{"id":3551,"date":"2023-02-14T09:08:44","date_gmt":"2023-02-14T08:08:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/"},"modified":"2023-02-14T09:08:44","modified_gmt":"2023-02-14T08:08:44","slug":"sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/","title":{"rendered":"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 &#8211; Bilbo, 1922ko uztailak 27)."},"content":{"rendered":"<p><span>Aita hil zenean, 1910ean, bi<br \/>\nizeba ezkongaberekin (aitaren ahizpak) bizitzera joan zen familiarekin,<br \/>\nAlgortako (Bizkaia) Basagoiti etorbideko \u00abVilla Donerila\u00bbra. Sentimendu<br \/>\nnazionala Sarriarengan familiaren eraginez sortu zen. Lehenik, aitaren<br \/>\noroitzapenagatik, zeinak, Kuban, etengabe aipatzen baitzuen jatorrizko<br \/>\nherrialdea. Independentziaren ondoren, euskal kolonia biltzen hasi zen eta,<br \/>\nbatez ere, uhartera iristen ziren edo handik pasatzen ziren apaiz batzuen<br \/>\nbitartez, Sabino Aranaren doktrinak ezagutu zituen. Gero, Algortako familia<br \/>\ngiroan ibili zen. Batxilergoaren ondoren, Legeak ikasi zituen Habanan.<br \/>\nMerkataritza Zuzenbidean espezializatu zen Britainia Handian, eta, ziurrenik,<br \/>\nManu de la Sota y Aburto ezagutu zuen bertan. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Jesus Sarria gizon xelebrea<br \/>\nzen, eta txaleko deigarriak janztea edo ohean etzanda idaztea gustatzen<br \/>\nzitzaion. Alokairuko berlina bat izaten zuen etxeko atarian, Karibe urrunean<br \/>\nbezala sentitzeko moduko berogailuarekin. Barojaren irakurle sutsua, mahai onaren<br \/>\neta artearen zalea. Manu de la Sotarekin batera, Miguel de Unamunoren figura<br \/>\nere euskal kultur ondare izatea aldarrikatu zuen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1916 inguruan, Jesus Sarria<br \/>\nBilboko Posta kaleko Jeltzale-Ikastundian (<i>Ateneo Nacionalista Vasco<\/i>)<br \/>\nsartu zen eta, urtebete geroago, Euzko JEL-Batzan (<i>Comuni\u00f3n Nacionalista<br \/>\nVasca<\/i>) afiliatu zen. Esan genezake bigarren belaunaldi nazionalistaren<br \/>\nparte izan zela, Sota anaiek (Alejandro, Manu eta Ramon), Jesus Maria de<br \/>\nLeizaolak, Justo Garatek, Ignacio de Areilzak&#8230; osatzen zutena. Bestalde,<br \/>\nikusi dugunez, nazionalismo antolatuan sartu zen garaian, batetik, krisi baten<br \/>\nhasiera zen, eta, bestetik, euforia autonomikoa bizi zen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bilbaina Elkarteko<br \/>\nsolasaldietara ere joaten zen Sarria, estilo ingeles garbiko olgetarako<br \/>\nelkartea, garai hartako euskal ekonomian nabarmentzen ziren gizon ospetsuek<br \/>\nzuzentzen zutena. 1916an, Jesus de Sarria lanbidez abokatua zen, baita Bilboko<br \/>\nJeltzale-Ikastundiko idazkaria ere. Ordurako, bazuen idazle gisa ere<br \/>\nnolabaiteko ospea, garaiko prentsan egindako kolaborazioen bidez lortutakoa,<br \/>\nbatez ere Donostiako <i>Novedades <\/i>aldizkarian eta <i>El Pueblo Vasco <\/i>egunkarian,<br \/>\nbiak Rafael Pikabearen jabetzakoak. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Lion D\u2019Or-en eta Bilbaina<br \/>\nElkartean garai hartako lehen kazetaritza eta kultura proiektua izango dena<br \/>\nsortuko da: <i>Hermes. <\/i>Haren bultzatzaile nagusia Sarria izan zen. Haren<br \/>\nerredaktore eta kolaboratzaile garrantzitsuenak Lion D\u2019Or-en solasaldikoak<br \/>\nziren, eta lehen erredakzioa Bilbainako bazkideentzako geletako batean jarri<br \/>\nzen. Lion D\u2019Or-eko solasaldiak maila intelektual handia zuten. Kulturaren eta<br \/>\npolitikaren korronte guztiak zeuden ordezkatuta, ez bakarrik Euskadikoak,<br \/>\nbaizik eta Estatu osokoak, baita Frantzia edo Britainia Handia bezalako<br \/>\nherrialdeetakoak ere. Espiritu anitz eta demokratiko hori izan zen <i>Hermes<\/i>en<br \/>\nsorburu. Jesus Sarriak aspaldi bururatu zitzaion aldizkaria, herritarren<br \/>\nkemenaren kultura-adierazpen gisa, baina ez zuen forma hartu, harik eta 1916ko<br \/>\nudazkeneko egun batean, Algortako trenean Joaquin Zuazagoitiarekin topo egin<br \/>\nzuen arte; biok proiektua zehaztu eta, minutu batzuk geroago, papera eta<br \/>\nletra-motak aukeratu zituzten Bilboko inprenta batean. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Zuzendaritza Batzordeak kide<br \/>\nhauek izanen ditu: Ignacio Areilza, Jose Felix de Lekerika, Joaquin Zuazagoitia<br \/>\neta Jesus Sarria. Aurelio Artetak eta Felix Ag\u00fcerok egin zuten azaleko irudia,<br \/>\nzenbaki guztietan berdina izango dena. Lehenak 40 orrialde zituen eta 1917ko<br \/>\notsailaren 1ean agertu zen. Handik gutxira, <i>Hermes<\/i>en erredakzioa<br \/>\nZabalgunera aldatu zen \u2014Iba\u00f1ez de Bilbao kalera\u2014, ondoren Posta kalean behin<br \/>\nbetiko finkatzeko. Handik aurrera, <i>Hermes <\/i>Euzko-Argitaldariaren (<i>Editorial<br \/>\nVasca<\/i>) lantegietan inprimatu zen, Sarriak berak sortutako argitaletxea. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><i><span>Hermes<\/span><\/i><span>en historiak hiru aro ezberdin ditu: lehena, 1917ko otsailetik 1918ko<br \/>\nuztailera, hilean behin atera zenekoa. <\/span><span>Aldi<br \/>\nhorretan, nabarmen handitu zen kolaboratzaile-kopurua Estatuko intelektual<br \/>\ngarrantzitsuenen artean. Bigarrena, 1918ko abuztutik 1920ra, hamabostero<br \/>\nateratzen zenekoa. 1918 eta 1919 artean, nazionalismoaren goraldi ikusgarriaren<br \/>\nondorioz, <i>Hermes<\/i>ek politika- eta kultura-gai nazionalistak haizatu<br \/>\nzituen. Zerbaitegatik Jesus Sarria zuzendaria eta aldizkaria finantzatzen<br \/>\nzutenak, Sota familia, uste osoko nazionalistak ziren. Baina bazuen horrek bere<br \/>\nalde negatiboa, hasierako eta prestigiozko laguntzaile askok <i>Hermes <\/i>utzi<br \/>\negin baitzuten<i>. <\/i><\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Zuzendaritza Batzordean,<br \/>\nbesteak beste, Ceferino Jemein, Jose Maria Errazti eta Ramon de la Sota Aburto<br \/>\nzeuden. Hirugarren aldian, 1921etik 1922ra, hasierako oinarrietara itzultzen<br \/>\nda. Horietan garrantzi berezia ematen zaio literatura ingelesari eta frantsesari,<br \/>\neta Hego Amerikako eleberri labur batzuk argitaratu ziren, Francisco<br \/>\nContrerasek gainbegiratuta. Beste sinadura batzuk agertu ziren, esate baterako,<br \/>\nSalvador Madariaga, Arthur Simmons, Eugenio D\u2019Ors, G. K. Chesterton eta Ricardo<br \/>\nBaeza. Baina zailtasun ekonomikoak hasiak ziren, seguruenik aurreko etaparen<br \/>\nnorabide-aldaketagatik. Une zail hauetan Sarriak Alejandro de la Sotaren<br \/>\nlaguntza besterik ez zuen, <i>Hermes<\/i>en kolaboratzailea izan zena 1.<br \/>\nzenbakitik. Azken zenbakia 85.a izan zen. Agertu zeneko bosgarren urteurrena<br \/>\nzen eta Jesus Sarriaren sinadura ez da bertan agertzen, hilda, baitzegoen. Sota<br \/>\nbere lagun leialak hauxe idatzi zuen: \u00abAldizkariaren bizitza laburrak aparteko<br \/>\nedertasuna izan zuen, baina amaiera oso tristea, oso tristea\u00bb. <i>Hermes<\/i>ek<br \/>\nhonela definitu zuen bere burua: \u00abHerrialdearen egungo gizabidearen egoera<br \/>\nfrogatzeko saiakera bat, euskaldunok gaur egun duten kontzientzia solidarioa,<br \/>\nduintasuna eta beren buruaren balioa zenbateraino sentitzen duten neurtzeko<br \/>\ntresna bat\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1918an Jesus Sarriaren lehen<br \/>\npropaganda-lana agertu zen, <i>Ideolog\u00eda del Nacionalismo Vasco<\/i>. Bertan,<br \/>\nbere tesi politiko, kultural eta ekonomiko nagusiak azaldu ziren, gero,<br \/>\nberanduago, ondoko lan hauetan garatu eta zehaztu zituenak: <i>Autonomia<br \/>\nnacional y democracia <\/i>(1918), <i>Vibraciones de la Patria <\/i>(1918), <i>Gobierno<br \/>\npropio vasco y unidad de gobierno vasco <\/i>(1918) eta <i>Patria Vasca <\/i>(1920).<br \/>\nSarriaren tesiak honako hauek ditu ardatz: euskal nortasuna defendatzea<br \/>\n(hizkuntza, historia, bizimodu eta pentsamoldeak, nazio gisa definitzen<br \/>\nbaitute), Sabino Aranaren figura aldarrikatzea, euskal ikasketei duintasuna<br \/>\nematea, \u00abEspainiarekiko lotura\u00bb, Iberiar Konfederazioa eta<br \/>\nnazio-aberastasunaren garapena. Sarriak, eta puntu horretan bat dator<br \/>\nnazionalismoko klasiko guztiekin, uste du Euzkadik etorkizuna izateko Euskal<br \/>\nHerriaren nortasuna berreskuratu beharra dagoela. Hala ere, bada bereizten duen<br \/>\nohar bat; izan ere, nortasunaren galera ez dio egozten gertaera beliko edo<br \/>\npolitikoei bakarrik, baizik eta, neurri handi batean, berak \u00abdistrazio\u00bb deitzen<br \/>\nduenari. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Nahiz eta heroitzat hartu<br \/>\neuskara berreskuratzea lortu dutenak, jaiotzez gaztelania hiztunak izanik,<br \/>\nSarriak uste du badirela euskal \u00abizaera\u00bbren beste ezaugarri batzuk, euskaraz<br \/>\nhitz egiten ez badu ere, beste leku batzuetan jaiotakoengandik bereizten<br \/>\ndutenak. Loiola, Unamuno, Baroja edo Maeztu bezalakoen lanak funtsean<br \/>\neuskalduntzat aldarrikatzen ditu. Sabino Aranaren irudia aldarrikatzen zuten<br \/>\ngarai hartan nazionalismoko joera guztiek, baita heterodoxoek ere. Arana-Goiri,<br \/>\nnoski, Jesus de Sarriaren obra politiko osoan ageri da. Haren aburuz, Sabino<br \/>\n\u00abespiritu edo kontzientzia nazional gisa agertzen den prozesu ideologiko baten<br \/>\nerroa da\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1919ko azaroan, <i>Hermes<\/i>ek<br \/>\nale berezi bat eskaini zion, \u00abLa inmortalidad de Arana Goiri\u00bb izeneko Sarriaren<br \/>\nberaren artikulu sutsu batekin. Aipatu ditugun lan guztietan, \u00abMaisu\u00bbari<br \/>\nburuzko esaldiak eta ideiak daude, eta Sarriak honela kalifikatzen du: \u00abAberria<br \/>\nesnatzeko zoria izan duen gizona\u00bb. Bestalde, Sarriak, beste heterodoxoek<br \/>\nbezala, Sabinoren irudia eta lana \u00abprozesu ideologiko baten sustrai\u00bbtzat<br \/>\nhartzen du; beste sektore nazionalistek, berriz, nazionalismoaren teoriaren<br \/>\nhasiera eta amaieratzat hartzeko joera dute maiz, dogma aldaezina balitz<br \/>\nbezala. Sarriak hainbat aldiz kritikatzen du garai hartako euskal ikasketetan<br \/>\nzegoen zorroztasun zientifikorik eza, frogapen politikoetan kezkatuagoak<br \/>\nbaitzeuden lantzen zituzten gaiak argitzean baino. Honela zioen: \u00ablaburbilduz,<br \/>\ninongo azterlanek ez dute euskal eduki hori behar duen adinako mailara jaso<br \/>\n[&#8230;]. O\u00f1atin egingo den Eusko Ikaskuntzen hurrengo Biltzarrak zorion-garaia<br \/>\nirekiko du [&#8230;]. Euskal nazionalismoari euskal ikasketen loraldia interesatzen<br \/>\nzaio arlo guztietan\u00bb. Lehen aldia zen norbaitek kulturaren, hizkuntzalaritzaren<br \/>\nedo historiaren manipulazioaren aurka ahotsa altxatzen zuena, ordura arte ideal<br \/>\nbaten alde argitaratutako lanetan. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Puntu honetan, bazterrean utzi<br \/>\nezin dugun alderdi bat dugu. Ideia nazionalistaren barruan, Sarria beste<br \/>\niritzi-korronte batzuetara zabaltzen da, batzuetan kontrakoetara ere, bere<br \/>\ndiskurtsoa aberasteko. <i>Hermes <\/i>aldizkariak zituen kolaboratzaile-motan<br \/>\ndugu horren adibide ona. Ziurrenik, Sarriarengan eta heterodoxia nazionalistan<br \/>\neragin handiena zutenak \u00ab98ko belaunaldia\u00bb izeneko (gaur egun kritikak<br \/>\nzalantzan jarria) euskal ordezkariak dira, batez ere Miguel Unamuno, Lion<br \/>\nD\u2019Or-eko solaskidea, eta Pio Baroja, lehen esan dugun bezala, zeinaren irakurle<br \/>\nporrokatua baitzen Sarria. Sarriaren lanean funtsezko gai bat \u2014eta horretan bat<br \/>\ndatoz aztertzaile guztiak\u2014 \u00abEspainiarekiko loturaren zama\u00bb deitzen zuena da.<br \/>\nPenintsulako Euskal Herriaren \u00abEspainiarekiko lotura\u00bb, ia mende batez,<br \/>\npolitikariek eta historialariek aztertu eta eztabaidatu duten gaia izan da:<br \/>\n\u00abEspainiarekiko lotura luzea eta sakona izan da. Ez da harritzekoa aztarna<br \/>\nsakona utzi izana. Aurreikuspenak egiterakoan ez dugu inoiz alde batera utzi<br \/>\nbehar lotura horrek zer esan nahi duen. Ezin dugu lotura hori egon ez balitz<br \/>\nbezala jokatu, aitzitik atxikita gaituen formazio sekularren prozesua ordezkatu<br \/>\nbehar dugu\u00bb. Era berean, Sarria Iberiar Nazioen Konfederazioaren aldekoa zen.<br \/>\nKonfederazio horretan Portugalek, Galiziak, Kataluniak, Euzkadik eta frantziar<br \/>\nEstatuko euskal eta katalan lurraldeek parte hartuko lukete. Konfederazio<br \/>\nhorretan nazio bakoitzak bere nortasun kultural, politiko eta ekonomikoa<br \/>\ngaratuko luke. Azkenik, nazio-aberastasunaren garapenaren gaia zegoen,<br \/>\nSarriarentzat industria eta merkataritza. Hemen, berriz ere, hautsi egiten ditu<br \/>\nnazionalismo ortodoxoaren molde klasikoak, bizimodu politiko idealak antzinako<br \/>\nlanda-egitura sozialean oinarritzen zituena \u2014<i>baserritarra <\/i>(landa-gizona<br \/>\nedo purutasuna) eta <i>kaletarra <\/i>(hiriko gizakia eta haren bizioak)<br \/>\nkontrajartzen zituena\u2014. Sarriak dioenez, \u00abEuskaldunen Aberria demokrazia<br \/>\nindustrial eta merkataria da, langilea, aktiboa, aberatsa. Zenbat eta pertsona<br \/>\ngehiagorengana iritsi aberastasuna eta onurak orduan eta aberatsagoa izango da<br \/>\nAberria [&#8230;] Guretzat, euskal nazionalistentzat, nazio-aberastasuna<br \/>\nnazionalitatearen substantziari berari lotuta dago\u00bb. Antonio Elorzaren arabera,<br \/>\nSarriak Unamunok nazionalismoaren jatorriari buruz zuen teoriarekin bat egiten<br \/>\ndu puntu honetan. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Sarria eta haren lanak, eta,<br \/>\nbatez ere, haren eragin ukaezina ez da ondo hartua Bizkaiko oligarkiaren giro<br \/>\nintegrista eta ultrakontserbadoreetan, zeren eta, gainera, \u00abnazionalismoaren<br \/>\npropagandistarik ahaltsuenetako bat\u00bb baita haientzat. Aurreko aipua <i>El<br \/>\nPueblo Vasco<\/i>rena da, joera haren hedabide kualifikatuenetako bat, zeinak <i>Hermes<br \/>\n<\/i>aldizkariaren zuzendariaren aurkako kanpaina bati ekin baitzion.<br \/>\nAntinazionalista jaio zen egunkari maurista horrek urrezko aukera du Sarria<br \/>\ndesagerrarazteko. Bilboko Euzko Gastediren (<i>Juventud Vasca<\/i>) aretoan,<br \/>\nsektore aberriarraren gune ere bazena, Kubari buruzko hitzaldi bat eman zuen,<br \/>\neta, hori zela kausa, <i>El Pueblo Vasco<\/i>k \u00abUna indignidad\u00bb izeneko<br \/>\nartikulua argitaratu zuen. Artikulu horretan, \u00abArmada eta Espainia laidotu<br \/>\nizana\u00bb leporatu zioten Sarriari. Artikulu hori zela eta, \u00abJurisdikzio Lege\u00bb<br \/>\nezagunaren (askotan Sabino Aranaren aurka erabilitakoa) ondorioz prozesatu egin<br \/>\nzuten. Sarriaren defentsaz Ignacio Areilza adiskide eta alderdikidea arduratu<br \/>\nzen. Defentsaren oinarria <i>Euzkadi <\/i>egunkariak hitzaldi polemikoari buruz<br \/>\nemandako laburpena izan zen. <\/span><span>Urtebete baino gehiagoz epaiaren zain egon ondoren<br \/>\naske utzi zuten. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Sarria nahita mantentzen da<br \/>\nmugimendu nazionalistaren barruko korronte liskartsuetatik kanpo. Hark uste du<br \/>\ndenak direla errespetagarriak eta aprobetxagarriak. Sinetsita dago Euskal<br \/>\nNazionalismoak \u00abinterpretazio partikularren aniztasuna\u00bb onartu behar duela,<br \/>\nhura zabaltzeko funtsezko bide gisa. Puntu horretan, Luis Eleizaldek lehenago<br \/>\nmarkatutako printzipio bat hartu eta zabaldu egiten du. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>1917 eta 1922 bitartean,<br \/>\nEuzkadik autonomismo irakinaldi bat bizi zuen, CNVko liderrek bultzatuta eta<br \/>\nbeste talde politiko batzuek lagunduta. Ekimen horri intelektual heterodoxoak<br \/>\neta, jakina, Sarria gehitu zitzaizkion, eta, hala, haien proposamen politiko<br \/>\nbatzuk aurrera atera ziren. Oraindik 1918. urtea amaitu gabe zegoela,<br \/>\nEuzko-Argitaldariak autonomiaz baino ez ziren bi lan argitaratu zituen: <i>Autonom\u00eda<br \/>\nnacional y democracia <\/i>eta <i>Gobierno propio vasco y unidad de gobierno<\/i>.<br \/>\nGobernu autonomoak definitu beharko lituzkeen formulak finkatu zituen <i>Autonom\u00eda<br \/>\nnacional y democracia<\/i>n; CNVren tesietatik oso gertu. Gobernu horrek hasiera<br \/>\nbatean Arabara, Gipuzkoara, Nafarroara eta Bizkaira hedatzen du bere<br \/>\njurisdikzioa. Haren oinarri politikoa \u00ab1918ko egoera\u00bbren arabera eguneratutako<br \/>\nforu-araubidean dago, eta udal-autonomia du piramidearen erpin. <i>Gobierno<br \/>\npropio vasco y la unidad de gobierno <\/i>lanak \u00abEspainiarekiko lotura\u00bbri<br \/>\nburuzko hautabide bat planteatzen zuen, eta aberriarrek defenditzen zituzten<br \/>\npuntu batzuetara hurbil zitekeen. Gaineratu zuen Espainiako Estatua, gainbehera<br \/>\nluze baten kurbara iritsita, dilema baten aurrean zegoela: \u00abhautsi edo<br \/>\neraldatu\u00bb. Hainbat interpretazio izan zitzakeen bide berri bat zegoen hemen.<br \/>\nZer gertatuko zatekeen eraldaketa hori hasi ez balitz? Sarriaren aburuz,<br \/>\n\u00aberaldaketa\u00bb hori Estatuak zera aitortzea da: norberaren gobernua izateko<br \/>\neskubidea eta gobernatzeko gaitasuna. \u00abEspainiako Estatuak \u2014dio\u2014 eskumen multzo<br \/>\nesklusibo gisa hartuko du Euskal Herriak, autonomia nazionalaren bidez, aldarrikatzen<br \/>\nduen barne-gobernuaren ahalmenean sartzen ez direnak. Aitzitik, gure bizitza<br \/>\norganikoan autonomiak erabateko subiranotasun osoa esan nahi du\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Arestian bi gai aipatu ditugu,<br \/>\nfuntsezkoak: Foruaren eguneratzea eta udal autonomia. \u00abForuan, 1918ko<br \/>\nsentimendu eta beharren arabera interpretatua, Euskal Herriak behar duen<br \/>\nkonstituzioaren eduki osoa dago [&#8230;]. Forua erregimenaren bizkarrezurra da,<br \/>\nnon, demokrazia-eduki handienaz, norbanakoen eskubide guztiek bermatuta egon<br \/>\nbehar duten: Estatu moderno aurreratuenean bete daitezkeen klase-nahi guztiak,<br \/>\neta behar bezala ziurtatu eta defendatu behar diren interes guztiak\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Sarriarengan oinarri<br \/>\n\u00abfilosozialista\u00bb bat aurkitzen saiatzen da Juan Pablo Fusi. Oinarri hori, bere<br \/>\nlanaren paragrafo batzuetan islatu badaiteke ere, ez zaigu erabat zehatza<br \/>\niruditzen. Segur aski, Sarria da nazionalismo historikoak hartuko duen<br \/>\nmugimendu sozial-kristauaren aurrekaria. Gure ustez, komenigarriagoa da<br \/>\nberdintasunaren zabaltze eta modernizazioaz hitz egitea, betiere gerraosteko<br \/>\nEuropan nagusi den espiritu demokratikoaren barruan. Eremu honetan Sarriaren<br \/>\nlanik interesgarriena, zalantzarik gabe, <i>Oligarcas y ciudadanos <\/i>da. Hor<br \/>\nhasten da Sarria CNVkoek eta, kasu batzuetan, aberriarrek partekatzen ez<br \/>\ndituzten posizioetan mugitzen, honelako esaldietan izan ezik: \u00abUrte luzeetan<br \/>\ndegradazio politikoa guregan nagusitu egin zen. Bilbok jauntxoen antolaketarako<br \/>\ngaitasuna lortu zuen. Herritarren kezken eta gure arbasoen gizabidearen ordez<br \/>\nherriaren inertziak eta elementu boteretsuen gehiegizko nagusitasunak tokia<br \/>\nhartu zuten\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Sarriak nazionalisten eta<br \/>\nsozialisten borrokak konparatzen ditu: \u00abZuek murrizketa juridiko eta<br \/>\nekonomikoek torturatzen zaituztete. Gu murrizketa espiritual eta juridikoek<br \/>\n[&#8230;]. Egoera jakin batzuen antzekotasuna errealitateetan eta<br \/>\nekintza-modalitateetan ikusten da. Guk gure berrezarpen nazionalaren obrari<br \/>\nherritarrak berrezartzeko beste lan bat eransten diogu, eta gure programa<br \/>\ngizarte-politikez beterik dago\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Sarriaren literatura, politika<br \/>\neta kazetaritza-jarduera handienaren etapan, hau da, 1917tik 1921era bitartean,<br \/>\neuskal nazionalismoak polemika izugarria bizi du, 1921eko zatiketarekin<br \/>\namaitzen dena. Horregatik, aberriarrek CNVtik banandu eta EAJ birfundatu egiten<br \/>\ndute. Oro har, <i>Hermes<\/i>ek errespetuzko jarrera izango du CNVrekiko, batez<br \/>\nere heterodoxoen aldetik. Salbuespena, beste behin ere, Eduardo Landeta Aburto<br \/>\nizan zen. Bere artikulu bat dela medio, \u00abEl bizkaitarrismo frente a las<br \/>\nrealidades del momento actual\u00bb, Jesus Sarria 1920 hasieran CNVtik kanporatua<br \/>\nizan zen. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Une horretatik aurrera, Manu de<br \/>\nla Sota lagunaren bidez, Bilboko Euzko Gastediko aberriarrengana hurbiltzen<br \/>\nhasi zen. Garai hartako protagonistekin izandako elkarrizketen bidez, hala nola<br \/>\nPatxo Aguirre, Manuel Irujo edo Jesus Maria Leizaolarekin, egiaztatu ahal izan<br \/>\ndugu Sarriaren doktrinaren zati handi bat aberriarrek partekatzen zutela, nahiz<br \/>\neta inola ere ezin zuten onartu beraren independentismorik eza. Hala ere, <i>Aberri<\/i>k,<br \/>\nsektore horretako adierazpen-organoak, Sarriaren propaganda-lanen eta Euzko<br \/>\nArgitaraldiaren publizitatea egin zuen. Fusiren aburuz, Sarriaren eta<br \/>\naberriarren arteko kointzidentzia \u00abLehen Mundu Gerrak jendarteratutako<br \/>\nprintzipio demokratikoen eraginean zegoen \u2014herrien autodeterminazio-eskubidea,<br \/>\nanti-kolonialismoa, ekonomiaren sozializazioa, etab.\u2014; printzipio horiek, esan<br \/>\nden bezala, Sarriarengan eta haren laguntzaileengan ere eragina izan zuten\u00bb. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Lehenago, Jesus Sarriak<br \/>\nelkartasuna adierazi zion Bilboko Euzko Gastediren Zuzendaritza Batzordeari,<br \/>\n1919ko urtarrilean prozesatua izan ondoren. Kontrakoa pentsa badaiteke ere,<br \/>\nCNVrekin ditu desberdintasun ideologiko nabarmenenak; izan ere, gai<br \/>\nautonomikoan izan ezik, ez dago kointzidentzia handirik; horregatik haustura<br \/>\netorri zen. Fusiren arabera, \u00abCNVk ez zuen onartzen Sarriaren laizismoa [&#8230;].<br \/>\nSozialista itxurako erradikalismoak ere ez bide zuen asebete [&#8230;] Euskal<br \/>\nHerriko klase ertain katoliko eta kontserbadoreen botoaren mende zegoen CNV<br \/>\nbat\u00bb. 1920an, CNVk Sarriaren <i>Patria Vasca <\/i>lana gaitzetsi zuen ofizialki.<br \/>\nOpuskulua <i>Oligarcas y ciudadanos <\/i>lanaren ildotik doa, batez ere<br \/>\narrazakeriaren kritikari dagokionez. Garaiko nazionalismoan arrazismo orokorra<br \/>\ngainditzen saiatzen da, ez baitu arraza nazionalitatea definitzen duen<br \/>\nezaugarritzat onartzen. Gai honetan, Kizkitzarekiko desadostasuna erabatekoa da<br \/>\n\u2014<i>La Naci\u00f3n Vasca <\/i>argitaratu berria zen, nazionalismo etnikoa defendatzen<br \/>\nduen lana\u2014. Sarriak honako hau dio: \u00abGuk gure komunitatean onartzen ditugu<br \/>\neuskal lurraldera gogoz etorrita gurekin bat egin nahi duten guztiak\u00bb.<br \/>\nBestalde, <i>Patria Vasca<\/i>k separatismoaren aurkako joerari eusten dio,<br \/>\nhutsegitea delakoan; baina \u00aboker barkagarri\u00bbtzat hartzen du, jarrera horren<br \/>\ndefendatzaileak abertzale sutsuak direlako. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Hala ere, Sarriak,<br \/>\nnazionalismoaren barruko haustura saihestezinaren aurrean, gatazkan dauden bi<br \/>\naldeak batasun-bidera eraman nahi ditu. Batasuna da bere beste kezketako bat.<br \/>\nEuskaldunen batasuna. Intelektualen batasuna ideia nazionalistaren inguruan.<br \/>\nIzan ere, esan dugun bezala, Sarriak Euskal Herriko garapen politiko eta<br \/>\nsozialean intelektualek zeregin handia zutela uste zuen. Eta, batez ere,<br \/>\nnazionalisten arteko batasuna. Horregatik, etengabeko liskarrek, fakzioen<br \/>\narteko erasoek min handia eragin zuten Sarriarengan, eta baita <i>Hermes <\/i>ikurtzat<br \/>\nzuen proiektuan ere. Azken batean, eta Fusiri jarraituz, agian Sarriaren<br \/>\nekarpen ideologikorik originalena \u2014euskal nazionalismoaren oinarrizko bi ideia<br \/>\nbereganatzen zituen, jakina: nazionalitatearen kontzeptua eta Sabino Aranaren<br \/>\nsakralizazioa\u2014 nazionalismoaren oinarri emozionalaren pertzepzioa izango zen,<br \/>\noinarri hori masa-emozio gisa interpretatzea. Baina, aldi berean, Jesus<br \/>\nSarriak, nazionalismoaren barruko interpretazio partikularren aniztasuna<br \/>\ndefenditurik, Kizkitzaren nazionalismo etnikoaren aurrez aurre, lan honetan<br \/>\nzehar esan dugun bezala, nazionalismo politikoa kontrajartzen du, puntu<br \/>\nhorretan aberriarrekin eta, bereziki, Konda\u00f1orekin bat eginez. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Jesus Sarria gizon urduria eta<br \/>\ninpultsiboa zen. Gutxik sufritu zuten batasunaren arazoa berak bezala, horrek<br \/>\ngalbidera eraman baitzuen, <i>Hermes<\/i>en gastu izugarriek eta adiskide eta<br \/>\nlaguntzaile askoren desertzioaren ondorioz \u2014Alejandro de la Sotak bakarrik<br \/>\njarraituko zuen hari leial izaten\u2014. <\/span><span>1922ko uztailaren 27an, bere buruaz beste egin<br \/>\nzuen, Posta kaleko etxeko balkoitik salto eginez. <\/span><span>Jesus Sarriaren heriotzak zirrara handia eragin zuen<br \/>\ngiro politiko eta intelektualetan eta, batez ere, nazionalismoan. <i>Euzkadi <\/i>egunkarian<br \/>\nKizkitzak berak idatzi zuen Sarriaren ohar nekrologikoa, eta bertan esaten du,<br \/>\nbesteak beste, une batzuetan bere ideietako batzuei aurre egin behar izan<br \/>\nziela, nahiz onartzen zuen bere balioa eta euskal gizarteari egin zion<br \/>\nekarpena. <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aita hil zenean, 1910ean, bi izeba ezkongaberekin (aitaren ahizpak) bizitzera joan zen familiarekin, Algortako (Bizkaia) Basagoiti etorbideko \u00abVilla Donerila\u00bbra. Sentimendu nazionala Sarriarengan familiaren eraginez sortu zen. Lehenik, aitaren oroitzapenagatik, zeinak, Kuban, etengabe aipatzen baitzuen jatorrizko herrialdea. Independentziaren ondoren, euskal kolonia biltzen hasi zen eta, batez ere, uhartera iristen ziren edo handik pasatzen ziren apaiz batzuen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[329],"class_list":["post-3551","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Aita hil zenean, 1910ean, bi izeba ezkongaberekin (aitaren ahizpak) bizitzera joan zen familiarekin, Algortako (Bizkaia) Basagoiti etorbideko \u00abVilla Donerila\u00bbra. Sentimendu nazionala Sarriarengan familiaren eraginez sortu zen. Lehenik, aitaren oroitzapenagatik, zeinak, Kuban, etengabe aipatzen baitzuen jatorrizko herrialdea. Independentziaren ondoren, euskal kolonia biltzen hasi zen eta, batez ere, uhartera iristen ziren edo handik pasatzen ziren apaiz batzuen [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"13 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\\\/\",\"name\":\"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-14T08:08:44+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 &#8211; Bilbo, 1922ko uztailak 27).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae","og_description":"Aita hil zenean, 1910ean, bi izeba ezkongaberekin (aitaren ahizpak) bizitzera joan zen familiarekin, Algortako (Bizkaia) Basagoiti etorbideko \u00abVilla Donerila\u00bbra. Sentimendu nazionala Sarriarengan familiaren eraginez sortu zen. Lehenik, aitaren oroitzapenagatik, zeinak, Kuban, etengabe aipatzen baitzuen jatorrizko herrialdea. Independentziaren ondoren, euskal kolonia biltzen hasi zen eta, batez ere, uhartera iristen ziren edo handik pasatzen ziren apaiz batzuen [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"13 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/","name":"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 - Bilbo, 1922ko uztailak 27). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-14T08:08:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarria-fernandez-albar-jesus-590-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRIA FERNANDEZ-ALBAR, Jesus (Habana, Kuba, 1887 &#8211; Bilbo, 1922ko uztailak 27)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3551\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}