\u00abEl Mosquerino\u00bb izengoitipean, 1861ean, bi liburuxka
\nargitaratu ziren Iru\u00f1ean, Rafael Navascues Bobadillaren (Cintruenigo, 1811-26ko
\n1880ko urtarrilaren 24a) publikazioa kritikatuz. Navascu\u00e9s Guadalajara,
\nOviedo, Toledo eta Valladolid probintzietako buruzagi politikoa izan zen, eta
\nO\u2019Donnell-en matxinadaren aurkako borrokalaria; baita Tuterako (Nafarroa)
\ndiputatu ere 1846, 1850 eta 1858ko hauteskundeetan. Liburuxka horietan \u00abnafar
\ntxarra eta foruen aurkakoa\u00bb izatea leporatzen zion Navascuesi, \u00abnafar ona izateko
\nezinbesteko oinarria baita espainiar ona izatea\u00bb. Nafarroari buruz zuen
\niritzia, Nafarroa probintzia \u00abbat gehiago zela\u00bb, Gorteetan egindako zuzenketa,
\nNafarroan Sustapen Ministerioaren bulego bat sortzeko partida bat esleitzeko,
\neta 1841eko abuztuaren 16ko Legetik ateratako Diputazioaren portaerari egindako kritikak zeinari bere arantzak \u00abgustu hutsez\u00bb sartzen baitzizkion La
\nSecci\u00f3n de Fomento para Navarra rechazada por la Diputaci\u00f3nen bildu ziren,
\n(Manuel Minuesaren inprimategia, 1861). Lehen liburuxkan (\u00abGratulatoria\u00bb),
\nizenburuan autore gisa, \u00abJaun Txit Gorenaren miresle\u00bb anonimo bat agertzen da,
\neta \u00abEl Mosquerino\u00bb sinatzen du azkenean, \u00abBigarren epistola (erdi-serio)\u00bb
\nbat iragartzen du, eta bertan, \u00abEl Mosquerino\u00bb gisa agertzen da, eta au-
\nrrekoarekin erlazionatzen du.<\/p>\n
Navascues kritikoa zen \u00abbatasun konstituzional\u00bbaren
\nkontrakoa eta aurrerapenerako desegokia zen foru-sistemarekin eta 1841eko
\nlegea \u00aberrespetu handienarekin\u00bb onartzen eta defendatzen zuen, \u00abhartatik
\nNafarroak abantaila gehiago atera baitzituen, eta salbuespen gehiago lortu,
\nitxaroteko eskubidea zuena baino eta probintziak inoiz izandakoak baino\u00bb.
\nKritikatu egin zituen<\/p>\n
\u00abarreta deitzeko, gauza guztiei, hutsalak izanagatik, hotsa
\nbesterik ez dakarren Foruen kutsu berezi hori\u00bb ematen ziotenak, bai eta Foru
\nDiputazioaren agintaritza ere, \u00aberabatekoa, guztizkoa, arduragabea\u00bb baitzen eta
\nErresumako Diputazioak udalekiko zuen muga gainditzen baitzuen, \u00abarlo
\nekonomiko-administratiboan erabateko menpekotasuna\u00bb eragiten zien eta.
\nDiputazioaren portaera ere kritikatu zuen, \u00abForuen kutsu berezi hori guztiari
\nemateak, hutsala bada ere, zarata besterik ez baitu eragiten\u00bb. Diputazioak
\nuko egin zion Estatuak Nafarroan sustapen bulego bat sortzeko egin zuen
\nproposamenari, 1841eko Legeak gai horretan zituen eskumenei eta haren
\n\u00abitundutako\u00bb izaerari eutsiz. Navascuesek ukatu egin zuen: \u00abElkartu ezin
\ndiren bi gauza dira; hark beti esan nahi du agintea, aginpidea, nagusitasuna;
\nhonek, adostasuna, alderdien arteko ituna. Gero, kontzertua, baldin badago,
\nLegea baino lehen egin behar da; gero ezin da itundu [\u2026] egintza hura galdu
\negin zen, eta, guztiek bezala, agintzen eta gailentzen den Legea sortu zen.
\nBeraz, legea besterik ez da, eta sobran du itundutako gehigarria\u00bb.
\nProbintzia-korporazioak ez zuen nahi, 1841eko legearen interpretazio
\nestentsiboaren arabera, bere ustez berezkoak ziren sustapen-gaietan gobernuak
\npresentziarik izatea.<\/p>\n
Autorearen atzean aurkari politikoren bat ezkuta zitekeen,
\n\u00abGratulatoria\u00bb- ren arabera \u00abbarrutiko bizilagunetako bat\u00bb zen, Tutera ondo
\nezagutzen zuena. Izengoitia udalerriko mugapea da, Mosquerako soroa edo sotoa,
\ngarai batean Mosquerola edo Mosqueruela izenez ere ezaguna zena. Bertan,
\nbaskoien Mus- kariaren kokalekua aurkitu nahi izan da, nahiz eta ez den agertu
\nhori berresten duen aztarna arkeologikorik. Yanguas y Miranda Diputazioko
\nidazkaria izan zitekeen, 1860ko abenduaren 15eko erabakiaren bidez, Gorteetako
\ndiputatuaren ahaleginari ezezkoa eman zion eta. Halaxe adierazten du
\nNavascuesek \u00abLa secci\u00f3n de Fomento\u2026\u00bb lanean, Foru Diputazioak bere
\neskurantzak handitzeko duen asmoari erreferentzia eginez, haiek bere alde interpretatuta,
\ngobernuaren autoritatea zein den jakin gabe, \u00abforu-administrazioaren gores- pen
\nhiperbolikoa\u00bbri, iraganean eta \u00abNafarroako monarkiaren garai zaharretan
\nmurgilduta bizi direnei: artxiboen hautsak kalte egiten dit, eta nire helbururako alferrikakoa litzateke hori hautematea. Ez ditut onartzen gauza zahar
\nerabilezinetan jakintsu diren horiek, beste garai batzuetako legeen liburuki
\nbateko eta besteko harilkatzaile horiek, ez eta ahalegin handiz lurpetik atera
\ndituzten inoren iruzkinak ere. Lurrunaren eta elektrizitatearen mendea, ziurrenik, ez da konpilatzaile kopistena\u00bb. Idazkariaren aipamen ukaezina dirudi.<\/p>\n
Lehen liburuxkak (\u00abGratulatoria\u00bb), \u00abJaun Txit Goren horren
\nmiresle\u00bb anonimo batek sinatzen duenak, diputatuaren tratamenduari buruz ari
\ndela, ironia eta sarkasmoa erabiltzen ditu Navascu\u00e9sen testuaren itxurazko
\ngorespen batean, haren tuterarkeria gaitzesteko, zeren \u00abez baita espainiarra
\nlehenik eta nafarra gero, baizik eta, ezer baino lehen tuterarra baita,
\nondoren, nafarra, eta gero, espainiarra, \u00abbere hautes-aldarea ke betean
\nintzentsutan murgildu\u00bb eta ferekatzen baitu eta hango herrietarako eskatu zuen
\naurrekontuko diru-saila, izendatzeko, Nafarroan Sustapeneko ordezkaritza bat
\nsortzeko, Tuteran, jakina. Eta deitoratu egiten zuen, \u00abzure jakinduriako eta
\nnafartasuneko izaki xalo eta irribarretsu batek, zeuretzat eta berarentzat
\nosasungaitza izanen zen bi diputatu progresista ez oso otzanen murmurio bati
\nmen egitea\u00bb. Foru Diputa- zioari egindako erasoei dagokienez, \u00abmakiavelismoa
\nbarkatu zion, eta deklaratzen dizuet ez naizela gai Florentziako zientzia
\ndeabolikorako\u00bb. Ezetz esan zion haren proposamenari: \u00abGorteetako diputatua
\nDiputazio probintzialekoa baino gehiago da, askoz gehiago\u00bb. \u00abEpistola astun
\nhorri, agian azkena izanen ez zenari, bukatzean, P.D. bat gehitu zion,
\ngogoratuz Zizerzoko herri-lurretako hirurehun erregu bere izenean jartzeko
\nahalegina, azkenean erretiratu egin zuela, Tuteraren eta Cintruenigoren
\noposizioa zela eta. Nafarroako legedi sekularra ez ezagutzea leporatu zion, eta
\nharen azterketak \u00abberriak izan behar zutela\u00bb.<\/p>\n
Eztabaida horren muinean zeuden Nafarroako liberalek 1841eko
\nlegeaz egiten zituzten irakurketak, Foruen irismen mugatua edo hedakorra eta
\nizaera juridiko \u00abitundua\u00bb. Interes politiko argia izan zuen, Yanguas Irachetak
\naitortu zuenez, \u00ablegea-ituna\u00bb formula jendaurrean erabiltzearen alde agertu
\nzen, \u00abpolitika nabarra gure jokabideen gidari\u00bb izan zedin. Martinez de
\nMorentin di- putatuari (1816-1873) esleitu zion \u00ablege \u00abitundu\u00bbaren formula, ez
\nzuen izaera iraunkorra emateko, \u00abformula edo titulu hori ezezaguna delako
\nlegeriaren urte-liburuetan\u00bb. 1860ko Kontraforuen Memoria Administratiboan
\ngomendatu bezala, lege \u00abitundu\u00bb izaera defendatu behar zen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00abEl Mosquerino\u00bb izengoitipean, 1861ean, bi liburuxka argitaratu ziren Iru\u00f1ean, Rafael Navascues Bobadillaren (Cintruenigo, 1811-26ko 1880ko urtarrilaren 24a) publikazioa kritikatuz. Navascu\u00e9s Guadalajara, Oviedo, Toledo eta Valladolid probintzietako buruzagi politikoa izan zen, eta O\u2019Donnell-en matxinadaren aurkako borrokalaria; baita Tuterako (Nafarroa) diputatu ere 1846, 1850 eta 1858ko hauteskundeetan. Liburuxka horietan \u00abnafar txarra eta foruen aurkakoa\u00bb izatea leporatzen zion […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[323],"class_list":["post-3427","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n