisen luzaroan bizi izanak<br \/>\narrasto sakona utzi zion: kultura ikasi zuen, Montalamberteko kondea ezagutu<br \/>\nzuen, katolizismo liberal frantsesaren aitzindaria, eta erromantiko bihurtu zen<br \/>\nbere adiera germanikoan, hau da, edertasun kristauaren eta Erdi Aroko artearen<br \/>\nzerbitzura, arimaren edertasunaren adierazle gisa, artea egiaren aurkikuntza<br \/>\nhutsa izatearen aurkakoa. Edo, Echegarayk zehaztu zuenez, Erdi Aroko artearen<br \/>\nzaharberritzea iragarri eta eroritako erakundeak goraipatu zituen mugimendu<br \/>\neuroparra bultzatu zuen. Iturraldek Nafarroako Erresumaren Erdi Aroko<br \/>\ndistirarekiko maitasun bihurtu zuen. Antolaketa politikoa historian oinarritu<br \/>\nbehar zen. Estatu modernoari, tradizioaren irensleari, eta politikari<br \/>\nprofesionalen kasta pribilegiatuari aurre egin behar zitzaion. Izan ere,<br \/>\nIturralde tradizionalista izan zen, ez karlista, kristau sutsua, etxearen eta<br \/>\nfamiliaren apologista. Altadillek bere \u00abhiru maitasun handiak\u00bb laburbildu<br \/>\nzituen: Erlijioa, Aberria eta Familia. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Ia dena laburbiltzen duenez,<br \/>\nErriberriko Errege Jauregia, Nafarroako Alkazarra, salbatzeko borroka duina,<br \/>\naberriaren makalaldiaren sinboloa. Iraganeko lorietako monumentuei axolagabe<br \/>\nbegiratzen zien herriak ez zuen merezi historian lekurik hartzea, eta \u00abkriminal<br \/>\nbikoitza\u00bb zen, iragana Nafarroako Erresuma zaharrena bezain distiratsua zenean.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bere ikuspegi historikoa<br \/>\nIturraldek Kataluniarekin 1882, 1885 eta 1886an ezarri zuen elkarrizketan<br \/>\nislatu zen, azken karlistaldia amaitu ondoren emandako laguntza eskertzeko. Gai<br \/>\nkatalanen berri izatean, katalanismoarekin nolabaiteko aliantza bat proposatu<br \/>\nzuen berehala. \u00abGaztelako botere xurgatzaileren\u00bb eta \u00abestatu espainiarren\u00bb<br \/>\narteko borrokak irakaskuntza ahaztuak biltzen zituen. Nazio handi bat osatu<br \/>\nnahi izan zen, irizpide politiko sendorik gabe, batasuna uniformetasunarekin<br \/>\nnahastuz eta eskualdeetako instituzioak, legeak eta hizkuntzak sakrifikatuz:<br \/>\ninork suntsitu nahi ez zuen batasun nazional hori homogeneotasun<br \/>\nantihistorikoan aurkitu nahi zen. Estatu modernoaren \u00abtirania\u00bb horrek<br \/>\n\u00abnazioaren\u00bb gurpil bihurtu zituen probintziak, eta \u00ababerri txikiaren\u00bb maitasuna<br \/>\nia ahaztarazi zien, \u00ababerri handiaren gurtza \u00abesklusibo\u00bbagatik, bat eta bestea<br \/>\nbatera ezinezko izango balira bezala!\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Esplikazioa Espainiako alderdi<br \/>\npolitikoak ziren, erregionalismoarekin bat egin zuten gorrotoan, eta loria<br \/>\npropioen \u00abordezkapen\u00bbaren eta \u00abia\u00bb arrotzen loriak eta estatuaren eta<br \/>\nprobintziaren arteko \u00abnahasketa kaotikoak\u00bb bultzatu zituzten. Eskualde-legeak ez<br \/>\nziren kontuan hartzen, eta baztertu egiten zen haien ordezkaritza-sistema,<br \/>\n\u00aberabat aberrikoa\u00bb eta kristau-askatasunen bermea, eta haren ordez<br \/>\nparlamentarismo frantsesa jartzen zen, istiluen jatorria eta izaera<br \/>\nnazionalaren ustelkeria, espekulatzaile politikoen mesedetan, Espainia<br \/>\nherentziazko feudoa baitzen haientzat. Hizkuntzaren uniformetasuna bilatu zen,<br \/>\ngaztelania baino hizkuntza espainiarragoak, baita legerian ere, eta familiaren<br \/>\neta jabetzaren antolaketa aldatzea amestu zen, Gaztelakoarekin parekatzeko.<br \/>\nHistoria erregionalismoaren baluarte boteretsua izan zen, baina historia<br \/>\nofiziala, eskuarki, Gaztelakoa zen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Iturraldek hiru alditan<br \/>\nbanatzen zuen \u00abnortasunaren mutilazioaren historia\u00bb: Gaztelaren batasunetik<br \/>\nC\u00e1dizko Gorteetara, garai hartatik 1841era eta urte horretatik gaur egun arte.<br \/>\nNafarroa Gaztelan sartu zenean, gerra zibila amaitu egin zen, baina honakoak<br \/>\nhasi ziren: hemengo erakundeei \u00abetengabeko erasoa\u00bb, galdutako ongizateak eta<br \/>\nhura berreskuratu ezinak eragindako ezinegona eta \u00abgobernu espainiarren fede<br \/>\ntxarra\u00bb. Gerra horrek \u00abnazionalitatea\u00bb ahaztea ekarri zuen, tradizioak<br \/>\nmespretxatzea, alegia, \u00abarrazaren jenioa endekatzea\u00bb. Nafarroak eragin handia<br \/>\nizan zuen Gaztelako politikan, eta iragana ahaztu egin zuen, batasuna eta<br \/>\nuniformetasuna nahasi arte. Historia bestelakoa zatekeen C\u00e1dizko Gorteetan<br \/>\nnafarrek eta gainerako euskaldunek eta katalanek beren tradizioak jarraitu izan<br \/>\nbalituzte, beren erakunde eta askatasun kristauak garai modernoarekin uztartu<br \/>\nizan balituzte. Baina filosofismo iraultzaile frantsesaren eragina jasan zuten;<br \/>\nestatu modernoaren oropelarekin liluratu ziren; haien bertuteak baztertu egin zituzten,<br \/>\nzaharkitutzat jotzen zituztelako, eta, hala, geroan birsortzeko baliabiderik<br \/>\ngabe utzi zituzten; ohitura politiko exotikoak onartu zituzten, eta haiek<br \/>\nberaiek igaro ziren \u00abasimilazioaren belakira\u00bb. Iturraldek azaltzen duenez,<br \/>\n1789ko \u00abzesarismo iraultzaileak\u00bb zapaldutako probintzia eta udal askatasunak<br \/>\naldarrikatzen zituzten. Erregeen despotismoa onartu ez zutenek ezin zuten<br \/>\nonartu ez arrazoi orokorraren \u00abdespotismo parlamentarioa\u00bb, ez arrazionalismo<br \/>\niraultzailearen \u00abbetiereko mugikortasuna\u00bb, Nafarroako Gorteetako tradizioa eta<br \/>\nlegeak, egonkor bakarrak, hausteko xedea baitzuen. Horregatik, Nafarroak, bere<br \/>\nGorteekin batera, hutsegite askoz larriagoa egin zuen, C\u00e1dizera ordezkariak<br \/>\nbidaltzearen ondorioz bere autonomia legegileari uko egin ziotelako. Gorteak<br \/>\nberriro elkartu ziren arren, \u00aboroitzapen tristeko\u00bb garai hartan amaitu ziren.<br \/>\nEspiritu uniformistak aurrera egin zuen, eta \u00abEspainiako eskualdeak\u00bb nahasi<br \/>\negin ziren euren kalterako eta \u00abnazioa\u00bbri etekin handia ateratzeko. Lehen<br \/>\nkarlistaldia Nafarroako Foruak aldatzeko aitzakia izan zen, azkena beste euskal<br \/>\nlurraldeetakoak kentzeko izan zen bezala. Eta Lege Itunduak \u00abEspainiako<br \/>\nprobintzia\u00bb bihurtu zuen erresuma, eskubide neurtezinak kendu zizkion eta balio<br \/>\nhandiko autonomia administratiboa utzi zion, baina ez zen nahikoa izan haiek<br \/>\nahazteko. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Iturraldek Kataluniako eskaeren<br \/>\narrakasta espero zuen; izan ere, uniformetasunak politikan ondorio tristeak<br \/>\neragiten bazituen, legeria zibilean okerragoak ekarri zituen. Ezinbesteko gaiak<br \/>\nbateratu egin behar ziren; garrantzirik gabeak zirenak bateratu gabe utz zitezkeen;<br \/>\neta kaltegarriak zirenak, ez ukitzea hobe. Zuzenbide Zibila talde horretakoa<br \/>\nzen: familia eta jabetza arautzen zituen, biak historiari lotuak. Lantzeko modu<br \/>\nmotel horrek sendoago egiten zuen, eta bat-bateko aldaketa orok asaldura handia<br \/>\neragingo zuen mendeetako lana suntsituko baitzuen, ohituren isla eta<br \/>\ngizartearen oinarri ziren familia eta jabegoa Gaztelan ez bezala baitzeuden<br \/>\narautuak. Estatuak harmonizatu egin behar zuen, ez berdindu. Historiak erakutsi<br \/>\nzuen protestak piztu zirela eta ordena morala asaldatu egin zela, hori egin ez<br \/>\nzuen tokian. Nafarroak bere antolamendu sendoa legeriari zor zion eta ezerk ez<br \/>\nzuen eskatzen hura bukatzea. Bidegurutze horretan, Iturraldek gogorarazi zuen<br \/>\nNafarroak gaitasun legegilerik ez izatean, 1841ean bere lege zibilak<br \/>\nfosilizatuta geratu zirela, behar berrietara egokitu gabe. Nafarroak dilema<br \/>\nlarria zuen: bere legeriarekin jarraitzea, behar horiei erabat erantzuten ez<br \/>\nzienarekin, edo beste bat onartzea, bere ohiturekin bat ez zetorrena.<br \/>\nKataluniak bere legeria aukeratu zuen, hura gordez itxaropena baitzegoen.<br \/>\n\u00abKataluniak dioena esan behar du Nafarroak\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>\u00abZirkulu egoista\u00bb batean sartu<br \/>\nbeharrean, Iturraldek, ahal zen neurrian, zabaldu nahi zituen bere herria hain<br \/>\nzoriontsu egin zuten askatasunak, 1886an Bartzelonan penintsulako \u00abindar<br \/>\nantiunitarioak\u00bb lotzeko sortu zen <i>La Espa\u00f1a Regional <\/i>aldizkarian idatzi<br \/>\nzuen bezala. Iturralde izan zen lankidetzan aritu zen lehen iparraldeko<br \/>\nidazleetako bat. Izan ere, azpimarratu zuen, ez zioten Espainiari aurre egiten,<br \/>\nestatu modernoaren \u00abzentralizazio itogarri eta xurgatzaileari\u00bb baizik. Azken<br \/>\nbatean, \u00ababerri komuna\u00bb hondatu beharrean, indartsu ikusi nahi zuten, hala,<br \/>\nespainiar izateaz harro, Nafarroak Nafarroa izaten eta Kataluniak katalana<br \/>\nizaten jarraitu ahal izango baitzuten. Iturraldek bi arriskuren berri eman<br \/>\nzuen: ideia erregionalistak puztuz, \u00abseparatismoan\u00bb erortzea, edo, faltsutuz<br \/>\ngero, Errepublika federalean amaitzea, askatasun arrazionalistan eta eskubide<br \/>\nhistoriko ororen etsaitasunean oinarrituta. Lehena, berak uste zuen, ez zen<br \/>\nhain beldurgarria, \u00abprobintzien eta nazioaren\u00bb arteko elkartasuna handiegia baitzen<br \/>\n\u00abdisgregazio kriminaletan\u00bb amesteko. Ez zen gauza bera gertatzen,<br \/>\nfederalismoarekin, odolez eta suz entseatuta baitzegoen eta batzuek formula<br \/>\nperfektutzat baitzuten. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Campionek azaldu zuenez,<br \/>\nIturralderi foruzaletasunak ez zion uzten federalismo modernoan, erlijio eta<br \/>\ngizarte eskolan erortzen, Frantziako Iraultzaren eta arrazoimenaren<br \/>\nautonomiaren kumea baitzen hori. Nahiz eta, itxuraz, Espainiako federalismoa<br \/>\nhobeto joan zitekeen espiritu tradizionalarekin, ez zuen onartzen izaera<br \/>\ndisgregatzailea, ez baitzuen zehazten non amaitzen zen ituntzeko eskubidea.<br \/>\nHaren federalismoa, jarraitzen zuen bere lagunarekin, eranskin errepublikano<br \/>\neta demokratikorik gabeko gobernu-modu bat zen, estatua eratzeko prozedura bat,<br \/>\nEuskal Herriko federalismoa eta sustrai kristauak eta Erdi Arokoak oinarri<br \/>\nzituena. Federalismo horrek \u00abeuskariar nazionalitateak berpiztea\u00bb eta espainiar<br \/>\nbatasuna mantentzea lortu nahi zuen. Eta garai loriatsuetan bateragarria zen,<br \/>\nmonarkia bat zenean, eta lege, lurralde, jurisdikzio eta erreinuetako<br \/>\nhizkuntzak asko. Batak Jainkoa zuen hasiera eta amaiera gisa, eta besteak<br \/>\nArrazoiaz eta moral unibertsal moldaerrazaz ordezkatzen zuen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Hizkuntzaren gainbeheraren<br \/>\naurrean, Campionekin elkarrizketa pertsonalean eta kazetaritzan, Iturraldek<br \/>\n1877an elkarte bat sortzeko ideia osatu zuen, hura sustatzeko eta aberria<br \/>\nberreskuratzeko programa bat sortu zuen. Duela urte batzuk, lagun-talde batek,<br \/>\nbesteak beste, Pablo Ilarregi zenduak, Nicasio Landak, Esteban Obanosek eta<br \/>\nberak, elkarte hori sortzeko proiektua adostu zuten eta Araba, Gipuzkoa eta<br \/>\nBizkaiko ahizpei dei egin zieten, baina 1868ko Iraultzak, lehenik, eta gerra<br \/>\nkarlistak, gero, haien asmoak zapuztu zituzten. Iturraldek 1877ko urriaren 23an<br \/>\nbere urtebetetzea aprobetxatu zuen lagun talde bat, Nafarroako Euskara<br \/>\nElkartea, bere etxean biltzeko. Iturralde izan zen bere lehen idazkaria eta<br \/>\n1878ko urtarrilaren 11ko batzarrean Etnografia, Artea, Historia eta Legeria<br \/>\nataleko lehendakari izatera pasatu zen. Bere parte-hartze aktiboen artean,<br \/>\nelkartearen domina diseinatu zuen eta <i>Revista Euskara <\/i>(1878-1883)<br \/>\nzuzendu, 1879ko urtarrilaren 12tik bukaerara arte. Berak lortu zuen, zinegotzi<br \/>\ngisa, Jaietako Batzordeak 1882an literatura-lehiaketa bat antolatzea. 1886ra<br \/>\narte egin zen, baina Udalak babesten zuen lehenengoa ez bazen izan, bai izan<br \/>\nzen erakunde ofizial batek euskara eta Nafarroako Euskara Elkartearen jokoen<br \/>\ntransposizioa onartzen zituen lehena. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Iturralde beldur zen noiz<br \/>\nutziko ote zion euskarak <i>lingua navarrorum <\/i>izateari. Hizkuntza<br \/>\nfuntsezkoa zen. Ezagutzen zuen hizkuntzen garrantzi nazionala, Campionek<br \/>\nnabarmentzen zuen, haiek gabe asimilazioa iristen baitzen, baina haien bidez<br \/>\nmantentzen ziren ohiturak, erakundeak eta sinesteak. \u00abBere jenio berezia\u00bbren<br \/>\nadierazlerik onena ziren, eta hizkuntza horren existentzia arrazaren<br \/>\nexistentziarekin lotuta zegoen; arrazaren ezaugarriek islatu egiten zituen,<br \/>\neta, bat mantendu bitartean, besteak iraungo zuen. Iturrraldek, hizkuntzari<br \/>\nburuzko ikerketen jakitun, interes zientifikoa baino zerbait gehiago zuen:<br \/>\nEuskal Herriaren existentzia morala babesten zuen, desagertua zen tokian betiko<br \/>\naskatasun kristaua endekatu zelako&#8230; Haien kontserbazioa eta hedapena, beharbada,<br \/>\n\u00abeuskal arraza librearen\u00bb ohitura, erakunde eta sinesmenen galera eragozteko<br \/>\nbiderik onena izan zen, baina hizkuntza \u00abhizkuntza hieratikoa\u00bb bihurtu gabe,<br \/>\nhorrek herrialdea aurrerapen guztiei errefraktario eta iragazkaitz bihurtuko<br \/>\nbailieke. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Hizkuntza arraza baten<br \/>\nadierazpena bazen, eta hori nazionalitatearen oinarri fisiko garrantzitsuena,<br \/>\nIturraldek bazekien nazioa ez zela zerbait soilik etnikoa, ezta linguistikoa<br \/>\nere, batez ere izate historikoa baizik. Hala ez balitz, ez litzateke europar<br \/>\nnaziorik egongo, euskal nazioa barne. Ez zituen azaltzen irizpide etnikoen<br \/>\naraberako talka politikoak. Euskal erakundeak ez ziren produktu etniko bat,<br \/>\nbaizik eta Erdi Aroko espiritu kristauaren eta haren suntsiketaren emaitza,<br \/>\ngarai berriaren ondorio, errenazimendu paganoaren eta iraultzaren semea berau.<br \/>\nErakunde horiek ere ez ziren bakarrak, ez esklusiboak, ez isolatuak. Baina<br \/>\nantzeko erakunde horiek, Campionek idatzi zuenez, kristautasunaren aurka jarri<br \/>\nziren, eta Euskal Herria eta bertako mendiak gotorleku menderaezin bihurtuko<br \/>\nziren Errekonkista berria hasteko. Kataluniako herria ere Errekonkista horretan<br \/>\nzegoen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Baina Kataluniako herria ez zen<br \/>\naliatu bakarra. Bere nafartasunak, Campionek azaltzen zuenez, ez zion<br \/>\ngalarazten Nafarroa osatzen zuen arraza ikustea. Euskal Herriko federazioa zen<br \/>\nharen asmoa, Gaztelakoak eta Aragoikoak euskal tipoa ez ordezkatzeko. Unitate<br \/>\nprimitibora itzuli nahi zuen, historiaren arabera bereizitako osagaien kalterik<br \/>\ngabe. Nafar herria euskal herriaren adarrik zahar eta ospetsuena zen, eta<br \/>\nnafar-zaletasun handiagoari euskaltzaletasun handiagoa zegokion. Baina<br \/>\nIturraldek, bere lagunak nabarmendu zuenez, ez zituen Espainiako<br \/>\ntradizionalismoaren mugak gainditzen, bere foruzaletasuna edo erregionalismoa<br \/>\nez ziren Espainiako nazioaren aurkako erasoa, estatu espainiar iraultzailearen<br \/>\naurkako erasoa baizik: euskaldunak eta nafarrak Espainiaren gizarte<br \/>\nberrezarpena egitera deituak ziren. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Horregatik, Iturraldek berak<br \/>\nnabarmendu zuen, \u00abaztertzeko moduko fenomeno gisa\u00bb, Katalunian eta Euskal<br \/>\nHerrian bertako literatura, tradizio eta ohituren alde hasitako \u00aberreakzioa\u00bb.<br \/>\nBerpizkunde hori, zigilatzen zuen patriotak, ez zen eremu zientifiko, artistiko<br \/>\nedo literarioetan bakarrik agertzen, baizik eta helburu \u00abtranszendentalagoak\u00bb<br \/>\nbilatzen zituen. Horrek arrazoitu zuen, azaltzen zuenez, haiek, Nafarroan<br \/>\nmugimendu erregionalista hasi zutenak, gero Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako<br \/>\n\u00abanai-arrebek\u00bb lagunduta, Ebrotik haragoko alderdi politikoetatik urrunduko<br \/>\nzirela, eta eskualdeen bakea bilatuko zutela \u00abelkarrekiko errespetuan\u00bb, eta ez<br \/>\napalkuntzetan. Espainiaren gizarte berrezarpena zen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Iturralde merkataritzan eta bankan aritzen zen familia ezagun batekoa zen. Ingeniaritza-ikasketak hasi zituen, eta utzi egin zuen osasun kontuengatik. Etxeko tradizioari jarraituz, merkataritza ikasketak egin zituen Bordeleko Merkataritza Eskolan. Merkataritza-arimarik gabea eta pinturarako dohainduna, aitak Parisko margolari baten estudiora bidali zuen. Iru\u00f1ean, berriz ere, 1868ko Iraultzaren ondoren sortutako Nafarroako Gobernuaren Batzar Nagusiak zinegotzi izendatu zuen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3777","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Iturralde merkataritzan eta bankan aritzen zen familia ezagun batekoa zen. Ingeniaritza-ikasketak hasi zituen, eta utzi egin zuen osasun kontuengatik. Etxeko tradizioari jarraituz, merkataritza ikasketak egin zituen Bordeleko Merkataritza Eskolan. Merkataritza-arimarik gabea eta pinturarako dohainduna, aitak Parisko margolari baten estudiora bidali zuen. Iru\u00f1ean, berriz ere, 1868ko Iraultzaren ondoren sortutako Nafarroako Gobernuaren Batzar Nagusiak zinegotzi izendatu zuen [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"10 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\\\/\",\"name\":\"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:04:18+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 &#8211; Bartzelona, 1909ko abuztuak 17).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae","og_description":"Iturralde merkataritzan eta bankan aritzen zen familia ezagun batekoa zen. Ingeniaritza-ikasketak hasi zituen, eta utzi egin zuen osasun kontuengatik. Etxeko tradizioari jarraituz, merkataritza ikasketak egin zituen Bordeleko Merkataritza Eskolan. Merkataritza-arimarik gabea eta pinturarako dohainduna, aitak Parisko margolari baten estudiora bidali zuen. Iru\u00f1ean, berriz ere, 1868ko Iraultzaren ondoren sortutako Nafarroako Gobernuaren Batzar Nagusiak zinegotzi izendatu zuen [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"10 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/","name":"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 - Bartzelona, 1909ko abuztuak 17). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:04:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/iturralde-y-suit-juan-703-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ITURRALDE Y SUIT, Juan (Iru\u00f1ea, 840ko urriak 23 &#8211; Bartzelona, 1909ko abuztuak 17)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3777\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}