{"id":3775,"date":"2023-02-15T17:03:27","date_gmt":"2023-02-15T16:03:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/"},"modified":"2023-02-15T17:03:27","modified_gmt":"2023-02-15T16:03:27","slug":"irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/","title":{"rendered":"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 – Lizarra, 1911ko azaroak 11)."},"content":{"rendered":"

Manuel Irujo Apasteguiren semea
\n(Tafalla, 1803-Lizarra, 1871), abokatua, Nafarroako behin-behineko Diputazioko
\nkide karlista 1838an eta Tafallako alkateordea 1844an. Urte hartan,
\narrakastarik gabe aurkeztu zen Gorteetako diputatu izateko Nafarroako ordezkari.
\nGauza bera gertatu zen Lizarrako barrutiko diputatu probintzial izateko 1858ko
\nhauteskundeetan, baina akta lortu zuen 1866ko hauteskundeetan. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bere ama Engracia Urra Jordan
\n(Lizarra, 1825-1885) Lizarrako Udaleko eskribau eta idazkari aberatsaren,
\nFelipe Urraren, alaba zen, eta Sebastian Urra Jordan (Lizarra, 1832-Leon,
\n1897), apaizaren, arreba. Azken hau 1874ko ekainean Nafarroako Foru Aldundi karlistan
\nsartu zen. Hamar urte geroago, Leongo katedraleko xantre kanonigoa zen, eta han
\nhil zen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Daniel Irujok Betharram-en
\n(Pirinio Atlantikoak, Frantzia) eta Urdu\u00f1an (Bizkaia) ikasi zuen. Han, antza
\ndenez, Sabino Aranarekin bat egin zuen, baina ez gela berean, eta gero
\nZuzenbidean lizentziatu zen Valladolideko unibertsitatean. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1883tik aurrera Iru\u00f1ean bizi
\nizan zen urte gutxi batzuetan, eta bertan Nafarroako Euskara elkartearekin egon
\nzen harremanetan, 1880an bere arreba Juana Estanislao Aranzadi Izcuerekin
\nezkondu baitzen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Aniana Ollo Elordirekin
\n(Lizarra, 1866-Buenos Aires, 1950) ezkondu zen, Eusebio Ollo Miranda (Altsasu,
\n1838-Lizarra, 1917) farmazialariaren alaba, Lizarrako zinegotzi aukeratua
\n1866an eta 1868an, eta Gaspar Elordi Albizuren (Lizarra 1804-Iru\u00f1ea 1852) biloba,
\n1836an eta 1837an Nafarroako diputatu probintziala eta 1839an Gorteetako
\ndiputatu izandako liberal ezagunarena. Erbestean, Manuel Irujo Ollo buruzagi
\nnazionalistak, Danielen semeak, bere birraitonaren liberalismoaren oroimenari
\neutsi zion, \u00abElordi\u00bb deitura goitizen gisa erabiliz. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1886an Deustuko Unibertsitatea
\nmartxan jarri zenean, Prozedura Judizialak eta Auzitegiko Praktika irakasgaia
\nemateko deitu zioten eta geroago Zuzenbidearen Historia irakasgaia emateko. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bere lekukotzari esker, gauza
\njakina da \u00abGamazadan\u00bb Sabino Aranarekin batera joan zela, 1894ko otsailaren
\n18ko Castejongo Jardunaldian. 1908an Luis Aranari idatzi zion gutun batean
\ngogorarazi zion, Nafarroatik itzultzean, harekin eta Sabinorekin bazkaldu
\nzuela, eta esan zion azken horrek mahai gainean jarri zuela doktrina
\nnazionalista, eta hark, hunkituta, hauxe esan ziola: \u00abZureetakoa naiz, baina
\nkarlista izateari utzi gabe\u00bb. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Euskal nazionalismoaren
\nfundatzailearekin zuen adiskidetasuna azaltzen du Daniel Irujo bere
\nabokatuetako bat izateak, jasan zituen prozesuetako bitan. 1896ko azaroan egin
\nzuen eta bere babespekoaren absoluzioa lortu zuen. Haren defentsa Buenos
\nAireseko Irrintzi <\/i>astekariaren argitaletxeak 1913an argitaratutako Inocencia
\nde un patriota <\/i>liburuxkan jaso zuen, eta horrek zalantzak sortzen ditu hura
\negiteko uneari buruz, nahiz eta, bere seme Manuelen esanetan, testua epaiketan
\negindako lanaren kopia takigrafikoa den. Bigarren prozesuan, 1902ko azaroan,
\nTeodoro Roosevelt Estatu Batuetako presidenteari Kubaren independentzia onartu
\nizanagatik zorionak emanez bidali zion telegramaren karira defendatu zuen
\nSabino Arana. Epaiketak oihartzun handia izan zuen prentsan eta klase
\npolitikoan, eta historialarien arreta merezi izan du. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ziur aski, bere karlismo
\naldarrikatuagatik, 1897ko otsailean Sabino Aranak El Partido Carlista y los
\nFueros Vasko-Nabarros <\/i>orri inprimatua berrikusteko agindu zion, haren
\nedukia salagarria izan ez zedin. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1904an Lizarrara itzuli zen,
\neta, hurrengo urteko azaroan, zinegotzi hautatua izan zen beste hautesle
\nbatekin hautagai-zerrenda karlistan, eta, ordezko udal-epaile izateagatik
\nezgaitasuna eskatu zuten arren, 1906ko martxoaren 24an hartu zuen kargua. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Nafarrei 1906ko Elkarteen Lege
\nProiektuaren aurka protesta egiteko deia egin zien lehenengo sinatzaileetako
\nbat izan zen, eta Egako Udalari zentzu bereko eskabidea bidalarazi zion Foru
\nAldundira. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Garrantzi berezia izan zuen
\nBilboko Euskal Etxeak 1908ko urtarrilean eskainitako Gernikako arbolaren kimu
\nbat Lizarran landatzeak. Hilabete horretan bertan lortu zuen Udalak onartzea
\neta landaketa martxoaren 15ean egin zen, ezarritako programaren arabera eta
\nospe handiz. Egun horretan, Irujok, Maroto traidoretzat hartu zuenean,
\nzurrumurru eta garrasi batzuk piztu zituen hitzaldi bat eman zuen. Ekitaldia
\narazo handirik gabe amaitu zen, eta prentsak bere garapenaren aldeko berria
\neman zuen. Hala ere, Iru\u00f1eko El Dem\u00f3crata Navarro <\/i>egunkari canalejistak
\nmingoski zentsuratu zuen. Lizarrako korrespontsalak ziurtatu zuen Udala
\nengainatu egin zutela zuhaitza onez onartzean, ezkutatu egin baitzitzaion
\nBilboko Euskal Etxetik zetorrela, eta Irujoren hitzaldia \u00abViva Espa\u00f1a!\u00bb oihuka
\neten zutela. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Martxoaren 21ean, Udalak
\nerabaki zuen \u00abGernikako gaizki deitutako\u00bb kimua itzultzea, eta beste bat
\neskatzea Bizkaiko Foru Aldundiari. Horrek eztabaida latza eta luzea sortu zuen Diario
\nde Navarra <\/i>egunkariaren (Daniel Irujo eta Estanislao Aranzadiren arteko
\ngutunak argitaratu zituen) eta El Dem\u00f3crata Navarro <\/i>egunkariaren artean
\neta oihartzuna izan zuen El Liberal<\/i>, El Nervi\u00f3n, La Gaceta del Norte,
\nEl Correo de Guip\u00fazcoa<\/i>, El Pueblo Vasco <\/i>eta La Voz de Guip\u00fazcoa<\/i>n.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Eztabaida hartan, Daniel Irujok
\naurre egin zion Nicanor Larrainzar antinazionalistari, eta horrek lagundu egin
\nzion Lizarrako \u00abcarlo-bizkaitarrari\u00bb, Bilbon esaten zioten bezala, alderdi
\nkarlistan baja ematen, eta \u00abgorputz eta arima, inolako genero-gehigarririk gabe
\njel-ean\u00bb izena ematen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hura hil zenean, 1911ko
\notsailean, berrogeita zortzi urte zituela, prentsa nazionalistak (Napartarra,
\nGipuzkoarra eta Bizkaitarra<\/i>) bere bizitzako une gogoangarrienak aipatu
\nzituen, euskal nazionalismoarentzako zerbitzuak azpimarratuz (Sabino Aranaren
\ndefentsa, etab.). <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Haren \u00a1Un hombre! Historia
\ndel Derecho Vasco… <\/i>lana, bera hil eta hogeita bat urtera argitaratu zen.
\nBertan dio 1839ko urriaren 25era arte hiru euskal probintziek beren
\nindependentziari eutsi ziotela, nahiz eta Gaztelako subiranoek gobernatu. Era
\nberean, 1876ko uztailaren 21eko Foruak Abolitzeko Legea bidegabeko zigorra izan
\nzen euskaldunentzat, azken karlistaldian parte hartzeagatik; izan ere, askok
\nliberalekin borrokatu zuten eta karlistak Espainia osoan egon ziren. Espainia
\nAragoik eta Kataluniak beren foruak eta Nafarroak eta beste euskal probintziek
\nindependentzia zutenean bezain indartsua ez zela inoiz izan ere esan zuen.
\n1876ko abolizioak ez zion inolako onurarik ekarri Espainiari, eta, aldiz,
\n\u00abseguruenik foruak zuzenbidearen eta justiziaren arabera errespetatu izan
\nbalira ezagutuko ez ziren sentimenduak piztu zituen\u00bb. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Manuel Irujo Apasteguiren semea (Tafalla, 1803-Lizarra, 1871), abokatua, Nafarroako behin-behineko Diputazioko kide karlista 1838an eta Tafallako alkateordea 1844an. Urte hartan, arrakastarik gabe aurkeztu zen Gorteetako diputatu izateko Nafarroako ordezkari. Gauza bera gertatu zen Lizarrako barrutiko diputatu probintzial izateko 1858ko hauteskundeetan, baina akta lortu zuen 1866ko hauteskundeetan. Bere ama Engracia Urra Jordan (Lizarra, 1825-1885) Lizarrako Udaleko […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3775","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nIRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Manuel Irujo Apasteguiren semea (Tafalla, 1803-Lizarra, 1871), abokatua, Nafarroako behin-behineko Diputazioko kide karlista 1838an eta Tafallako alkateordea 1844an. Urte hartan, arrakastarik gabe aurkeztu zen Gorteetako diputatu izateko Nafarroako ordezkari. Gauza bera gertatu zen Lizarrako barrutiko diputatu probintzial izateko 1858ko hauteskundeetan, baina akta lortu zuen 1866ko hauteskundeetan. Bere ama Engracia Urra Jordan (Lizarra, 1825-1885) Lizarrako Udaleko […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\\\/\",\"name\":\"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-15T16:03:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 – Lizarra, 1911ko azaroak 11).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae","og_description":"Manuel Irujo Apasteguiren semea (Tafalla, 1803-Lizarra, 1871), abokatua, Nafarroako behin-behineko Diputazioko kide karlista 1838an eta Tafallako alkateordea 1844an. Urte hartan, arrakastarik gabe aurkeztu zen Gorteetako diputatu izateko Nafarroako ordezkari. Gauza bera gertatu zen Lizarrako barrutiko diputatu probintzial izateko 1858ko hauteskundeetan, baina akta lortu zuen 1866ko hauteskundeetan. Bere ama Engracia Urra Jordan (Lizarra, 1825-1885) Lizarrako Udaleko […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/","name":"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 - Lizarra, 1911ko azaroak 11). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-15T16:03:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irujo-urra-iruxo-urra-daniel-702-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"IRUJO URRA [IRUXO URRA], Daniel (Lizarra, Nafarroa, 1862ko apirilak 10 – Lizarra, 1911ko azaroak 11)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3775\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}