{"id":3559,"date":"2023-02-14T09:12:44","date_gmt":"2023-02-14T08:12:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/"},"modified":"2023-02-14T09:12:44","modified_gmt":"2023-02-14T08:12:44","slug":"urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/","title":{"rendered":"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 – Donostia, 1950eko urriak 30)."},"content":{"rendered":"

Nikasio Adolfo Urkixo
\nGoikoetxea (1839-1895) eta Rosario Ibarra Aranbarri (1846-1875) bilbotarren
\nsemea, Bizkaiko historian garrantzi handia zuten bi familia oligarkikoren
\nondorengoak. Adolfo Urkixo Ibarra (1866-1933) eta Jose Maria Urkixo Ibarra
\n(1872-1936) bearen anaiek ibilbide politiko nabarmena izan zuten. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Batxilergoko ikasketak Bilboko
\nInstitutuan egin zituen 1886an eta amaitu ondoren, Zuzenbideko ikasketak hasi
\nzituen Deustuko Unibertsitatean. Salamancan lizentziatu zen 1892an eta, handik
\ngutxira, doktoretza lortu zuen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1894an ezkondu zen Vicenta
\nOlazabal Alvarez Eulaterekin, Tirso Olazabal buruzagi karlistaren alabarekin.
\nIzan ere, Urkixo jarduera politiko tradizionalistarekin konprometitu zen, eta
\ntronurako erregegaiek Urquijoko kondearen (1908) eta zaldun (1913) tituluak
\neman zizkioten. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bitan hautatu zuten Tolosako
\n(Gipuzkoa) barrutitik diputatu Gorteetarako, 1903an eta 1931n, Bigarren
\nErrepublikan, koalizio katoliko-foruzale eusko-nafarraren kide gisa, nahiz eta
\nUrkixoren lan parlamentarioa ez zen oso nabarmena izan. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Meatzaritzako eta ontzigintzako
\nfamilia-negozioez arduratu zen, eta hainbat enpresatako
\nadministrazio-kontseiluetako kide izan zen. Donibane Lohizunen bizi izan zen
\nLehen Mundu Gerra arte, aristokrata bat bezala, Urkixo Baita jauregian. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hizkuntzalaritzari dagokionez,
\nbere gaztaroan volap\u00fck<\/i>aren jarraitzaile izan zen, eta hizkuntza
\nartifizial horretan ipuin-bilduma bat argitaratu ere egin zuen. Geroago, ordea,
\neuskalaritzan nabarmendu zen. Hasierako aholkularien artean Resurreccion Maria
\nAzkue familia-kapilaua eta Jose Ignacio Arana eta Julio Cejador jesuitak aipatu
\nbehar dira. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hala ere, Julien Vinson
\nfrantsesaren eta Hugo Schuchardt austriarraren lanek bultzatu zuten filologian
\nbehin betikotasunez sakontzera, diziplina zientifiko gisa hartuta. Euskal
\nliburuen bilduma osatuenetako bat egin zuen, eta, jabearen ideologia politikoa
\nzela eta, EAJko buruzagiek liburutegia babestu egin behar izan zuten gerra
\nzibilak iraun zuen bitartean. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Urkixoren ekarpen zientifikorik
\ngarrantzitsuena, agian, Revista Internacional de Estudios Vascos <\/i>sortu
\neta zuzentzea izan zen 1907 eta 1936 artean. Parisen hasi ziren aldizkaria
\ninprimatzen, baina 1922tik aurrera Eusko Ikaskuntzaren aldizkari ofizial
\nbihurtu zen, egoitza Donostian izanik. Urkixoren helburua izan zen RIEV<\/i>en
\ntokiko erudizio filologikoa nazioarteko korronte teorikoekin bateratzea.
\nArgitaletxeak eta haren zuzendariak atzerrian lortu zuen ospea zela eta,
\nBonneko Unibertsitateak, Wilhelm Meyer-L\u00fcbke erromanistak proposatuta, Urkixo honoris
\ncausa <\/i>doktore izendatu zuen 1924an. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Lehenago, 1911n, Urkixok parte
\nhartu zuen Baionan \u00abCercle d\u2019\u00c9tudes Euskariennes\u00bb taldean eta Euskalerriaren
\nAlde <\/i>euskal kulturaren aldizkaria sortzen Donostian. 1918ko Eusko
\nIkaskuntzaren I. Biltzarrean, bere hitzaldiaren izenburua zera izan zen: Estado
\nactual de los estudios relativos a la lengua vasca<\/i>. Eusko Ikaskuntzako
\nlehendakariorde izan zen 1930 arte, Hizkuntza saileko kide 1933 arte, eta
\nbatzorde iraunkorreko kide izaten jarraitu zuen 1936 arte. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Eusko Ikaskuntzaren I.
\nBiltzarra eta gero, 1919an Euskaltzaindia sortu zen, egoitza Bilbon izanik.
\nUrkixo lau akademiko sortzaileetako bat izan zen, Arturo Campion, Luis
\nEleizalde eta Resurreccion M. Azkuerekin batera. Hasieran, Urkixo arduratu zen
\nEuskaltzaindiaren liburutegiaz eta sail filologikoaz. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Urkixo Historiaren Errege
\nAkademiako urgazle zen 1909az geroztik. Primo de Riveraren diktaduraren
\ngaraian, Azkue eta Urkixo Espainiako Errege Akademiako (RAE) euskal sail
\nberriko kide izendatu zituzten. Madrilen 1929an RAEn sartzeko ekitaldian
\nirakurri zuen hitzaldiak, hauxe zuen izenburu: De algunos problemas de
\ninter\u00e9s general que suscita el vascuence<\/i>. <\/span>Gerra zibilean Urkixo RAEko
\nbehin-behineko idazkari lanetan aritu zen Donostian. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Urkixok euskararen historiaren eta literaturaren eremuan kontzentratu
\nzituen bere ahaleginak, eta hainbat gairi buruzko artikuluak argitaratu zituen RIEV<\/i>en:
\nfilologia, paremiologia, bibliografia, antzinako lanen berrargitalpenak, etab.
\nAro Modernoan euskaraz idazten zuten autoreak, hala nola Etxepare, Garibai,
\nOihenart, Axular, Sarako Etxeberri edota 1596ko Refranes y Sentencias <\/i>bilduma,
\nbesteak beste, Urkixok aztertu egin zituen. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Euskal historia kulturala eta politikoaren arloan, <\/span>XVIII<\/span>. mendeko euskal
\nilustratuei buruzko monografiak nabarmendu behar dira (non, besteak beste,
\nMenendez Pelayoren baieztapen batzuk ezeztatzen diren), baita Santakrutz
\ngerrillari karlistaren biografia laburra ere, beraren jabetzako lehen
\niturrietan oinarrituta egindako lanak guztiak. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Donostiako beste kultur erakunde batzuetako kide izan zen, hala nola
\nGipuzkoako Monumentuen Batzordeko eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko
\nkidea. Diktadura frankistaren garaian, erakunde horiekiko harremana ez zuen
\neten, eta Monumentuen Batzordearen buru izan zen, 1941. urteaz geroztik, eta
\nEuskalerriaren Adiskideen Elkartearen buru, 1943. urteaz geroztik. <\/span>Erakunde honek omenaldi gisa Homenaje a D. Julio de
\nUrquijo e Ybarra <\/i>(1949-1951) delakoa argitaratu zuen hiru liburuki loditan.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Euskaltzaindia Bizkaian
\nbirsortu zen 1941ean Azkueren zuzendaritzapean, baina Eusko Ikaskuntzak eta
\nbere aldizkari ofizialak, ordea, kargu frankista batzuen laguntza izan arren,
\nezin izan zuten bere jarduerari berriro heldu, Euskal Herriko autonomia politiko
\neta kulturalarekin lotura estuagoa zutelako. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Urkixok Schuchardtekiko zuen
\nmendekotasunak euskal iberismoari atxikitzera eraman zuen eta, ondorioz,
\neuskararen gramatika historiko baten garapena atzeratu egin zen. Hala ere,
\nUrkixok euskal filologia modernoa sortzeko, aurreko euskalaritzaren kritikan oinarrituta,
\negindako ekarpena, <\/span>XX<\/span>. mendeko euskal hizkuntzalari garrantzitsuena den
\nKoldo Mitxelenak ontzat eman zuen. Gipuzkoako Aldundiak 1953an sortutako Euskal
\nFilologiako Mintegiari \u00abJulio de Urquijo\u00bb izena jarri zioten, Koldo Mitxelena
\nbera tarteko zela. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Urkixo hil eta gutxira, bere liburutegiko 14.000 ale inguru,
\nnazioarteko gutuneria aberatsa barne, Gipuzkoako Aldundiak erosi zituen
\n1.400.000 pezetatan. Gaur egun, funts bibliografiko hori Donostiako Koldo
\nMitxelena Kulturunean dago. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nikasio Adolfo Urkixo Goikoetxea (1839-1895) eta Rosario Ibarra Aranbarri (1846-1875) bilbotarren semea, Bizkaiko historian garrantzi handia zuten bi familia oligarkikoren ondorengoak. Adolfo Urkixo Ibarra (1866-1933) eta Jose Maria Urkixo Ibarra (1872-1936) bearen anaiek ibilbide politiko nabarmena izan zuten. Batxilergoko ikasketak Bilboko Institutuan egin zituen 1886an eta amaitu ondoren, Zuzenbideko ikasketak hasi zituen Deustuko Unibertsitatean. Salamancan […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[329],"class_list":["post-3559","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nURQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nikasio Adolfo Urkixo Goikoetxea (1839-1895) eta Rosario Ibarra Aranbarri (1846-1875) bilbotarren semea, Bizkaiko historian garrantzi handia zuten bi familia oligarkikoren ondorengoak. Adolfo Urkixo Ibarra (1866-1933) eta Jose Maria Urkixo Ibarra (1872-1936) bearen anaiek ibilbide politiko nabarmena izan zuten. Batxilergoko ikasketak Bilboko Institutuan egin zituen 1886an eta amaitu ondoren, Zuzenbideko ikasketak hasi zituen Deustuko Unibertsitatean. Salamancan […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\\\/\",\"name\":\"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-14T08:12:44+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 – Donostia, 1950eko urriak 30).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae","og_description":"Nikasio Adolfo Urkixo Goikoetxea (1839-1895) eta Rosario Ibarra Aranbarri (1846-1875) bilbotarren semea, Bizkaiko historian garrantzi handia zuten bi familia oligarkikoren ondorengoak. Adolfo Urkixo Ibarra (1866-1933) eta Jose Maria Urkixo Ibarra (1872-1936) bearen anaiek ibilbide politiko nabarmena izan zuten. Batxilergoko ikasketak Bilboko Institutuan egin zituen 1886an eta amaitu ondoren, Zuzenbideko ikasketak hasi zituen Deustuko Unibertsitatean. Salamancan […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/","name":"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 - Donostia, 1950eko urriak 30). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-14T08:12:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/urquijo-ibarra-urkixo-ibarra-julio-594-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"URQUIJO IBARRA [URKIXO IBARRA], Julio (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilak 3 – Donostia, 1950eko urriak 30)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3559\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}