{"id":3671,"date":"2023-02-14T10:37:11","date_gmt":"2023-02-14T09:37:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/"},"modified":"2023-02-14T10:37:11","modified_gmt":"2023-02-14T09:37:11","slug":"grandes-garrido-fortunato-650-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/","title":{"rendered":"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 – Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13)."},"content":{"rendered":"

Manuel Grandes eta Juana
\nGarridoren semea, Soto de Camerosekoak bata zein bestea; familia, antzinatik
\nErrioxan errotua, Gasteizera joan zen bizitzera Fortunatok bost urte zituela.
\nBere bost anai-arreba txikiak Arabako hiriburuan jaio ziren 1877 eta 1885 artean.
\nBataioan Aurelio Fortunato izena jarri zioten baina berak bigarren izena soilik
\nerabili zuen. Fortunato Grandes Aguraingo Andre Mariaren parrokian ezkondu zen
\n1897ko azaroaren 7an (Udal idazkari gisa lanean hasi zen urte berean) Elisa
\nBibiana Ladron de Gebara Beltran de Herediarekin. Bikoteak hamaika seme-alaba
\nizan zituen Agurainen 1898tik aurrera: Jose Moises, Jesus Primitivo, Juan
\nRamon, Joaquin, Manuel, Mercedes, Isabel, Juana Maria, Sofia, Josefina eta
\nElisa. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Aguraingo Udaleko idazkari izan
\nzen, etengabe, 1897ko otsailaren 6tik 1936ko irailaren 15 arte, hau da, ia 40
\nurtez. Ziurra da bere kargu-uztea ez zela izan arrazoi politikoengatik, bere
\natxikitze ideologikoa eta une hartako Arabako politikaren testuingurua kontuan
\nizanik; adinagatik, lanean egindako urte luzeengatik eta gaixotasunengatik,
\nbesterik gabe. Izatez, 1932an eskatua zuen erretiroa gaixotasunagatik, baina
\norduan ez zioten onartu. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ez dakigu ezer haren hezkuntza
\neta ikasketei buruz. Lanpostu batean lehenengoz agertzen denean El Diario de
\n\u00c1lava<\/i>: unidad cat\u00f3lica-fueros <\/i>egunkariko kazetari zen; 1895eko
\notsailaren 5ean sortutako egunkari horretan \u00abgaztaroa hasi berritan\u00bb sartu zen.
\nBenito Guineak eta Pedro Garcia Eguiak sortu zuten egunkari tradizionalista eta
\nultrakatoliko hori, eta Jose Maria Gonzalez de Echavarri Vivanco izan zen
\nzuzendari. Grandes bi urtez egon zen erredakzioan eta, arestian esan bezala,
\n1897an lan hori utzi eta Aguraingo Udaleko idazkari lanean hasi zen. Egunkari
\nhorretako artikulu gehienak sinadurarik gabe edo goitizenekin ageri dira,
\nberaz, ezinezkoa da Grandesen lana zehazki ezagutzea. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Berak kontatzen digu nola hasi
\nzen historiarekiko bere interesa, batez ere Aguraingoarekikoa. Julio Urkixori
\n1937ko abenduaren 13an bidalitako eskutitz batean, ondoren Cosas de
\nSalvatierra <\/i>(1939) izeneko bere liburuko hitzaurrean hitzez hitz
\nkopiatutakoan, zera esaten du: \u00abUdal honetako Idazkaritzaren kargu egin
\nnintzenean, hain nahasia aurkitu nuen artxiboa, antolatzea pentsatu nuela; eta
\nlan horri eskaini nion nire denbora, beste betebeharrek nire arreta behar ez
\nzutenean [\u2026]. Garai hartan nik ez nekien ezer Agurainen historiari buruz eta,
\nnormala denez, eskuetara zetorkidan hura irakurtzeko jakin-mina izaten nuen [\u2026]
\ngeroago, herri honekiko sortu zen interes eta maitasun indartsu eta biziak ohar
\nbatzuk hartzera bultzatu ninduen [\u2026]. 1904an Donostian iragarritako Erakusketa
\netnografikoaren harira, eta horrelako lehiaketa goresgarriari laguntzeko asmoz,
\ngure artxiboko pergamino baliotsuenen aukeraketa bat eta oso denbora gutxian
\nprestatu nuen liburuxka bat idaztea otu zitzaidan, Apuntes hist\u00f3ricos de
\nSalvatierra <\/i>izenekoa\u2026\u00bb. Liburuxka hori liburu bihurtu zen gero, 1905ean
\nargitaratuta; gerora, Agurainen historiako zenbait gairi buruzko artikulu
\nbatzuk argitaratu ziren Euskalerriaren Alde <\/i>aldizkarian. Lan horiek,
\nbeste ohar batzuekin osatuta, 1939an bildu ziren Cosas de Salvatierra <\/i>liburuan.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Udal artxiboko informazioa
\nantolatu eta biltzeaz gain, Aguraingo bi parrokietakoetan (San Joan
\nBataiatzailea eta Andre Maria) ere lan egin zuen; baina emaitzak kaxkarrak izan
\nziren, izan ere, batez ere lehenengoan, dokumentuen hutsuneak handiagoak ziren presentziak
\nbaino, eta \u00abarpilatu egin zutela dirudi, liburu eta paper bakan batzuk utzita\u00bb
\negiaztatu zuen. Gainerakoan, haren metodologia nahiko tradizionala zen; ez zuen
\nsartu ez erreferentziarik, ez bibliografiarik, ez erabilitako iturririk, nahiz
\neta noizbehinka gainetik aipatzen zituen: \u00abD. Modesto Lafuentek dioen moduan\u2026\u00bb
\nedo \u00abjarraian kopiatu dugun 1522ko abuztuaren 22ko Epaiaren arabera\u00bb edo \u00ab Diccionario
\ngeogr\u00e1fico-hist\u00f3rico de Espa\u00f1a por la Real Academia de la Historia<\/i>tik
\n(1802) hartuta\u00bb. Hori bai, dokumentaziotik ateratako hitzez hitzeko aipamen
\nasko kopiatu zituen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bere joera politikoak bat
\nzetozen Diario de \u00c1lava<\/i>n izandako lehenengo lanarekin: ultrakatolizismo,
\nintegrismo eta foruzaletasunaren inguruan ibili zen beti; horrela, 1905eko Apuntes
\nhist\u00f3ricos de Salvatierra <\/i>liburuaren hitzaurrea Benito Guinea Lopez de
\nArechagak (Gasteiz, 1855-1917) idatzi zuen. Politikari integrista eta foruzale
\narabar hori 1909an probintziako diputatu eta Kontzertu Ekonomikoaren
\nnegoziatzailea izan zen, Diario de \u00c1lava <\/i>egunkariaren sortzaile izateaz
\ngain. 1909ko Cosas de Salvatierra <\/i>liburuko hitzaurrea bere lagun Jose
\nMaria Gonzalez de Echavarrik Vivancok idatzi zuen, Diario de \u00c1lava<\/i>ren
\nzuzendaria, eta politikari integrista eta ultrakatolikoa hura ere. Gainerakoan,
\nGrandesek, liburu hori argitaratzeko, Elizaren baimena eskatu zuen, nahitaezkoa
\nizan ez arren eta, noski, apezpikutzak atsegin handiz eman zion. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Fortunato Grandesen joera
\npolitikoei buruzko berri eman diezagukete bere Cosas de Salvatierra <\/i>lanetik
\nateratako pare bat laginek. Honokoa dio Aguraini buruz: \u00abGure herria [\u2026] bere
\nprintze eta erregeei ohoreak eta dohaintzak emateko, eta Arabako Batzar
\nNagusiei merezitako gorazarrea egiteko orduan, odolean sartuta baitzituen
\nTronuarekiko eta foru ordezkaritzarekiko maitasunaren ideal prestuak, zeinak
\ngure erlijiozko Fedearen zutabeari eutsiz, Espainia tradizionalaren benetako
\ngotorlekuak diren\u00bb. (47. or.). Eta azken Karlistaldiari buruz hitz egitean,
\nbide batez, 1936ko gerra zibila ere aipatzen du: \u00abUste osoa daukagu Jainkoaren
\nlaguntzarekin, bizi dugun gerra honetan hain nabarmen babesten gaituena,
\nmarxismoaren aurka Historiak erregistratutakoen artean odoltsuena eta
\nsuntsitzaileena, purifikatua geratuko dela gure Espainia eta bere purutasun
\nosoan agertuko dela bizimodu tradizionala, maila guztietan bere aurrerabidea
\nernalduz espainiar on guztien helburu gorena den Jesusen Bihotz Sakratuaren
\nerresumarekin\u00bb (256. or.). <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Manuel Grandes eta Juana Garridoren semea, Soto de Camerosekoak bata zein bestea; familia, antzinatik Errioxan errotua, Gasteizera joan zen bizitzera Fortunatok bost urte zituela. Bere bost anai-arreba txikiak Arabako hiriburuan jaio ziren 1877 eta 1885 artean. Bataioan Aurelio Fortunato izena jarri zioten baina berak bigarren izena soilik erabili zuen. Fortunato Grandes Aguraingo Andre Mariaren parrokian […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[333],"class_list":["post-3671","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nGRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Manuel Grandes eta Juana Garridoren semea, Soto de Camerosekoak bata zein bestea; familia, antzinatik Errioxan errotua, Gasteizera joan zen bizitzera Fortunatok bost urte zituela. Bere bost anai-arreba txikiak Arabako hiriburuan jaio ziren 1877 eta 1885 artean. Bataioan Aurelio Fortunato izena jarri zioten baina berak bigarren izena soilik erabili zuen. Fortunato Grandes Aguraingo Andre Mariaren parrokian […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\\\/\",\"name\":\"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-14T09:37:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 – Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae","og_description":"Manuel Grandes eta Juana Garridoren semea, Soto de Camerosekoak bata zein bestea; familia, antzinatik Errioxan errotua, Gasteizera joan zen bizitzera Fortunatok bost urte zituela. Bere bost anai-arreba txikiak Arabako hiriburuan jaio ziren 1877 eta 1885 artean. Bataioan Aurelio Fortunato izena jarri zioten baina berak bigarren izena soilik erabili zuen. Fortunato Grandes Aguraingo Andre Mariaren parrokian […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/","name":"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 - Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-14T09:37:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/grandes-garrido-fortunato-650-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"GRANDES GARRIDO, Fortunato (Soto de Cameros, Logro\u00f1o [gaur egun Errioxa], 1871ko urriak 14 – Agurain, Araba, 1942ko maiatzak 13)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3671\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}