Tomas Dominguez Arevalo Madrilen jaio zen, familia
\naristokratikoaren barruan. Aita San Martingo markesa zen eta ama Rodezno eta
\nValdellanoko konderrien oinordekoa. Hala, nekazaritza-jabetza zabalak hartu
\nzituen oinordetzan, eta are gehiago jaso zituen Asuncion Lopez-Montenegrorekin,
\nC\u00e1cereseko probintzian propietate handiak zituen abeltzain-familia baten alaba
\nzenarekin, ezkondu zenean.<\/p>\n
Gaztetatik, jarduera politiko bizia izan zuen karlismoan,
\neta Madrilgo gazte Jaimisten lehendakariorde izan zen. Nafarroara iritsi eta
\nAlesbeseko alkate izan zen, senatari 1921etik 1923ra bitartean eta gorteetako
\ndiputatu 1916tik 1918ra bitartean, eta baita 1931tik 1936ra bitartean ere.<\/p>\n
Bigarren Errepublikan, jarduera politiko handia izan zuen
\nparlamentuan, eta erreforma errepublikarren aurka agertu zen, batez ere
\nerlijio-gaiei eta nekazaritza-erreformari dagokienez. Gainera, milizia
\nkarlistek, erreketeek, 1936ko estatu-kolpeari babesa eman ziezaioten
\nnegoziazioetan giltzarri izan zen.<\/p>\n
Gerra zibilean, Francoren lehen gobernuan parte hartu zuen, <\/span><\/p>\n Gerra amaitu ondoren, <\/span><\/p>\n Jarduera politiko bizi hura <\/span><\/p>\n Lehena Nafarroako Erdi Aroko <\/span><\/p>\n Rodeznoren bigarren <\/span><\/p>\n Hiru monografia horiez gain, <\/span><\/p>\n Gainera, garrantzitsua da <\/span><\/p>\n Monarkak edo dinastietako <\/span><\/p>\n Iraganerako hurbiltze hura <\/span><\/p>\n Historiara hurbiltzeak, <\/span><\/p>\n Beraz, ustezko aberri-esentziak <\/span><\/p>\n Hain zuzen ere, haren kezka <\/span><\/p>\n Liberalismoaren arbuio hori <\/span><\/p>\n Hala ere, historialari eta <\/span><\/p>\n Dominguez Arevalok Nafarroako <\/span><\/p>\n Zentzu horretan, haren idazki <\/span><\/p>\n Ez da gehiegizkoa, beraz, <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tomas Dominguez Arevalo Madrilen jaio zen, familia aristokratikoaren barruan. Aita San Martingo markesa zen eta ama Rodezno eta Valdellanoko konderrien oinordekoa. Hala, nekazaritza-jabetza zabalak hartu zituen oinordetzan, eta are gehiago jaso zituen Asuncion Lopez-Montenegrorekin, C\u00e1cereseko probintzian propietate handiak zituen abeltzain-familia baten alaba zenarekin, ezkondu zenean. Gaztetatik, jarduera politiko bizia izan zuen karlismoan, eta Madrilgo gazte […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[335],"class_list":["post-3725","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n
\nzeinean justizia-ministro izan zen 1938 eta 1939 artean. Bere lana
\njustizia-administrazioa bera eta espetxeak,
\nerrepresio frankistaren alor garrantzitsuenetako bat, kudeatzea izan zen. Eremu
\nhorretan, Lanaren bidez Penak Luditzeko Patronatu Nagusia sortu zuen. Horren
\nbidez antolatu ziren kartzela-bizitzaren alderdi asko, besteak beste, presoen
\nlan-esplotazioa. Gainera, ministerio horrek bertan behera utzi zituen
\ndibortzioari eta ezkontza zibilari buruzko erreforma errepublikarrak, bai eta
\nemakume ezkonduaren eskubide indibidualak ere; alderdi horri dagokionez, 1889ko
\nkode zibilean jasotakora itzuli zen. 1939ko apiriletik abuztura Hezkuntza
\nNazionaleko ministro ere izan zen. <\/p>\n
\nNafarroako Foru Aldundiko lehendakariordea izan zen 1940tik 1948ra bitartean.
\nUrte haietan eragin erabakigarria izan zuen probintziako bizitza politikoan,
\neta handik jabe handientzako nekazaritza-politika onuragarria bultzatu zuen, aurreko
\nurteetan emandako herri-lurren usurpazioa finkatuz. Foru Aldundian Vianako
\nPrintzea erakundea ere sortu zuen, zeinean denboraldi hartan lehendakari izan
\nzen. Urte haietan, gainera, Estorilgo elkarrizketetan parte hartu zuen, Juan
\nBorboia tronura itzul zedin saiatzeko. 1948 eta gero kargu publikoetatik
\nerretiratu egin zen, eta Alesbesen (Nafarroa) hil zen 1952an. <\/p>\n
\nguztia bateragarria izan zen arazo historikoekiko etengabe erakutsi zuen
\nkezkarekin, eta horren erakusgarri da bere ikerketen gaia, bere
\ntradizionalismoaren kontzeptu politikoarekin erabat lotuta baitaude. Horien
\nartean, hiru monografia eman zituzten bi arreta-gune handi bereiz ditzakegu. <\/p>\n
\nhistoriarekin lotuta dago, eta horien artean Los Teobaldos de Navarra.
\nEnsayo de cr\u00edtica hist\u00f3rica <\/i>(1909) liburua nabarmentzen da, <\/span>XIII<\/span>. mendean
\nNafarroan errege izan ziren Xanpaina-dinastiako Teobaldo I. eta Teobaldo II.
\nardatz dituena. Liburu honetan, funtsezko garrantzia ematen dio dinastia horri
\nerresuma bakartu eta pirenaiko baten eta Erdi Aroko mendebaldeko korronte
\nintelektual eta politikoei lotutako erresuma baten arteko trantsizioan, batez
\nere <\/span>XIV<\/span>.
\neta <\/span>XV<\/span>.
\nmendeetan emanen zena. <\/p>\n
\narreta-gunea hemeretzigarren mendeko karlismoaren irudi nabarmenetan
\noinarritzen da. Besteak beste, Carlos VII, duque de Madrid <\/i>(1929)
\nbiografia, bigarren gerra karlistako erregegaiari buruzkoa. Liburu horretaz
\ngain, La Princesa de Beira y los hijos de Don Carlos <\/i>(1938) ere
\nargitaratu zituen, Teresa de Braganzaren eta haren familiaren inguruan.
\nErregegaiaren ondorengoen gorabeherei buruzko liburua da, eta haren eta haren
\nseme Juan Borboiren arteko posta-trukea jasotzen duen eranskin dokumentala ere
\nbadu. <\/p>\n
\nDominguez Arevalok historiarekiko zuen interesa beste hainbat idazki
\nlaburragotan islatzen da, hala nola Bolet\u00edn de la Comisi\u00f3n de Monumentos
\nHist\u00f3ricos y Art\u00edsticos de Navarra <\/i>edo Revista de Historia y de
\nGenealog\u00eda Espa\u00f1ola <\/i>aldizkarietan argitaratutako artikuluetan. Horietako
\nbatzuk ere Glosas Medievales <\/i>(1909) liburuan sartu zituen. Obra txiki
\nhorietan, zeinetan bere historiaren ikuskera behin baino gehiagotan oso argi
\nzehazten baitzen, hainbat monografia historikori egindako beste zenbait
\nhitzaurre ere sar ditzakegu, eta baita beranduago argitaratu egin ziren bi
\ndiskurtso ere, jurisprudentzia eta legeriaren Errege Akademian sartzeagatik
\negin zuena (1943), Martin Azpilkuetari eskainia, eta Gaztelako Errege Akademian
\nsartzeagatik egin zuena (1944), Nafarroako azken dinastiaren ingurukoa,
\nAlbretarrak, konkistaren eta Gaztelan sartzeko prozesuaren garaikoa. <\/p>\n
\njabetza, ustiapen eta erabilera erregimenekin lotutako bi obra txiki aipatzea.
\n1924an, nekazaritza-kredituaren proiektu berriaren aurka agertu zen (El
\ncr\u00e9dito agr\u00edcola. Conferencia pronunciada en la Casa Social Cat\u00f3lica de
\nC\u00e1ceres)<\/i>, Konfederazio Nazional Katolikoaren lana goraipatuz. Bigarren
\nErrepublikan, liburuxka bat idatzi zuen: La propiedad privada en Navarra<\/i>;
\neta Un informe sobre reforma tributaria <\/i>txostena, nekazaritzako jabeen
\ninteresak defendatzeko. Izan ere, bigarren Errepublikaren garaian erreformen
\nkontra zuen izaera hura lehen biurtekoaren legera ez ezik, Gimenez Fernandezek
\n1934an eta 1935ean bultzatutako neurrietara ere lotu zen. <\/p>\n
\nkideen ingurukoak dira haren argitalpenak oroz gain, irudi horiei paper
\nerabakigarria ematen baitzaie gertaera historikoan. Dominguez Arevalok
\nhistoriara egindako hurbilketa horren zentzua ulertzeko, bere argitalpenen
\ngaiari eta metodologiari erreparatzeaz gain, berak bere lanetan edo diskurtso
\npolitikoetan historiari buruz idatzi zuena kontuan hartzea ezinbestekoa da;
\nhorietan protagonismo handia hartzen zuten iraganari buruzko aipamenek. <\/p>\n
\nulertzeko giltzarrietako bat tradizionalismoa da, antzinako Erregimenaren
\nprintzipio politikoen defentsarekin lotu zuen kontzeptua, batez ere, monarkiari
\neta erlijioari dagokienez. Izan ere, karlismoan izan zuen ibilbide politikoa
\nkarlismoa bera gainditzen zuen tradizioaren ideia horren mende egon zen. Zentzu
\nhorretan, bigarren Errepublikaren aurkako jarrera eta gerran frankismoa
\ndefendatu izana \u00abtradizioaren\u00bb aldeko apustu horren baitan ulertu behar dira,
\ndiskurtso batean adierazi zuen gisan, gerraren emaitza \u00abzaharra izanagatik
\nestatu berri bat\u00bb izango zela adierazi baitzuen, \u00abazken emaitza Espainiako
\nestatu katoliko eta tradizionala baino ezin izango baita izan\u00bb (1938: 23-24). <\/p>\n
\nbestalde, lotura estua du nazionalismoarekin, kasu honetan espainiarrarekin,
\nNafarroako Historia honekin lotzen baitzuen. Baina, alde horretatik, bilakaera
\nnabaria izan zuen 1921eko jarrera, Victor Praderaren aurkako jarrera argia, eta
\n1944ko jarreraren artean, Nafarroaren konkistari buruzko diskurtsoan Nafarroako
\nerresuma zaharrari egindako laudorioak eta Nafarroa batuko zuen Espainiako
\ninperioari egindako gorespenak bateratu zituen argudio bat garatu zuenean:
\n\u00abAntzinako erresuma pirenaikoa, konkistaren garaian hasi zen inperio espainiar
\nberri eta handiaren sorreraren aurrean, bihotz-bihotzez sartu zen haren baitan,
\nazken dinastiak ulertzen jakin ez zuen edo ulertu nahi izan ez zuen prozesu
\nhistoriko natural baten ondorioz\u00bb (1944: 49). <\/p>\n
\ntradizioaren ideia horrekin identifikatuz antolatutako iragan baten aurrean
\ngaude. \u00abTradizioaren asmaketa\u00bb honek, nolanahi ere, oso izaera pragmatikoa du,
\neta ez du diktadura moderno bat ezartzen laguntzeko edo karlismoaren zati handi
\nbatek usurpatzaile gisa kalifikatutako leinu dinastiko batekin huts egindako
\nnegoziazioetan parte hartzeko arazorik. Ildo horretatik, uztailaren 18ko
\nespiritua da Dominguez Arevalorentzat tradizio horren jarraipena, eta, aldi
\nberean, \u00abgerorako mugarri mugiezina\u00bb, Juan Borboiri 1946an Estorilgo
\nelkarrizketetan esan bezala (Santa Cruzen jasoa, 1979: 8 eta 12-18
\nzenbakietan). <\/p>\n
\nnagusia \u00abehun urtean zehar aurrez aurre boterean txertatuta eduki dugun\u00bb
\nliberalismo baten ondorioak ezabatzea izan zen, eta, horretarako, aldaketa
\npolitikoa ez ezik, haren oinarri intelektualen, ilustrazioaren eta entziklopediaren
\nondorioak ezabatzea ere beharrezkoa zen, Otero de Navascuesen T\u00e1ctica de las
\nrevoluciones <\/i>lanari idatzitako hitzaurrean azaldu zuen moduan. Orrialde oso
\nargigarriak dira, Rodeznok entziklopediak eta Frantziako Iraultzak ekarri zuten
\nzesura historikoa ulertzeko zuen moduari buruzkoak. Haren printzipio moral,
\njuridiko eta politikoetatik abiatuta, \u00abgoraipatu egin zen krimen handienetarako
\nerrugabetasun-epaia zuen herritartasunaren gizalegearen kontrako beozia
\nkoldarra, akats moderno guztien sintesia\u00bb (1951: 12). <\/p>\n
\nEspainian eta Nafarroan islatzen da, horiek baitira haren ekoizpen
\nhistoriografikoaren eta jarduera politikoaren lurralde erreferenteak.
\nBaskoniako beste lurraldeekiko kezka, ordea, ez zen ez batan ez bestean
\nislatzen, Lizarrako autonomia-estatutuaren proiektu porrokatu hura izan ezik.
\nLau probintzietarako proiektu hura errepublikaren aurkako posibilismoagatik
\nbabestu zuen Rodeznok, \u00absalbamendu-txalupa\u00bb gisa, halaxe aitortu baitzuen berak
\nprentsan (Garc\u00eda-Sanz et al.<\/i>, 1998: 324). Baina hori ez zen oztopo izan
\nDominguez Arevalok, garaiko giro intelektualarekin bat etorriz, Nafarroako
\nerresuma euskal jatorriko erresuma gisa uler zezan. <\/p>\n
\npolitikariak Nafarroari egiten dion begiradan bi zati bereizten dira argi eta
\ngarbi, berauk Nafarroa europarra eta Nafarroa afrikarra deitu zituena. Nafarroa
\nhorren barruan, Zangozaren eta Vianaren arteko irudimenezko lerro batetik
\niparraldera, Euskal eta Europar Nafarroa dago; eta, aldi berean, \u00abErriberan,
\neguzkia, basakeriaren sustatzailea, sentimenduak kiskali eta zaildu egiten
\nditu, eta laztasun-sentsazio nabarmena ematen dio paisaiari eta bere naturari\u00bb,
\neta bertako psikologia \u00abbeduino da, kabile\u00f1oa\u00bb. Horrexegatik, hain zuzen ere,
\nagertzen dira herriak zatituta izan ohi dituzten aurkakotasun menderaezineko
\nbandoak, beren kabile\u00f1o-joeragatik\u00bb (1932: 6). Ez da kasualitatea, batez ere,
\nmaiz modu gutxiesgarrian tratatua izan zen Erriberako landa-populazioa izatea,
\n1936ko errepresio-bolada handiaren xedea. <\/p>\n
\nhistoriografian izan zuen eragina ez da historialari gisa egin zuen obrara
\nmugatzen, bere ibilbide politikoak ere eragin argia izan baitzuen zientzia
\nhistorikoaren garapenean. Horren adibide da Nafarroako Foru Aldundiaren buru
\nzela egindako lana, 1940an Vianako Printzea erakundea sortu zuen eta ordutik
\n1948ra arte zuzendu zuen. 1844 eta 1936 artean Nafarroako Monumentu Historiko
\neta Artistikoen Batzordearen oinordekotzat hartua izan zen erakunde honek,
\nNafarroako ondare historiko eta artistikoarekin lotutako hainbat proiektu
\nsustatu zituen, Pr\u00edncipe de Viana <\/i>aldizkaria abian jartzeaz gain,
\ndiktaduran zehar ikerketa historikoetarako argitalpen plataforma nagusia izango
\nzena. Lehenengo zenbakianDominguez Arevalo da, hain zuzen ere, aldizkaria
\naurkezten duena \u00abNuestros prop\u00f3sitos\u00bb artikuluan, Nafarroako tradizio
\nhistoriografikoaren jarraipen gisa, bertan funtsezko erreferente gisa hartzen
\nzuen aita Moret. <\/p>\n
\nhistorikoen garrantzi historikoa hutsala da, bere ibilbide politikoarekin
\nalderatzen badugu, Nafarroa garaikidearen errepresio-uholde handienean
\noinarritutako estatu-kolpea eta diktadura bultzatu baitzituen. Bere egonkortzean,
\ngainera, paper erabakigarria izan zuen; izan ere, errepresio-aparatuaren
\nfuntsezko gaiez arduratu zen ministro izan zen, hala nola, espetxeez, eta baita
\nDiputazio probintzialeko presidenteordea ere, 1948ra arte. Kolpearen eta
\ndemokraziaren suntsiketaren ondorioz, Nafarroa eta Espainia, Europa
\nmendebaldean hogeita hamar, berrogei eta berrogeita hamarreko hamarkadetan
\ngaratzen ari zen berrikuntza historiografikoko prozesutik urrun geratu ziren. <\/p>\n
\nhistoriografian izan duen eragina historialari gisa egindako lana baino askoz
\ngehiago dela adieraztea, Espainiako historiografian zientziaren eta ikerketaren
\n\u00abinausketa ankerra\u00bb deritzona egin zuen diktadura baten bultzatzaile eta
\nburuzagietako bat bihurtu baitzen, zientzia historikoari ere eragin handia izan
\nzion inausketa. <\/p>\n