Juan Jose Ilarregui eta Maria Alonsoren semea, 1836ko
\nuztailaren 28an Teresa Igarabide Oyarzabal ugazaba aberatsarekin ezkondu zen
\nIru\u00f1ean. Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten, Dolores (Iru\u00f1ea,
\n1837) eta Eduardo (Iru\u00f1ea 1839-1884). Azken honek, aita ordezkatu zuen Iru\u00f1eko
\nUdaleko idazkari-karguan, eta Nafarroako Euskara Elkartearen inguruan
\nsortutako ideia euskaltzale berberak zituen.<\/p>\n
Pablo Ilarreguik Iru\u00f1eko Adiskidetze Mintegian ikasketak
\negin zituen, 1817 eta 1819 bitartean behintzat. Ondoren, Salamancan Zuzenbidea
\nikasi zuen. 1830ean, Zuzenbideko batxilergoa zen, eta abokatua izateko proba
\negiteko eskaera egin zuen. 1840an Iru\u00f1eko Udaleko idazkari izendatu zuten,
\neta 1873an hartu zuen erretiroa. Liberal foruzalea, forua aldatzearen aldekoa,
\neuskaltzalea eta ondare arkeologikoaren defendatzailea. Liberal on denak bezala, Milizia Nazionalean ibili zen behin baino gehiagotan: artillari
\nboluntario 1822 eta 1823 artean, bigarren sarjentu hasi eta gerora teniente
\n1834 eta 1836 artean, eta beteranoen konpainian 1855ean.<\/p>\n
Liberal konprometitu eta militante gisa erantzukizun publiko
\nugari izan zituen. Iru\u00f1eko Udaleko zinegotzia 1833an eta alkate hautetsia
\n1838an. Iru\u00f1eko Armamentu eta Defentsa Batzordeko kide ere izan zen 1836ko azarora arte. 1836-1837ko Biurteko Progresistan, inprenta askatasunerako epaile
\nizan zen; halaber, Iru\u00f1eko Aldizkari Ofizialeko zuzendaria izan zen garai hartan. Errenten Ordezkariordetzako aholkulari ere izan zen. 1841eko hauteskundeetan Gorteetako ordezko diputatu hautatu zuten Nafarroan. Pascual Madoz
\ndiputatu titularrak karguari uko egin zion, eta Ilarreguik 1841eko apirilaren
\n20an hartu egin zuen, hala ere, honek ere uko egin zion hilabete geroago,
\neta, beraz, ia ez zuen parlamentu-bizitzarik egin.<\/p>\n
Foru Diputazioak Foruak aldatzeko batzordeko kide izendatu
\nzuen 1840an, eta 1841eko azken proiektuaren erredaktoreetako bat izan zen.
\nProiektuaren oinarrien inspiratzailea Jose Yanguas y Miranda izan zen.
\nIlarreguik eta Yanguasek Francisco Javier de Ozcariz karlistarekin polemika
\nhandia izan zuten prentsan, legearen kontura; Ilarreguik 1841eko legean amaitu
\nzen prozesua justifikatu egin zuen, Diputazioak agindu zion Memorian, 1872an
\nBigarren Gerra Karlistaren hasieraren bezperan argitaratua. Jarrera zertxobait
\naldatu zen urteen poderioz. Hasieran Yanguasen jarrera bera hartu zuen eta
\ntestua Espainiako lege arrunt soiltzat jo zuen, baina ondoren jarrera
\nforalista hartu zuen, eta honek Nafarroako Euskara Elkartearen sorrera eragin
\nzuen.<\/p>\n
Ilarregui kulturaren bultzatzaile eta sustatzaile sendoa
\nizan zen. Horrela, Historiaren Akademiako urgazle eta Nafarroako Monumentuen
\nBatzordeko lehendakariordea izan zen. 1857 eta 1868 bitartean, kargu horietan zebilela, hainbat txosten egin zituen Akademiarentzat, erromatarren aurreko
\ngaraian, erromatar garaian eta Erdi Aroan mosaiko, numismatika eta epigrafien
\nalorrean Nafarroan izandako aurkikuntza arkeologikoei bu- ruz. Bereziki
\ninteresgarria izan zen Curia kalean aurkitutako mosaiko erromatar bikain
\nbaten aurkikuntzan eta azterketan izan zuen eginkizuna. Legezko neurri bat
\nproposatu zuen aurkitutako elementu arkeologikoen ja- betza eraginkorra izan ez
\nzedin, aurretik Monumentu Batzordeek dekla- ratu ez bazituzten. Batzorde horiek
\npiezak aztertuko lituzkete, eta Estatuak horiek eskuratzea merezi ote zuten
\nerabakiko zuten. La Joven Navarra: peri\u00f3dico de literatura, ciencias, artes, industria y
\ncomercio, egunkarian eta El Pa\u00eds Vasco Navarron parte hartu zuen. La Joven
\nNavarraren idazketa- idazkaria haren seme Eduardo izan zen. Iru\u00f1eko Bigarren
\nHezkuntzako Institutuko Ikuskapen Batzordeko kide izan zen eta 1839 eta 1844
\nbitartean Nafarroako Instrukzio Publikoaren Batzorde Probintzialeko
\nbatzordekide. Iru\u00f1eko Herriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen, eta baita
\nbere estatutuen idazleetako bat ere.<\/p>\n
1868an, euskaltzale izaki, \u00abLaurak bat\u00bben lau lurraldeetan
\neuskal hizkuntza eta kultura zaindu eta aztertzeko erakunde bat sortzeko
\nahaleginean parte hartu zuen; 1918an sortuko ziren Euskaltzaindia eta Eusko
\nIkaskuntzaren aitzindari izan zen Euskal Kulturaren Akademia. Hala, Pablo
\nIlarreguik, Juan Iturralde y Suitek, Nicasio Landa mediku eta humanistak eta
\nEsteban Obanos apaizak (denak Nafarroako Euskara Elkartearen sortzaile eta
\nHistoriako Akademiako urgazle) Nafarroako beste hainbat intelektualekin batera,
\nerakunde hori sortzeko deia egin zieten Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako
\nhomologoei. 1868ko iraultzak proiektua behin-behinean geldiarazi egin zuen.
\n1870eko urtarrilaren 23an, Ilarreguik Euskararen Akademiaren proiektua
\nmahaigaineratu zuen berriro ere, El Pa\u00eds Vasco-Navarro astekarian
\nargitaratutako ar- tikulu batean; artikulu horretan egoitza Bilbon kokatzea,
\nBizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin, eta lau euskal lurraldeetako akademiko
\negokienak aukeratzea proposatu zuen. Hala ere, 1872ko Gerra Karlista berriak
\nproiektua zapuztu egin zuen. Ilarregui euskaltasun kultural baten aldekoa
\nizatea ez zen eragozpena izan arlo politikoan euskal eta nafar unionismoaren
\naurka egin zezan. Hala, 1873an, Lehen Errepublikaren hasieran, txosten bat egin
\nzuen, Juan Yanguas Irachetarekin batera, zeinak adierazten baitzuen Nafarroak
\nkantoi bakarra eta bereizia osatu behar zuela, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak
\nosatu behar zutenarekin bat egin gabe.<\/p>\n
Bere lanari dagokionez, Ilarreguiren lehen argitalpenak
\nLehen Karlistaldiaren testuinguruan egindako gorespen liberaleko
\nliteratura-konposizioak dira: Isabel II.a erreginari egindako ereserkia,
\n1834koa, eta Espartero jenerala 1839an Iru\u00f1era sartu zeneko kontaketa. Testu
\nhorren barruan, \u00abBakea- ren opari gisa kantatu beharreko ereserkia\u00bb dago,
\nMariano Garciak musikatua. Dirudienez, 1836ko abenduan Ilarreguik karlisten
\naurkako Memoriala idatzi zuen, herritarrei erreginaren dema ordaintzeko
\nekarpenak egiteko eska- tuz, baina, antza den, ez zen argitara eman. Antzeko
\ngarrantzia du 1869ko altxamendu karlistaren inguruan sortutako beste testu
\nbatek. Urte hartan, Cruz Ochoa de Zabalegui diputatu karlistak Manifiesto a los
\nNavarros delakoa argitaratu zuen, argudio historikoekin Karlos VII.aren
\nzilegitasuna defendatzen zuena, hala nola Alcolean Bergarako Hitzarmena
\nhautsi izana edo erlijioa Funtsezko Forua gisa. Ilarreguik adierazpen horren
\ntesiak gaitzetsi zituen A los Navarros testuan.<\/p>\n
Bada beste gai ekonomiko-sozial bat ere, liberal ona izaki
\ninplikatu zena, eta 1850eko hamarkadan oparotasunaren eta progresismoaren
\nparadigma suposatu zuena: trena ezartzea; Frantziarekin Alduidesen barnako
\ntrenbide-loturaren defendatzaile sutsua izan zen, eta trena Iru\u00f1era iritsi
\nzenean oda bat osatu zion, \u00abLoria eta aintza Jeinuari eta gizakia hainbeste
\ngoraipatzen duen zientziari!\u00bb motako adierazpenak zituena eta \u00abLoria eta aintza
\nOn Jose Salamancari\u00bb batekin amaiera eman ziona.<\/p>\n
1844an, Nafarroako Monumentuen Batzordeak Fiteroko
\nmonasterioko artxiboa ikuskatzeko eskatu zion Ilarreguiri. Bertan, oso
\nkronika interesgarria aurkitu zuen, Iru\u00f1eko Nabarreriako 1275-1276ko gudari
\nburuzko poema epikoa, guda horretako borrokalarietako batek (Guilhem de
\nAnelier Toulouse) Proventzako hizkuntzan idatzia. Ilarregik 1847an argitaratu
\nzuen testua, aitzinsolas, idatzohar eta guzti. 1856an, Francisque-Michelek
\nargitaratu zuen berriro ere Parisen.<\/p>\n
Nafarroako Foruak ere bere kezka garrantzitsuenetako bat
\nizan ziren. Lehenik, Foru Orokorra zuzendu eta editatzeko ardura hartu zuen,
\nSegundo Lapuertarekin batera. Bestalde, 1869an bertan argitaratu zuen Foru
\nhorri buruzko azterketa historiko-juridikoa egin zuen. Eta, azkenik, Memoria
\nluze bat idatzi zuen, 1841eko abuztuaren 16ko Foruak Aldatzeko Legearen
\ninguruko oinarri historikoari eta prozesuari buruzkoa, eta 1872an Memoria
\nargitaratu bitartean izan zituen ondorioei buruzkoa.<\/p>\n
Esan bezala, Nafarroan hitz egiten ziren hizkuntzak zituen
\ngogoko, horregatik, euskarari eta proventzarrari buruzko artikuluak
\nargitaratu zituen.<\/p>\n
Azkenik, idazkari bezala Iru\u00f1eko Udalaren hainbat testu
\nsinatu zituen (Udaltzaingoaren Ordenantzak, 1842; Gobernu Batzorde
\nLaguntzailea, 1843; Hiria Gobernatzeko Erregelamendua, 1843; Eraikin bat
\neraikitzeko proiektua, 1844; Lehen Hezkuntzako Plana, 1847; Eraikuntzari
\nburuzko Ordenantzak, 1859; Zezen plaza, 1867, etab.) nahiz eta testuen idazketa
\nzati batean baino ez zetorren bat bere idazkerarekin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Juan Jose Ilarregui eta Maria Alonsoren semea, 1836ko uztailaren 28an Teresa Igarabide Oyarzabal ugazaba aberatsarekin ezkondu zen Iru\u00f1ean. Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten, Dolores (Iru\u00f1ea, 1837) eta Eduardo (Iru\u00f1ea 1839-1884). Azken honek, aita ordezkatu zuen Iru\u00f1eko Udaleko idazkari-karguan, eta Nafarroako Euskara Elkartearen inguruan sortutako ideia euskaltzale berberak zituen. Pablo Ilarreguik Iru\u00f1eko Adiskidetze Mintegian ikasketak egin […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[323],"class_list":["post-3413","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n