{"id":3619,"date":"2023-02-14T10:09:25","date_gmt":"2023-02-14T09:09:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/"},"modified":"2023-02-14T10:09:25","modified_gmt":"2023-02-14T09:09:25","slug":"loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/","title":{"rendered":"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 &#8211; Donostia, 1962ko urriak 29)."},"content":{"rendered":"<p><span>XX<\/span><span>. mendearen lehen erdian jardun zuen kazetari gipuzkoarra izan zen, pentsamoldez tradizionalista eta (hasieran) nazionalista (EAJren sortzaileari eskainitako elegian, zer eta \u00abSabino Aranaren abertzaletasuna\u00bb imitatu behar zela idatzi zuen, eta \u00abJaungokoari eskatzen diot ez diezagula utzi euskaldun izaten federik gabe, maitasunik gabe eta uste sendorik gabe\u00bb). Hainbat lan egin zituen Euskal Herriko historiari buruz, bere probintzia eta jaioterria ardatz hartuta. Eusk Ikaskuntzako kidea izan zen eta Isabel Katolikoaren Errege ordena gorenaren Enkomienda eman zitzaion. Halaber, Historiaren Errege Akademiako eta Zientzia Moral eta Politikoetako Akademiako kide urgazle izan zen. Lehen hezkuntzako errege Ordezkaria izan zen Donostian,\u00a0<i>Euskal-Erria\u00a0<\/i>aldizkariko zuzendaria 1910etik 1918ra arte, eta Donostiako eta Hondarribiko kronikari ofiziala.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Ant\u00f3n de la Monta\u00f1a goitizena erabiliz ekin zion kazetaritzari. Hasieratik beretik erakutsi zuen bere pentsamolde kontserbadorea, bai eta, probintzian gertatzen ari ziren eraldaketa sozioekonomikoen ondorioz, Gipuzkoan gero eta eragin handiagoa zuten ezkertiarren printzipioen aurka zegoela ere. Hori zela eta, \u00abezkertiarren irizpideari\u00bb egin zion eraso eta Gipuzkoako Foruaren alde atera zen ikuspegi tradizionaletik. Horrela, Gaskuek erabilitako subiranotasun nazionalaren kontzeptuaren aurka agertu eta beste termino batzuen alde atera zen, hala nola arrazaren alde. Bere lanaren zatirik handienaren helburua \u00abForuari eta foru antolamenduari buruzko egiaren ezagutza eta zabalkundea\u00bb lortzea izan zen, eta, horretarako, Gipuzkoako ordenamenduak aztertu zituen (nagusiki, Foruaren Bilduma Berria), bai eta tokiko doktrina-lanak ere. Irakurketa esentzialista egin zuen. Izan ere, hark berak aitortu zuenez, \u00abgipuzkoar herriaren\u00bb historia eta bizitza \u00abohiturak izan ziren. Eta ohiturak, Forua\u00bb. Foruen gaineko mina eta nostalgia agerian gelditu ziren 1876ko uztailaren 21eko Legeari buruz idatzitako \u00abLuctuoso aniversario\u00bb izenburuko artikuluan.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Gerra zibilaren ondotik, eta kronikari ofiziala izateak ematen zion talaiatik, tokiko gaiak izan zituen ardatz, bere pentsamendu tradizionalista eta bando nazionalaren eta diktaduraren aldeko jarrera agerian utzita. Horrela, Donostiako martiri nazionalen gorespena egin zuen. Era berean, errege-erreginen bisitaldiei buruzko ikerlanari berreldu zion, komunitatearen, arrazaren eta erregearen arteko loturak nabarmenduta, eta leialtasunaren eta erlijioaren hizkera uztartuta. Horren ondorioz, lan bat argitaratu zuen Filipe III.ak eta Filipe IV.ak Donostian egindako egonaldiez; ez da akatsik gabeko lana, Fausto Arotzenak esan zuen bezala. Horren haritik, Loiarteren lan gorena Donostiako toki historia baten idazketa eta argitalpena izan zen,\u00a0<i>La vida de la ciudad de San Sebasti\u00e1n (1900-1950)\u00a0<\/i>izenburukoa, zazpi liburukietan banatua; 1950etik 1955era bitarte, plazaratua.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX. mendearen lehen erdian jardun zuen kazetari gipuzkoarra izan zen, pentsamoldez tradizionalista eta (hasieran) nazionalista (EAJren sortzaileari eskainitako elegian, zer eta \u00abSabino Aranaren abertzaletasuna\u00bb imitatu behar zela idatzi zuen, eta \u00abJaungokoari eskatzen diot ez diezagula utzi euskaldun izaten federik gabe, maitasunik gabe eta uste sendorik gabe\u00bb). Hainbat lan egin zituen Euskal Herriko historiari buruz, bere [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[331],"class_list":["post-3619","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"XX. mendearen lehen erdian jardun zuen kazetari gipuzkoarra izan zen, pentsamoldez tradizionalista eta (hasieran) nazionalista (EAJren sortzaileari eskainitako elegian, zer eta \u00abSabino Aranaren abertzaletasuna\u00bb imitatu behar zela idatzi zuen, eta \u00abJaungokoari eskatzen diot ez diezagula utzi euskaldun izaten federik gabe, maitasunik gabe eta uste sendorik gabe\u00bb). Hainbat lan egin zituen Euskal Herriko historiari buruz, bere [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\\\/\",\"name\":\"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-14T09:09:25+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 &#8211; Donostia, 1962ko urriak 29).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae","og_description":"XX. mendearen lehen erdian jardun zuen kazetari gipuzkoarra izan zen, pentsamoldez tradizionalista eta (hasieran) nazionalista (EAJren sortzaileari eskainitako elegian, zer eta \u00abSabino Aranaren abertzaletasuna\u00bb imitatu behar zela idatzi zuen, eta \u00abJaungokoari eskatzen diot ez diezagula utzi euskaldun izaten federik gabe, maitasunik gabe eta uste sendorik gabe\u00bb). Hainbat lan egin zituen Euskal Herriko historiari buruz, bere [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/","name":"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 - Donostia, 1962ko urriak 29). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-14T09:09:25+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/loyarte-esnal-loiarte-esnal-adrian-624-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LOYARTE ESNAL [LOIARTE ESNAL], Adrian (goitizenez, Ant\u00f3n el de la Monta\u00f1a) (Donostia, 1882ko martxoak 5 &#8211; Donostia, 1962ko urriak 29)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3619","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3619\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}