Francisco de Paula Escudero 1764an jaio zen Corellan,
\nNafarroako hegoaldean, Gaztelaren mugan (gaur egungo Errioxa). Bere arbasoak
\nOteruelo, Galilea, Oc\u00f3n eta Arnedokoak ziren, Errioxako herrietakoak, eta
\nCorellan finkatu ziren 1460 inguruan, alde batetik lurralde hori
\nkontrolatzeko borrokan zebiltzan leinu handien arteko gatazketatik ihesi \u2014batez
\nere, Gonzalo Escudero Najerako dukearen zerbitzutik Nievako kondearen (haren
\netsai amorratua) zerbitzura igaro ondoren, eta, bestetik, Tuterako merindadeak
\neskaintzen zituen aukerek erakarrita, ziurrenik. Aurreko urteetan Arnedon
\nbezala, Core- llan ere erregimentuaren aurkako prozesu bat jarri zuten (1533),
\nhaien kapa- retasuna aintzat hartzeko. Helburu hori lortu zuten, tokiko
\nerresistentzia gorabehera. Herri horren \u20141630etik aurrera\u2014 erakargarritasuna,
\nneurri handi batean, Nafarroako aduanak, 1515ean Gaztelan sartu ondoren,
\nPirinioetan kokatu ordez, Ebron kokatzean zetzan, eta, horren ondorioz,
\nerresuma Frantziatik ekarritako eta penintsulako beste lurralde batzuetara
\nigorritako produktuak birbanatzeko plataforma bihurtzen zen, baita artilea
\neta beste salgai batzuk iparralderantz ateratzeko ere. Gaztelako muga argi eta
\ngarbi markatzen duten gorabehera geografiko garrantzitsurik gabe, Corella
\nXVIII. mendera arte Tarazonako (Aragoi) elizbarrutiarena izan zen, hiri hurbila
\nhori ere. Eta horrek erratu egiten zituen harremanak eta komertzio trafikoa,
\nlegezkoa zein legez kanpokoa.<\/p>\n
Hurrengo zortzi belaunaldietan, escuderotarrak, gutxienez
\nlehen mailako adarra, Corellan egon ziren gizarte-mailan igotzeko ibilbide
\nklasikoa garatu zuten, bere antzeko historia zuten leinuekin ahaidetu ziren,
\nbaita kanpoko jatorriari dagokionez ere. Familia talde bat da \u2014Sesma, Virto
\neta Arevalo, besteak beste\u2014, eta, horretarako ezin egokiagoa den enklabe
\nbatean, dirutza handiak egingo dituzte merkataritzan jardunda. Ondorengotza
\nGerran Felipe V.ari eman zioten laguntza irmoaren ondoren, monarka eta Gortea
\n1711. urtean Corellan bizi izan ziren lau hilabetez, Agustin de Sesmak,
\nJosefa Escuderorekin ezkondutakoak, eraiki berri zuen etxetzarrean, eta berriro
\nitzuliko zen 1719an, egonaldi laburrago baterako. Escuderoarrei dagokienez,
\njakina da Francisco de Paularen osaba aitona bat Almansako batailan hil zela
\nhamasei urterekin.<\/p>\n
Escuderoarrek, beharbada, ez ziren ikuspegi ekonomikoan
\nVirto eta Sesmatarrak adina nabarmendu \u2014iturriek abeltzaintzan egindako lanaz
\neta erregimentuan izandako karguez hitz egiten digute\u2014, baina ondorengoak armadako, Elizako eta Nafarroako Gorteetako postu garrantzitsuetan kokatu
\nzituzten, hainbat belaunalditan. 1699an Karlos II.ak Joaquin Escudero eta Peraltari, Francisco de Paularen birraitonari, nobleziaren
\nordezkari jarlekua eman zion Gorteetan, oinordetzan, Felipe V.ak Arevalo
\nahaideei ohore bera eman baino urte batzuk lehenago. Baina ordurako
\nEscuderoarrek ibilbide luzea zuten Nafarroako Gorteetan Corellaren ordezkari
\ngisa unibertsitateen adarrean. 1534 eta 1569 artean ia haiek bakarrik bete
\nzuten postua. Denbora tarte luze baten ondoren, 1632an adar militarrean sartu
\nziren, erregeordeak Antonio Escuderori, Francisco de Paularen osaba-birraitonari,
\nNafarroako San Juan de Jerusalemeko Ordenako Maisu Handia eta maiorazkoaren
\nsortzaileari, emandako mesedeagatik. 1655ean hil zen, eta Joaquin Escudero
\neta Peralta, haren iloba eta ondorengoak, mesedea herentziazko bihurtzea lortu
\nzuen.<\/p>\n
Francisco de Paula, haren biloba Joaquin Escudero de Lunaren
\neta Tomasa Ram\u00edrez de Arellano y Olondriz, Gareskoaren bigarren semea izan
\nzen. Ideia liberaletarantz eboluzionatu zuen tradizio ilustratuan hezitako
\nbelaunaldikotzat har daiteke; Miguel anaiaren kasuan, berriz, bere osaba
\nbaten eragina gogoratzen da, haren tutoretzapean hezi baitzen, militarra eta
\n\u00abespiritu volteriar eta entziklopedistakoa\u00bb bera. Miguel anaia zaharrena eta
\nmaiorazkoaren oinordekoa bezala, oso gaztetatik hasi zen Guardiamarinen
\nAkademian ikasten. XVIII. mendean zehar corellarren kopurua nabarmendu zen
\nhan. Itsas armadan karrera bikaina izan zuen: 1778an hamalau urte bete gabe Armadan sartu eta 1806an amaitu zuen fragata-kapitain gisa. Lehen aztertu den
\nbezala, ustelkeriak bazuen zerikusia igoera azkar horietan. Familiaren tradizioari jarraituz, San Juan de Jerusalemeko Ordenako zalduna (1793) eta Antonio infantearen, Karlos IV.aren anaia gazteenaren, idazkaria izan zen, eta Fernando ilobaren aldekoa, Godoyren aurka. 1803an, Asuncion Sesma y Ruiz de
\nApodacarekin, Baltasar Sesma Zay y Lorda corellarra, fragatako kapitaina eta
\nSantiagoko zalduna, eta Maria Teresa Ruiz de Apodaca y Elizaren alabarekin
\nezkondu zen. Azken hori, era berean, Itsas Armadan eta Erregeordetzako Ad-
\nministrazioan kide nabarmenak zituen eta merkataritzatik zetorren Arabako
\nfamilia batekoa zen.<\/p>\n
Nafarroako Gorteei dagokienez, Escudero familiaren etxea,
\nesan den bezala, adar militarrak edo nobleak deitzen zuen, baina eskubide
\nhori anaia nagusiari zegokion eta 1795, 1801, 1812 eta 1817koetan hala egin
\nzuen; erresumako Diputazioko kide izan zen 1801ean eta Baionako Batzarrean
\nhura ordezkatu zuen (1808). Azken urte honetako txosten frantziar batek honela
\naurkezten du: \u00abGizon adimentsua, Frantziarekin lotura estua duena, eta Borboiak eta Godoytarrak gorroto dituena\u00bb.<\/p>\n
Francisco de Paula, zenbait gerra-ekintzatan parte hartu
\nondoren, Cartagena de Indiaseko kanpainan (1799) amaitu ondoren, penintsulara
\nitzuli zen; 1806an, fragata-kapitain gisa, Marina utzi eta ministerioko
\nidazkarien kidegora pasatu zen, eta han ere bizkor egin zuen gora. Horrela
\nhasi zen bere bizitza politikoa, oso luzea denboran eta Cadizko Gorteetarako
\ndeialdiarekin hasi zena. Cadizko batzarrean izan zuen parte hartzea ez zen
\nbikaina izan, eta testuinguru zabalagoan kokatu behar da. XVIII. mendeko
\nEspainian sortutako kultura politikoak, Planta Berriko dekretuen ondoren,
\nmonarkia bateratua eta zentralizatzailea aurreikusten zuen, eta bertan nekez
\nsartzen ziren Nafarroan \u2014Espainiako monarkian erresuma izateari eusten zion lurralde
\nbakarra\u2014 eta hiru euskal probintziak. Euskal zirkulu ilustratuek interesa
\nagertu zuten auziaz, eta konstituzio historikoa zuten subjektu politiko
\nhoriei eustearen aldeko iritzi-korrontea sortu zuten. Baina Godoy-k mendearen
\nazken hamarkadetan, Monarkiaren egoera konplexua zela eta, foruen aurkako
\nzenbait neurri hartu zituen, eta neurri horiek, Napoleonen inbasiorik izan ez
\nbalitz, ziurrenik lau lurraldeen erregimen pribatiboarekin amaituko zuten.
\nGainera, Monreal Ziak azpimarratu duenez, Karlos IV.aren faboritoak zenbait lan
\nargitaratzea bultzatu zuen, politika hori zilegitzat jotzen zuen
\ndiskurtsoarekin, sistema eta fo- ru-erakundeak gutxietsi egiten baitzituen, eta
\nharrera bikaina izan zuten Espainiako elite kontserbadoreen artean.<\/p>\n
Baionan 1810ean egindako batzarrean, Euskadiko eta
\nNafarroako ordezkariek \u2014Miguel Escudero tartean zela\u2014 foru-erregimena
\nmantentzeko ahaleginak koordinatu zituzten, testuaren lehen hiru proiektuetan
\ninolako aipamenik ez bazitzaion egiten. Azkenik, Napoleoni hitz egin ondoren,
\nberen helburua lortu zuten, baina trukean prezio altua ordainduta, izan ere,
\nForuak behin betiko mantentzeko berme osoa lortu gabe, inbaditzailearekin
\nlankidetzan aritzeagatik, behintzat, markatuta geratu ziren. Era berean, Nafarroako
\neta beste euskal lurraldeetako biztanleek egiaztatu ahal izan zuten beren helburuak gainerako lurraldeetako ahaldunen artean babes eskasa zuela.<\/p>\n
Francisco Escudero Cadizko diputatu hautatzea, neurri handi
\nbatean, frantziarren inbasioak eta gerrak ezarritako egoera zailen ondorio
\nizan zen. Eta Cadizen bizi ziren nafar hautesleei egokitu zitzaien zeregina;
\nnahiz eta Nafarroari, biztanleen baitan, hiru diputatu gehi ordezko bat
\nzegozkion, azkenean bakarra izan zuen. Batzarrean zuten zeregina baloratzeko,
\nkontuan hartu behar da, Monreal Ziarekin, Cadizko diputatuak ez zirela
\nlurraldeen ordezkari, nazioa den subjektu politikoarenak baizik. Nolanahi ere,
\nautore horrek azpimarratzen duenez, ez dago jasota euskal eta nafar lau
\ndiputatuek \u2014haien ibilbideak oso desberdinak ziren, eta oso lotura txikia zuten
\nhautatuak izan ziren probintziekin\u2014 foruen defentsarako inolako ekintzarik
\nkoordinatuko zutenik. Aipatutako arrazoi horiengatik gai horrek Cadizko
\nbatzarrean ez zuen inolako eraginik izan. Hala ere, onartu behar da lau
\nlurralde horien abiapuntua ez zela bera. Nolanahi ere, Escuderoren jarduna
\nhutsaren hurrengoa izan zen; baldintza horietan ez da harritzekoa Cadizeko
\ntestuak bere artikuluetan Nafarroako foru sistemari buruzko aipamenik ez
\negitea, nahiz eta hasierako diskurtsoan berealdiko gorespenak egin. Hala ere,
\nGalan Lordak azpimarratu duenez, kontuan izanik Nafarroako konstituzio
\npolitikoaren funtsa, erregeak ezin zuela inolako zergarik legeztatu edo ezarri
\nErresumako Gorteen baimenik gabe izanik, galdetu daiteke zenbateraino izan
\nzezakeen aurrera egiteko aukerarik Escudero diputatuaren ekimen batek, bakarka
\nnahiz beste batzuekin koordinatuta. Cadizen egindako lana batzorde batzuetan
\nparte hartuz osatu zuen, hala nola Marina eta Gerra batzordeetan.<\/p>\n
Nafarroan \u2014frantziar okupaziotik libre geratu zen azken
\nlurraldea\u2014 konstituzioaren zinaren ondorengo egoera nahasia izan zen. Galan
\nLordak nabarmendu du, 1820an gertatuko zenarekin alderatuz,
\nmonarkak Konstituzioa zin ez egiteak izan zuen garrantzia. Nahasmendu horrek
\nbakarrik azaltzen du 1813ko abuztuan, Cadizko testua aldarrikatu eta bost
\nhilabete eskasera, Francisco de Paulak eta bere anaia Miguelek \u2014erregimen
\nberriko buruzagi politikoa\u2014, Diputazioko beste kide batekin batera, Espainiako
\nGorteei Nafarroako Gorteen deialdia eskatzea. Sistema tradizionala
\nindargabetu ez zenez, indarrean jarraitzen zuela uste baitzuten. Haien proposamena
\nez zen aintzat hartu.<\/p>\n
Fernando VII.a 1814an Espainiara itzultzeak absolutismoaren
\nitzulera eta Cadizko lana bertan behera uztea ekarri zuen, bai eta
\nliberalismoaren edozein zeinuren aurkako jazarpenaren hasiera ere. Gertaeren
\nbidez, are legearen bidez baino lehenago ere, Nafarroan foru-erregimena
\nberrezartzearekin batera gertatu zen hori; Monreal Ziak dioenez, egoera horrek
\narazo bat sortzen zuen: foruen indarraldia absolutismoari lotuta geratzen zen,
\neta luze baino lehen Espainian eta Europan arrakasta izan zuten ideia politikoen
\nkontrako nora- bidean zihoan. Pentsa daiteke Cadizen zeuden lau euskal-nafar
\nordezkarien inakzioak ondorio larriak izan zituela, lau lurraldeen erregimen
\npropioa estatu liberal berrian txertatzeko aukera galdu baitzen. Hala ere,
\nondorengo gertaerek irekita utziko zuten oraindik printzipio liberalen eta
\nNafarroako konstituzio politiko horren arteko bateragarritasuna aztertzeko
\naukera.<\/p>\n
Aurreko ibilbidea izan arren, Francisco de Paula Escuderok
\nhainbat kargu izan zituen seiurteko absolutistan, hala nola Almirantegoko
\nKontseilu Goreneko idazkari (1815) eta Gerrako Kontseilu Goreneko
\nkontseilari, Marinako adarrean (1818); halaber, Valverde del Caminoko (Huelva)
\nalkate nagusia izan zen (1817-1819).<\/p>\n
Egoera goitik behera aldatu zen Riegoren jazarraldiaren
\ngaraipenarekin, eta horrek Hirurteko Liberala ekarri zuen (1820-1823). Aldi
\nhorretan egon zen, Escudero, konstituzionalismoaren aldekoa, erantzukizun
\npolitiko handieneko postuetan; hala, 1821. urtearen hasieran, Itsas Bulegoko
\nidazkari eta Estatuko idazkari izendatu zuten Eusebio Bardaji buru zuen
\nkabinetean; handik gutxira, Gerraren Bulegoko idazkari izendatu zuten. 1821eko
\niraileko legealdi berezian jarraitu zuen, baina 1822aren hasieran uko egin
\nzion. Oro har, ekintzaile handia ez, izan arren, liberalismoaren eta ezartzen
\nari zen erreforma- programaren defendatzaile argia izan zen.<\/p>\n
1823an absolutismoa berrezarri zenean amaitu zen proiektu
\nhori ere, eta Escuderok beste liberalen antzeko zortea izan zuen: Gortetik
\nerbesteratu zuten, eta Corellara itzultzea erabaki zuen. 1826an Madrilera
\nitzuli ahal izan zen, eta 1831n han hil zen. Bere anaia Miguelek 1824an bere
\njaioterriko errealisten eraso eta irainak jasan zituen. Horren ondorioz,
\nVillafrancara (Nafarroa) joan zen bizitzera, hangoa baitzen Casilda de
\nArevalo emaztea, eta han hil zen anaia zendu zen urte berean.<\/p>\n
Hainbat testigantzaren arabera, Francisco de Paula Escudero
\ngaur egun galduta dauden Memoria batzuen egile izan zen. Nafarroan finkatu
\nzirenetik Antzinako Erregimenaren amaiera arte, Escuderotarrek
\nizandako ibilbideak erresumaren historia jarraitzeko aukera ematen du: aukerak
\neta krisiak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Francisco de Paula Escudero 1764an jaio zen Corellan, Nafarroako hegoaldean, Gaztelaren mugan (gaur egungo Errioxa). Bere arbasoak Oteruelo, Galilea, Oc\u00f3n eta Arnedokoak ziren, Errioxako herrietakoak, eta Corellan finkatu ziren 1460 inguruan, alde batetik lurralde hori kontrolatzeko borrokan zebiltzan leinu handien arteko gatazketatik ihesi \u2014batez ere, Gonzalo Escudero Najerako dukearen zerbitzutik Nievako kondearen (haren etsai amorratua) […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[323],"class_list":["post-3403","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n