Guardiamarina grazia lortu zuen (1772), baina Legeen karrera
\njarraitu zuen, eta haren lizentziatura Toledon lortu zuen (1782). 1795, 1801,
\n1812 \u2014Cadizko Konstituzioa sinatu zuen\u2014 eta 1817ko Gorteetan izan
\nzen. Gor- teetarako edo Baionako Batzarrerako izendatu zuten (1808), eta Espainiara itzuli zen Fernando VII.aren partiduan jarraitzera. Hori dela eta, jazarpena jasan zuen Independentzia Gerran. Nafarroako politikari-burua eta
\nDiputazioko lehendakaria (1813-1814) eta Gorteetako Nafarroako diputatu
\n(1822-23) izan zen. Konstituzionalista konbentzitua, Corella utzi zuen errea-
\nlisten jazarpenaren aurrean, eta Villafrancara joan zen, eta bertan hil zen.
\nCorellan lurperatuta dago, Santa Teresaren kaperan.<\/p>\n
Nafarroako Gorteetako kide, 1794-1796, 1801 eta 1817
\nurteetan arlo militarraren ordezkari, Nafarroako Erresumako Foru Aldundiko
\nkide hautatu zuten, Erriberrin egindako bigarren hauteskundeetan. 1808ko
\nekainaren 10ean Nafarroako Erresumako Diputazioak izendatu zuen Baionako
\nBatzarrean bertako ordezkarietako bat izateko. Bestea Luis Antonio Gainza
\nmilitarra izango zen. Ekainaren 14an, bi mandatariek Nafarroako Konstituzio
\nHistorikoa defendatzeko agiri bat bidaltzeko eskatu zioten Diputazioari,
\nFrantziako agintariei igortzeko, haren funtsezko ardatzen berri izan zezaten.
\nDokumentu hori Nafarroako Artxibo Orokorrean dago gordeta, eta Alejandro
\nDolarea sindikoak egina dateke. Ordena konstituzional hori ikuspuntu
\nparaliberaletik interpretatzen du dokumentuak.<\/p>\n
Frantziarren soldatapeko informatzaile anonimo batek
\negindako txosten konfidentzial baten arabera, Escudero \u00abFrantziarekin lotura
\nestua duen gizon adimentsua, Borboiak eta Godoy gorroto dituena\u00bb zen, eta
\nGainzari buruz honela zioen: \u00abfrantsesen aldeko gizon zintzoa\u00bb. Iritzi
\nhoriek, hala ere, ez ziren guztiz zuzenak, Escuderori dagokionez behintzat;
\nizan ere, Escuderok, Foru Diputazioaren gainerako zatirik handienarekin eta
\nDolarea sindikoarekin batera, Iru\u00f1ea utziko zuen, 1808ko abuztuaren amaieran legez-
\nkotasun josefinotik aldenduz. Azaroaren 7an, erbesteko Foru Diputazioak,
\nNafarroako alkateei armetara deitu zien eta Espainiako Batzorde Gorenarekin
\nharremanetan jarri zen. 1808ko azaroaren 23an frantsesek Tuterako batailan
\ngaraipena lortu ondoren, Foru Diputazio honek ibilaldi ibiltaria egin zuen
\nAragoiko eta Errioxako lurretan zehar, gorago esan bezala. Diputazio hartako
\nkide gisa Francisco Belio (La Olivako abadea), Miguel Escudero eta Manuel Diaz
\ndel Rio diputatuak, Basset idazkaria eta sindikoren bat edo beste ageri ziren.
\nBehin betiko autodesegitea 1809ko apirilaren 13an Arne- don izan zela esan den
\narren, hiru diputatuk (La Olivako abadea, Miguel Escudero eta Manuel Diaz del
\nRio) eta Francisco Iba\u00f1ez sindikoak, sinatutako dokumentuan oinarritutako
\ninformazio hori ez da oso erabakigarria.<\/p>\n
Aipatu ez den arren, Francisco de Paula Escudero eta Ramirez
\nde Arellano, Cadizko Gorteetarako Nafarroako ordezko diputatua, Andaluziako
\nhiri horretan bizi ziren dozenaka nafarrek aukeratua, Miguel Escuderoren anaia
\nzen. Susmoa izan daiteke Francisco de Paula Escudero, inolako prestakuntza
\njuridikorik gabea, ordezko diputatu gisa aukeratzean, nolabaiteko zerikusia
\nizan zutela anaiaren aurrekari politikoak eta desagertutako Erresumako
\nDiputazioarekin loturaren bat izateko beharrak. Nolanahi ere, Francisco de
\nPaula Escuderok ez zuen parte hartzen Konstituzioaren eztabaidetan, eta, horren ondorioz, ez zen Nafarroako foru-erregimenari buruzko aipamenik ere egin.
\nHarrigarria, Alejandro Dolarea sindiko nafarra Cadizen bizi baitzen orduan,
\neta oso aktiboa zen Nafarroako ordena konstituzionalaren defentsan, urte
\nhaietan egindako zenbait txostenen bidez.<\/p>\n
Cadizko Gorteetako bilkura sekretuetako akta ofizialen
\narabera, 1813ko abuztuaren 20an, Miguel Escuderok eta Manuel Diaz del Riok,
\nbiak 1801eko Erriberriko Gorteetan sortutako Nafarroako Erresumako Diputazioko
\nkide zirenez, Nafarroako Gorteetako diputatu Francisco de Paula Escuderorekin
\nbatera, Cadizko Kongresuari Nafarroako Gorteen bilera bat egiteko eskatu zioten, Konstituzioa zin egiteko. Hark, ordea, ezezko erantzuna eman zien. Hala
\nere, Joaquin Lorenzo Villanuevak, gertakarien lekuko zenak, idatzitako akta
\nez-ofizialek baieztatzen dute eskaera Miguel Escuderok eta Nafarroako Gor-
\nteetako beste hiru diputatuk sinatu zutela, Euskal Autonomia Erkidegoko Batzar Nagusiei Konstituzioa zin egiteko bilera egiteko baimena eman zitzaielako eta Nafarroako legegilea horretara gonbidatu ez zutelako. Espainiako
\nGorteen erantzuna gaitzespenezkoa izan zen, argudiatuz \u00abNafarroako Gor- teak
\nlegegileak zirela, eta ez Bizkaiko Juntak, beren foruen babesleak baino ez
\nbaitziren, eta horrela, alde nabarmena zegoen batzuen eta besteen artean; eta,
\nhalaber, ez zela onartu behar Nafarroako Gorteak instalatzea, hori izango
\nbailitzateke estatu berean bi legegintza-kidego bateragarri egitea\u00bb. Eskaeraren edukia ez dago argi eta ez dago jakiterik, ez baita
\ngordetzen. Hala ere, eskaera ez zen ez epez kanpokoa ez harritzekoa,
\nNafarroako konstituzio tradi- zionalean ezarritako ohiko jardunaren ondorioa
\nbaitzen; izan ere, Nafarroako legegileak bakarrik har zezakeen parte, haren
\nerregeak deialdia egin ondoren, hura aldatzea zekarren edozein gauza edo
\ngertaera garrantzitsutan. Izan ere, gogoratuko denez, Nafarroako Foru
\nDiputazioak 1808ko Baionako Notaga- rrien Batzarrean aurkeztutako ordezkaritzak
\nJose I.ari eskatzen zion, \u00abNafarroako konstituzio partikularra\u00bb mantentzeaz
\ngain, \u00abNafarroako Gorteak biltzeko\u00bb, izan ere, \u00abGorteen bilera deitzea
\nSubiranoei soilik baitagokie\u00bb, eta \u00abGorte hori beren boterearen muga estuetan mugatuta
\negoteagatik, Estatueta- tik jaso baitzuen\u00bb, eta \u00abGorte horiei eta haien
\nordezkariei ezinezko bihurtzen dielako, beste bide batzuetatik horrelakorik
\nlortzea. Beraz, Nafarroako Foru Diputazioak pentsatu zuen nola edo hala
\nbateragarri egitea Nafarroako foru araubidea eta konstituzio araubide berria.
\nHala ere, eskariari emandako erantzunaren arabera, 1812ko martxoaren 18ko
\nCXXXIX Dekretuan Konstituzioa argitaratu eta zin egin behar zuten erakundeen
\nartean Nafarroako Gorteak ez aipatzea asmo osoz egin zuten, uste baitzen
\nNafarroako Hiru Estatuek, beren izaera legegileagatik, Euskal Autonomia
\nErkidegoko Probintzietako Batzar Nagusiek baino izaera handiagoa zutela.
\nHorregatik bildu ziren horiek eta haiek ez, Nafarroako Kongresuaren bilera
\nGorte Batuek ezarritako erregimenaren funtsezko printzipioetako baten aurka
\njoango baitzatekeen, Estatu oso- rako kidego legegile bakarra ezartzearen
\naurka, alegia.<\/p>\n
Hala ere, bi xehetasun garrantzitsu gehitu behar dira.
\nLehena, ordezkari- tzaren sinatzaileetako bat, Miguel Escudero, Foru
\nDiputazioak Baionan izandako ordezkari ofiziala zela eta, 1808ko abuztuan
\nIru\u00f1etik ihes egin zuen Foru Diputazioko kidea, Nafarroako buruzagi politiko
\nizendatu zutela 1813ko uztai- laren 23an. Baina hilabete istilutsu haietan,
\nEspoz y Minaren Dibisioak eta Espainiako tropa anglolusoarren parte hartzeak,
\nirailaren 14ra arte atzeratu zuten izendapen horren eraginkortasuna. Nafarroako
\nHauteskunde Batzordeko lehendakari gisa aritu zen Gorteetako diputatuen
\nhauteskundeak antolatzen, eta Lizarran hilabete horretako 25ean eta 26an egin
\nzen Probintzia Diputazio berriko hauteskundeak ere antolatu zituen. Beraz,
\nizendatu eta hilabetera, Miguel Escuderok, aurreko Diputazioko kide eta
\nDiputazio probintzial berriko etorkizuneko presidenteak, alferrik eskatu zuen
\nNafarroako Gorteak deitzea Nafarroako Erresumako mekanismo instituzionalekiko
\nerrespetua erakutsiz, dagoeneko iraungita zegoen korporazioko beste kide
\nbatzuekin eta Cadizko diputatu bakarrarekin batera. Hau da, 1809. urtera arte
\nindarrean egondako Nafarroako Foru Diputazioak 1813. urtearen inguruan, Cadizko
\nkonstituzio- testua, nola edo hala, Nafarroako konstituzio-kanon tradizionalen
\narabera le- gitimatzea pentsatu zuen, eta ez zen argi geratu praktikan, lau
\nurte lehenagotik iraungita zegoen organo haren aginte eta zilegitasun-maila;
\nedozein modutan, juridikoki indargabetuta zegoen 1812ko martxoaz geroztik.<\/p>\n
Bigarren xehetasuna hauxe da: 1813ko uztailaren 13an,
\nEspainiako Gorteetan aurkeztu zen Konstituzioko arau-hausleen erantzukizunari
\nburuzko lehen lege-proiektua, eta kasualitatez, abuztuaren 18an, 19an, 20an eta
\n22an eztabaidatu zen. Hala ere, arazoa konpondu gabe geratu zen, eta Fernando VII.ak hurrengo urteko maiatzean konstituzioa
\nindargabetu zuenean, ebatzi gabe jarraitu zuen, behin baino gehiagotan
\nplanteatu arren. Hala, bada, lege-proiektu horren lehen artikulua zehatza zen,
\n1812ko Espainiako konstituzioa eta Espainiako orubearen gainean egin nahi zen
\nkonstituzio al- ternatiboren batetik sortutako berezitasun
\npolitiko-instituzional oro bateratzeko edozein saiakeraren erabateko
\nbideraezintasunari dagokionez. Artikulu horrek honela zioen: \u00abEdozein
\nespainiar, edozein motatakoa eta baldintzata- koa izanda ere, hitzez edo
\nidatziz Espainian edo probintziaren batean Monarkiaren Konstituzio politikoa
\nosorik edo zati batean ez dela gorde behar konbentzitzen saiatzeak, bere
\nlanpostu, soldata eta ohore guztiak galduko ditu, eta gainera, aldi baterako,
\nnazioaren lurraldetik kanporatuko da eta, elizakoa izanez gero, gainera, haren
\ndenborazkotasunak beteko ditu. Halaber, Espainiako lurraldean egonik delitu
\nbera egiten duen atzerritarra betiko botako da erreinutik\u00bb. 2. artikulua alde batera
\nutzita, hark Cadizko Estatu konstituzionalistaren konfesionalismo
\nkatolikoaren defentsa irmoa aipatzen baitzuen, 3. eta 4. artikuluak tonu guztiz
\nuniformatzailean bat zetozen, batez ere lehena, eta honela zioen:
\n\u00abKonstituzioak ezartzen duen herentziazko gobernu monarkiko neurritsua
\nsuntsitzea edo aldatzea, edo pertsona edo kidego batean le- gegintza,
\nbetearaztea eta justizia ahalmenak nahastea, edo beste korporazio edo
\ngizabanako batzuetan kokatzea, hori ere jazarriko da eta heriotza zigo- rra ezarriko
\nzaio\u00bb. Esan beharrik ez dago artikulu horrek itota uzten zuela Estatuan beste
\nlegegintza-organo batek bizirik irauteko itxaropena, aipatutako eskaerari
\nabuztuaren 20an emandako erantzunean esaten zen bezala. Ezbairik gabe,
\nNafarroako Konstituzio Historikoak hura aldatzeko prozedurari lotutako
\narrazoia gorabehera, Nafarroako Gorteen bilera behartzen baitzuen, abuztuaren
\n20ko eskaerari, lege-proiektuaren testua kontuan hartuta, azken errekurtsoaren
\nusaina dario, izan ere, konstituzio-testuak Nafarroako erakun- deekiko
\nisiltasunaren alde egiten zuen eta proiektu horrek, aldiz, de facto legez
\nkanpo uzten zituen, ez baitzegoen beste legezkotasunik haren orbitatik kanpo.
\nEskaera unerik okerrenean egin zen, Osoko Bilkurak horrelako asmo bat
\nKonstituzioaren arau-hauste nabarmena zela onartu zuenean, hain zuzen.<\/p>\n
Gainera, Espainiako Gorteek eta Erregeordetzak, Bizkaian
\ngertatutakoa kontuan hartuta, pentsa zezaketen Nafarroako Gorteak, beren
\neskumenen arabera (nahiz eta ez esan, haien osaerari eta
\nfuntzionamendu-moduaren baitan, non klero absolutista handiak berez pisu
\nerabakigarria baitzuen), ez zirela, Mina Apat-ek gogorarazi zuen bezala,
\n\u00ablegezkotasun berria foralki diseinatzera\u00bb mugatuko, etorkizuneko
\nerreklamazioak saihesteko\u00bb, baizik eta Espainiako Konstituzioaren eta
\nNafarroako Konstituzioaren arteko batera- garritasun-egoerak diseinatzera
\nanimatuko zirela, tokiko botereari eusteko formulak mantentzen saiatuz, edo are
\nurrunago joaten saiatuko zirela. Ez da ahaztu behar probintziako diputazio
\nberriaren eraketak eta 1813ko irailaren bukaerako Gorteetako diputatuen
\nhautaketak agerian uzten dutela, gero ikusiko dugun moduan, Nafarroako
\nagertoki politikoaren absolutisten eta errealista moderatuen kontrol
\nnabarmena, baita zeharkako hauteskunde-sistema berriaren bidez ere. Kontuan
\nhartu behar da, halaber, 1813ko otsailaz geroztik Iru\u00f1eko gotzainak,
\nNafarroako legegilean klerikalen estamentu horren buru zenak, Erregeordetzarentzat zuen irudi negatiboa,
\norduan beste prelatu batzuekin batera argitaratu zuen Jarraibide Pastoralaren
\nondorioz. Bertan, ikusi genuen bezala, dozea\u00f1istak frantziar inbaditzaileekin
\nidentifikatzen baitzituen, eta aberriaren eta erlijioaren aurka konspiratzea
\neta legeak egitea egozten baitzien.<\/p>\n
Erregeordetzak, 1813ko uztailaren 23an Nafarroako buruzagi
\npolitiko izendatu zuen Miguel Escudero, eta Konstituzioa argitaratzeko eta zin
\negiteko eskatu zion. Gertaera hori zenbait hilabete atzeratu zen, frantsesak
\nNafarroako eskualde batzuetan zeudelako, eta arrazoi asko daude izendapen
\nhorrek egoera kontrolatzea ekarriko ote zuen zalantzan jartzeko. Aitzitik, eskura dagoen dokumentazioan ikusten denez, botere zibilak ia ez zuen eraginik
\nerregeordetzari leial zaizkion militarren eta Espoz y Minaren agindupeko
\nNafarroako soldadu gerrillarien botere militar bikoitzak eragindako benetako
\nagintean. Izan ere, haren agintaldia ez da eraginkorra izango irailera arte,
\norduan Escudero Nafarroako Hauteskunde Batzordeko lehendakari gisa aritu
\nbaitzen Gorteetako diputatuentzako eta Cadizko kanonen arabera sortutako
\nProbintzia Diputazio berrirako zeharkako hauteskundeetan. Hauteskunde Batzorde hori elizgizonek osatzen zuten gehienbat (bederatzi kideetatik zazpi),
\neta Gorteetako nahiz probintziako diputaziorako diputatu hautatu zituztenen
\nartean, esan daiteke absolutismora edo, izatekotan ere, errealismo moderatura
\natxikita zeudela gehienak. Probintzia Diputazioari berari, Konstituzioko
\nkanonen arabera eta Escuderoren lehendakaritzapean, Lizarran urriaren 1ean
\neratuari, lehendakariaren errealismo moderatuaren eta Joaquin Xabier de Uriz,
\nOrreagako priorearen, eta Joaquin Elio eta Jauregizarren \u2014Francisco Javier Elio
\njeneralaren anaiaren\u2014 muturreko absolutismoaren eta beste zenbait kideren
\natzerakoikeriaren usaina zerion, Vicente Carasusan eta Pablo de Uxuerena,
\nbesteak beste. Horrela ulertzen da Espoz y Minak Diputazio Probintzial
\nhorretako kideen inguruan ondokoa esatea, \u00abprintzipio eta doktrina horiek
\nzituzten gizonez osatutako agintariekin, nola liteke Konstituzioak aurrera
\negitea? Eta handik zetozen legeak behar bezala eta puntualki betetzen ez
\nzirenez, nola espero zitekeen herriak agindutako onurak nabaritzea eta haiekiko
\ninteresa izatea?\u00bb. Izan ere, Diputazio Probintzialaren jarduerak ez du erakusten
\nordena liberal berriko neurririk ezartzen lagunduko duenik.<\/p>\n
1814ko maiatzaren ondoren, Miguel Escudero, 1813ko
\nuztailaren 23tik Nafarroako buru politiko eta Diputazio Probintzialeko
\nlehendakari izan arren, urte hartako urriaren 1az geroztik, Fernando VII.ak
\nzaharberritutako Diputazio tradizionaleko erresumako diputatu izan zen berriro
\neta 1809 arte bertako kide izan zen. Elizaren aldetik Veremundo Arias Texeiro
\nsartu zen, Iru\u00f1eko gotzaina eta Espainiako Gorteetako diputatu ohia aurreko
\nhilabeteetan, ideologia erabat atzerakoikoa, hala atera baitzen maiatzaren 29ko
\nsaioan. Geroago, 1814ko ekainaren 8ko bilkuran, Diaz del Rioren ordez,
\nTafallako Manuel Montero de Espinosa bizilaguna sartu zen, eta uztailaren 8ko
\nbilkuran, Antonio Maria Sarasaren ordez, Francisco Vicente Azcona eta Sarasa,
\nIru\u00f1eko ordezkari. 1814an izendatutako erresumako diputazio berria tokiko
\nabsolutisten interesen mende zegoen. Absolutisten aldeko jarrera zela eta, logikoa da 1820ko martxoaren amaieran, hirurtekoaren hasieran, Espoz y Minak Miguel Escuderok Nafarroako Buru Politikoko kargua
\nhartzea eragoztea, agintari berriek izendatu baitzuten. Espozek
\nerrealismoarekin zituen antzekotasunak alegatu zituen, eta azkenean Madrilgo
\ngobernuak ordeztu egin zuen. Hala ere, Escuderok Madrilgo Gorteetako diputatu
\nizatea lortu zuen, 1822ko otsailetik 1823ko irailera bitartean.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Guardiamarina grazia lortu zuen (1772), baina Legeen karrera jarraitu zuen, eta haren lizentziatura Toledon lortu zuen (1782). 1795, 1801, 1812 \u2014Cadizko Konstituzioa sinatu zuen\u2014 eta 1817ko Gorteetan izan zen. Gor- teetarako edo Baionako Batzarrerako izendatu zuten (1808), eta Espainiara itzuli zen Fernando VII.aren partiduan jarraitzera. Hori dela eta, jazarpena jasan zuen Independentzia Gerran. Nafarroako politikari-burua […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[323],"class_list":["post-3405","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n