{"id":3531,"date":"2023-02-13T20:15:47","date_gmt":"2023-02-13T19:15:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/"},"modified":"2023-02-13T20:15:47","modified_gmt":"2023-02-13T19:15:47","slug":"mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/","title":{"rendered":"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939)."},"content":{"rendered":"

Garai hartako Bizkaiko gizartearen goi-mailan zeuden bi familiatatik
\nzetorren. Familia horiei aberastasuna Antzinako Erregimenari esker metatu
\nzituzten hainbat ondasunetatik zetorkien, eta nolabaiteko protagonismoa izan
\nzuten Monarkia Hispanikoaren enpresa inperialetan. <\/span>XIX<\/span>. mendeko
\nlehen hamarkadetan, bi senitarteek bat egin zuten ideologikoki liberalismo
\nkontserbadore foruzalearekin. 1830eko hamarkadan, ia 30 baserri zituen
\nMugartegi familiak Markinako merindadean. Haren ondarea handitu egin zen
\nkontzejuetako ondasunak erosi zituenean, Konbentzioaren gerrak eragindako
\nkrisiaren ondoren (1793-1795). Etxea izan zen tokiko boterearen giltzarri
\nMarkinan, batez ere XVIII. mendetik XX. mendera arte. Bestalde, amaren aldetiko
\narbasoak (Torres- Vildosola) Indietan lortu zuten aberastasunaren parte izan
\nziren. XVIII. mendearen amaieran itzuli ziren handik eta Bizkaian kokatu ziren;
\neta Bilboko Gortazar familia boteretsuarekin bat egin zuten hurrengo mendearen
\nerdialdean. Azkenik, esan behar da Juan Jose Mugartegi Jose Maria Murga
\nospetsuaren iloba zela (\u00abBizkaitar Mairua\u00bb goitizena zuena).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Deustuko Unibertsitatean ikasi zuen. Geroago, Markinako alkate izan zen
\nbi alditan (1918-1920, 1922-1923), familiaren patrizio tradizioarekin
\njarraituz. Baina badirudi, haien interesik handiena, politikan baino gehiago,
\ntokiko historiaren ikerketa zorrotzean eta artxiboen katalogazioan egon zirela;
\narlo honetan jarduera nabarmena egin zuen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Julio Urkixorekiko korrespondentzia pribatuan ageri denez, Mugartegik
\nharremanak izan zituen Revista Internacional de los Estudios Vascos delakoaren
\ninguruan zebiltzan euskal intelektualekin. Aldizkari horretan argitaratu zituen
\nbere lehen lan erudituak. Estanislao Jaime de Labayru apaiz eta historialaria
\nezagutu zuen, eta Markinako etxean gordeta zeukan Ibarg\u00fcen-Cachopinen Cr\u00f3nica
\nGeneral Espa\u00f1ola y Sumaria de la Casa Vizcaynaren argitaratu gabeko
\neskuizkribua utzi zion. Juan Carlos Guerraren ikerketa genealogikoetan parte
\nhartu zuen. Era berean, Julio Urkixori bidali zizkion Euskalerriaren Adiskideen
\nElkarteari buruzko materialak, etxean artxibaturik zeuzkanak, Julio Urkixok
\nAzkoitiko zalduntxoak deiturikoei buruzko lan ospetsua egin zezan; izan ere,
\nazken honek berariaz eskertu zion liburuko eskaintzan lana egiteko emandako
\nlaguntza. Horrela, Juan Antonio Moguelek idatzitako sakramentu-partidetatik
\nlortutako datu kaligrafikoak eman zizkion Urkixori, Ibarg\u00fcenen kronikako Cantar
\nde Leloren kopia bat egin zuena Juan Antonio Moguel izan zela berresteko. Eta
\nCarmelo Etxegarairi Juan Ramon Iturrizari buruzko dokumentazioa eman zion, eta
\nhark argitaratu egin zuen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Garrantzizko bere lehen lana La Villa de Marquina. Monograf\u00eda hist\u00f3rica
\nizan zen, 1927an argitaratua. Liburu honek Markinako Eskolan 1924an emandako
\nhitzaldi batean du jatorria eta eskuizkribua gordeta dago oraindik. Bere
\nmotibazioa, berak zioenez, erudiziozkoa zen soilik eta, hain zuzen ere,
\nMugartegik bere lana herriko biztanleentzako zerbitzu gisa ulertzen zuen.
\nBaina, aldi berean, tokiko historiako lan zehatzak egitea defendatzen zuen,
\nherrialdearen iragana ezagutzeko bide bezala. Haren azterketa oso zorrotza da,
\neta oso lokalizatua izan arren, autoreak ezagutza historiko oso zabalak zituen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Dokumentu historikoarekiko zuen atxikimendua gorabehera, obraren zati
\nbatzuek beren ideia kontserbadorea eta familiaren iraganaren garrantzia
\nerakusten dute. Adibidez, 1766ko Markinako merindadeko matxinada \u00abmugimendu
\nkomunista\u00bb gisa definitzen zuen, \u00abbenetako izaera anarkista\u00bb zuen mugimendua.
\nEra berean, XVIII. mendearen amaieran Frantzian hasitako iraultza-zikloaren
\naurrean, uste zuen \u00abEspainia bere erlijioa eta erregeak pasioz maite zituen
\nherria\u00bb izanik, sutsuki eta, normala den bezala, izututa erreakzionatu zuela
\ngertaeren aurrean.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Handik gutxira, 1930ean, Ziortzako kolegiatari buruzko monografia
\nbikaina argitaratu zuen, eliza hartan gordetako artxiboetako dokumentazioan
\noinarritua. Osaba Juan Carlos Areizagari eskaini zion lana, bera Bizkaiko
\ndiputatu probintziala izan zenean monumentu-multzoaren kontserbazioaz arduratu
\nzelako. Oso dokumentazio zabala erabiltzea, datuen zehaztasuna eta erudizio
\nmaila jasoa ziren lanaren ezaugarri nagusiak.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Azken ikerketa horretatik hurrengo liburua atera zen, \u00cdndice General
\ndel Archivo de la Colegiata de Santa Maria de Cenarruza, oso erabilgarria.
\nBertan adierazten du artxibatzeko eta ikertzeko bokazioa, tokiko historia
\nzabaltzeko borondatea eta Juan Ramon de Iturrizaren lan aitzindariarekiko
\nmirespena (1778an ordenatu zuen artxibo hura). Mugartegik berak katalogatu zuen
\nkolegiatako artxiboaren azken zatia. Markinako herribilduarena ere egingo zuela
\nhitz eman zuen. 1929an, gauza bera egin zuen Guardiako udal-artxiboarekin, izan
\nere, herri hartan urtero egiten zuen egonaldi bat. Horrelako bidaia bat
\naprobetxatuz, ordenatu zuen 1932-1933 urtean San Juan parrokiako artxiboa.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Garai hartako Bizkaiko gizartearen goi-mailan zeuden bi familiatatik zetorren. Familia horiei aberastasuna Antzinako Erregimenari esker metatu zituzten hainbat ondasunetatik zetorkien, eta nolabaiteko protagonismoa izan zuten Monarkia Hispanikoaren enpresa inperialetan. XIX. mendeko lehen hamarkadetan, bi senitarteek bat egin zuten ideologikoki liberalismo kontserbadore foruzalearekin. 1830eko hamarkadan, ia 30 baserri zituen Mugartegi familiak Markinako merindadean. Haren ondarea handitu […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[329],"class_list":["post-3531","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nMUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Garai hartako Bizkaiko gizartearen goi-mailan zeuden bi familiatatik zetorren. Familia horiei aberastasuna Antzinako Erregimenari esker metatu zituzten hainbat ondasunetatik zetorkien, eta nolabaiteko protagonismoa izan zuten Monarkia Hispanikoaren enpresa inperialetan. XIX. mendeko lehen hamarkadetan, bi senitarteek bat egin zuten ideologikoki liberalismo kontserbadore foruzalearekin. 1830eko hamarkadan, ia 30 baserri zituen Mugartegi familiak Markinako merindadean. Haren ondarea handitu […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\\\/\",\"name\":\"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-13T19:15:47+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae","og_description":"Garai hartako Bizkaiko gizartearen goi-mailan zeuden bi familiatatik zetorren. Familia horiei aberastasuna Antzinako Erregimenari esker metatu zituzten hainbat ondasunetatik zetorkien, eta nolabaiteko protagonismoa izan zuten Monarkia Hispanikoaren enpresa inperialetan. XIX. mendeko lehen hamarkadetan, bi senitarteek bat egin zuten ideologikoki liberalismo kontserbadore foruzalearekin. 1830eko hamarkadan, ia 30 baserri zituen Mugartegi familiak Markinako merindadean. Haren ondarea handitu […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/","name":"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-13T19:15:47+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mugartegui-torres-vildosola-mugartegi-torres-bildosola-juan-jose-580-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MUGARTEGUI TORRES-VILDOSOLA [MUGARTEGI TORRES-BILDOSOLA], Juan Jose (Markina-Xemein, Bizkaia, 1878ko martxoak 10-1939)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3531\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}