{"id":3673,"date":"2023-02-14T10:38:16","date_gmt":"2023-02-14T09:38:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/"},"modified":"2023-02-14T10:38:16","modified_gmt":"2023-02-14T09:38:16","slug":"herran-tejada-fermin-651-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/","title":{"rendered":"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 – Bilbo, 1908ko irailak 26)."},"content":{"rendered":"

Echegarayren esanetan jatorriz
\nUrdu\u00f1akoa zen eta Gasteizen finkatua zegoen Herran familiako kidea zen.
\nSenideetako batzuk hainbat arlotan (trenarenean, adibidez) ibilitako enpresari
\naipagarriak izan ziren. Familiako enpresa-jardueretan jardun arren, kazetari-
\neta argitaratzaile-lanagatik nabarmendu zen, Juan Vidal-Abarcak \u00abfamiliako
\npertsonaia bikainena\u00bb izan zela zioen. Bere jakin-min intelektualek giro egokia
\naurkitu zuten familiako etxean; izan ere, familiaren maila ekonomikoari eta
\nkargu eta kontaktu politikoei esker tertulia bat sortu zen Errementari kaleko
\nberen etxean. Fermin Herranek Zuzenbidea ikasi zuen Gasteizko Unibertsitate
\nLiterarioan. Unibertsitate hori 1869an sortu zen eta 1873-1874 ikasturtetik
\naurrera itxi. Dena den, kazetari-lanbidea aukeratu zuen berehala. El
\nPorvenir Alav\u00e9s: pol\u00edtico-fuerista, cient\u00edfico-literario <\/i>astekaria sortu
\nzuen, eta zuzendaria izan zen, baita El Cant\u00f3n Vasco: diario republicano,
\ndemocr\u00e1tico, liberal <\/i>egunkaria ere. Revista Bibliogr\u00e1fica <\/i>eta Revista
\nde las Provincias <\/i>argitalpenak ere zuzendu zituen. Etengabe mugitu zen
\nEspainiako beste hiri batzuetara, hala nola Valladolid eta Madrilera, eta
\nmasonerian sartu zen, Gasteizen logia bat sortuz. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Legelari formakuntza jaso
\narren, abokatutzarekiko irrikarik ez zuen agertu, politika- eta kazetaritza-lan
\nhandia eginez. Ideologikoki errepublikanismoaren alderdi moderatuan kokatua,
\nPalentziako eta Gasteizko Ateneoetako kide izan zen; azken hori 1866an sortu
\nzen eta zenbait zuzendaritza-kargu izan zituen bertan. Erakunde horretan
\nhainbat hitzaldi eta zenbait eskola eman zituen; besteak beste, \u00abErakunde
\nBaskongadoen Historia\u00bb 1872- 1873 eta 1875-1876 ikasturteetan. Behaketa
\nZientzien Akademiako kide ere izan zen, eta Cervantestar Akademia
\nEspainiarraren sortzailea izan zen eta bertan parte hartzen zuen. Literatura
\neta antzerkiarekiko gustuak literatura-kritikaz interesatzera eraman zuen, eta
\ngero praktikatzera. Horri esker garai hartako kulturako pertsonaia gailenekin
\nharremanak izan zituen; besteak beste, Gayarre tenorea eta Jose Maria
\nIparraguirre olerkariarekin. \u00abHistoria eta hizkuntza baskongadoaren elkartea\u00bb
\nsustatu zuen, euskara sustatzeko. 1873an Historiaren Akademiako Arabako kide
\nurgazle aukeratua izan zen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Madrilera egindako bidaiei
\nesker Emilio Castelar historialari, politikari eta hizlaria ezagutu zuen; haren
\nlagun egin zen eta horrela, garai hartako beste pertsona ospetsu batzuk ezagutu
\nzituen. 1880an Madrilen ezarri zen, nahiz eta handik gutxira Gasteizera itzuli.
\nEuskal foraltasunari begirunea zion liberalismo baten aldekoa, argitaratzen eta
\neditatzen jarraitu zuen, eta La Ilustraci\u00f3n de Vitoria <\/i>(1885) eta La
\nIlustraci\u00f3n de \u00c1lava <\/i>(1886-1890) aldizkariak zuzendu zituen. Irakinaldi
\nekonomiko eta politikoan zegoen Bilbon ezarri zen 1890-1891 aldera. Horren
\naurretik jadanik lagunak eginak zituen Bilboko panorama politiko eta
\nkulturaleko pertsona nabarmenekin; besteak beste, Antonio Truebarekin (1889an
\nhila) eta Juan E. Delmas inprimatzailearekin (1892an hila). Bizkaiko hiriburuan
\nzela ere ez zuen ahaztu bere kazetaritza alderdia; hala nola, Diario de
\nBilbao <\/i>egunkarian eta eskualdeko beste batzuetan kolaboratuz, baina baita
\nbeste batzuetan ere, adibidez, Segoviako La Pluma <\/i>egunkarian. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Baina Fermin Herran zerbaitetan
\nnabarmendu bazen, euskal kultura eta historia defendatzen zuten lanen editore
\nbezala egindako lanagatik izan zen. Helburu horrekin, 1872rako sortua zuen
\n\u00abBiblioteca escogida de autores vascongados\u00bb, eta horretarako, tokiko
\nerakundeen laguntza eta konpromisoa bilatu zuen, eta Arabako Aldundiaren
\nharpidetza lortu. Lehenengo argitalpen-proiektu horrek kale egin zuen, liburuki
\nbakarra argitaratu ahal izan baitzuen. Baina ez zuen etsi euskal kulturarentzat
\neta foraltasunarentzat funtsezkotzat jotzen zituen lanak inprimatu eta
\nzabaltzeko ahaleginean. 1878an beste \u00abBiblioteca Euskara\u00bb bat hasi zuen, baina
\nberriz ere proiektu amaitu gabe geratu zen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hirugarren eta behin-betiko
\nargitalpen-proiektua Bilbon ezarri ostean gauzatu zuen: \u00abBiblioteca Bascongada
\nde Ferm\u00edn Herr\u00e1n\u00bb. Bilduma horren helburua zen foraltasuna eta euskal
\nlurraldeen eskubidea nahiz euskal kultura babesten eta zabaltzen zuten lanak argitaratzea.
\nLaburbilduz, bere hitzetan, \u00abprobintzia bakoitzaren Artxibategi Historiko,
\nforal, literario eta artistikoa\u00bb izatea (edo halakotzat hartzea merezi izatea)
\nbezala, probintzia horien artean Nafarroa ere barne hartuz. 1896an hasi zuen
\neta 1901ean utzi, eta 62 liburuki inprimatu zituen guztira. Bilduma horretan
\negile garaikideen lanak argitaratu zituen, besteak beste, Carlos de la Plaza
\nSalazar eta Carmelo Echegarayrenak. Bestetik, lan historikoak ere berreskuratu
\nzituen; besteak beste, Andres de Poza lizentziatuaren De la antigua lengua y
\npoblaci\u00f3n de Espa\u00f1a<\/i>. Bertako Foruak babesteko bere helburua argi eta garbi
\nikusi zen eusko-nafar parlamentariek une kritikoetan (hala nola, 1876an edo
\nForuen defentsarako Gamazadan) egindako hitzaldiekin zazpi liburukiko
\nargitalpena egin zuenean, eta 1897an Bizkaiko Foru Berria argitaratu zuenean.
\nOrdenamendu juridiko horren sarrera gisa, berak idatzitako azterketa bat sartu
\nzuen, sormen-lanean ere jardun baitzen. Dibulgaziorako bere asmoa argi eta
\ngarbi geratzen da, besteak beste, Labayruren Compendio de la Historia de
\nBizcaya <\/i>lanean. Hain zuzen ere, lan horren lehenengo argitaraldian
\n(1898-1899), elizgizonaren obraren lehen hiru liburukietako alderdi eta datu
\nbere ustez esanguratsuenak atera eta laburbildu zituen; bigarren argitaraldian
\n(1903) sartu zituen Historia de Bizcaya<\/i>ren gainerako liburukiak.
\nHasieran erreparoak izan arren, bere lanen bilduma bat, Aplausos y censuras <\/i>izenekoa,
\nargitaratzera animatu zen bere \u00abBiblioteca Bascongada\u00bbn. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hori amaitu ostean, eta
\ngeldialdi labur baten ondoren, susperraldi literario txiki bat izan zuen 1907
\ninguruan. Hala eta guztiz ere, hurrengo urtean hil zen eta bere garaikidea zen
\nCarmelo Echegarayren gorazarrezko hitzak jaso zituen Bolet\u00edn de la Comisi\u00f3n
\nde Monumentos de Vizcaya <\/i>aldizkarian. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Echegarayren esanetan jatorriz Urdu\u00f1akoa zen eta Gasteizen finkatua zegoen Herran familiako kidea zen. Senideetako batzuk hainbat arlotan (trenarenean, adibidez) ibilitako enpresari aipagarriak izan ziren. Familiako enpresa-jardueretan jardun arren, kazetari- eta argitaratzaile-lanagatik nabarmendu zen, Juan Vidal-Abarcak \u00abfamiliako pertsonaia bikainena\u00bb izan zela zioen. Bere jakin-min intelektualek giro egokia aurkitu zuten familiako etxean; izan ere, familiaren maila ekonomikoari […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[333],"class_list":["post-3673","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nHERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Echegarayren esanetan jatorriz Urdu\u00f1akoa zen eta Gasteizen finkatua zegoen Herran familiako kidea zen. Senideetako batzuk hainbat arlotan (trenarenean, adibidez) ibilitako enpresari aipagarriak izan ziren. Familiako enpresa-jardueretan jardun arren, kazetari- eta argitaratzaile-lanagatik nabarmendu zen, Juan Vidal-Abarcak \u00abfamiliako pertsonaia bikainena\u00bb izan zela zioen. Bere jakin-min intelektualek giro egokia aurkitu zuten familiako etxean; izan ere, familiaren maila ekonomikoari […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/herran-tejada-fermin-651-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/herran-tejada-fermin-651-eu\\\/\",\"name\":\"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-14T09:38:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/herran-tejada-fermin-651-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/herran-tejada-fermin-651-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/herran-tejada-fermin-651-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 – Bilbo, 1908ko irailak 26).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae","og_description":"Echegarayren esanetan jatorriz Urdu\u00f1akoa zen eta Gasteizen finkatua zegoen Herran familiako kidea zen. Senideetako batzuk hainbat arlotan (trenarenean, adibidez) ibilitako enpresari aipagarriak izan ziren. Familiako enpresa-jardueretan jardun arren, kazetari- eta argitaratzaile-lanagatik nabarmendu zen, Juan Vidal-Abarcak \u00abfamiliako pertsonaia bikainena\u00bb izan zela zioen. Bere jakin-min intelektualek giro egokia aurkitu zuten familiako etxean; izan ere, familiaren maila ekonomikoari […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/","name":"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 - Bilbo, 1908ko irailak 26). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-14T09:38:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/herran-tejada-fermin-651-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"HERRAN TEJADA, Fermin (Gesaltza A\u00f1ana, Araba, 1852ko uztailak 7 – Bilbo, 1908ko irailak 26)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3673\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}