Francisco Rodriguez Garcia da Cr\u00f3nica del Se\u00f1or\u00edo de Vizcaya<\/i>
\nlanaren egilea. Madrilen argitaratu zen, 1865ean, eta izenburu luzeko beste
\nlan baten atal bat zen: Cr\u00f3nica General de Espa\u00f1a \u00f3 sea Historia Ilustrada y
\nDescriptiva de sus provincias, sus poblaciones mas importantes de la Peninsula
\ny de Ultramar, obra redactada por conocidos escritores de Madrid, de provincias
\ny de America y dirigida por el acad\u00e9mico de la historia Don Cayetano Rosell<\/i>.
\nLanaren lehenengo zatiak, argitaratzeko data 1864koa zuenak, barne hartzen
\nzuen argitaratzeko planaren hitzaurre bat, faszikulutan, lanaren portada
\nnagusiarekin.<\/p>\n
52 atal zituen, haietako bakoitza bere portadarekin eta bere
\norrialde zenbakiekin, hamabi tomotan banatuak, non egileek probintzia bana,
\nedo batzuee- tan, probintzia batzuk, aztertzen dituzten. Tomo bakoitzaren
\nbarnean azter- tzen da probintzia bakoitzaren historia, geografia, topografia,
\nmonumentuak, etab. Unitate bakoitzaren hasierako azterlan komun baten ondoren,
\nunitatea arlo homogeneoetan banatzen da, ondoren herriz herri deskribatuz haien
\nberezitasunak. Obra 1865 eta 1871 bitartean argitaratu zen, eta haren
\nzuzenda- ritza orokorra Cayetano Rosell katedradun, akademiakide eta Liburutegi
\nNazionaleko zuzendariari egokitu zitzaion.<\/p>\n
Bizkaiari buruzko obra horrez gain (164 orrialde),
\nGipuzkoari buruzkoa (80 orrialde) prestatu zuen Fernando Fulgosio nobelagile
\neta kazetari jatorriz galiziarrak. Egile horrek berak prestatu zituen beste
\nhainbat kronika: Balear Uharteen Kronika, Filipinak Uharteak, Avila,
\nValladolid, Coru\u00f1a, Pontevedra, Ourense edo Zamora. Arabako Kronika (80
\norrialde Malagako Jose Bisso kazetariak, besteak beste, Malagakoa,
\nSevillakoa, Cadizkoa edo Murtziako kronikak sinatu zuen berak prestatuta) eta
\nNafarroako Kronika (112 orrialde, Madrilgo Julio Nombela kazetari eta literato
\nemankorraren eskutik). Guztiak ere hainbat aldiz berrargitaratu dira gaur egun,
\nfaksimil formatuan.<\/p>\n
Cr\u00f3nica del Se\u00f1or\u00edo de Vizcaya <\/i>lanak jasotzen ditu, haren
\naurkibidearen arabera, hiru eduki nagusi: lehenik eta behin, lurraldearen
\ndeskribapen fisikoa eta geografikoa; bigarrenik, haren historiaren laburpena,
\neta hirugarrenik, lurraldeko hiri eta herrien azalpen bat, barruti judizialen
\narabera antolatua. Hala ere, lan hori datu eta estatistika bilduma hotza edo
\nmonumentuen album hutsa baino gehiago da, ahalegina egiten baitu azaltzeko
\nherrialdean iragan hurbilean bizi izan ziren gorabehera politikoak eta
\nbelikoak, eta euskaldunen jokabidea, historiaren argira (alderatzen ahal da,
\nedukiari eta xedeari dagokienez,<\/p>\n
XIX. mendean, lehenago edo aldi berean, kanpoko egileek egin
\nzituzten antzeko lanekin, esaterako, Diccionario geogr\u00e1fico-hist\u00f3rico de Espa\u00f1a<\/i>
\nedo Diccionario geogr\u00e1fico-estad\u00edstico-hist\u00f3rico de Espa\u00f1a<\/i> lanekin).<\/p>\n
Francisco Rodriguez Garciak ideia liberalak zituen, eta
\nCr\u00f3nica del Se\u00f1or\u00edo de Vizcaya<\/i> lanaren hasieran eskaintza hau egiten zuen:
\n\u00abGernikako Batzar libre eta hilezkorrei, Bizkaiko Jaurerri Txik Noble eta Txit
\nLeialaren berezko ordezkaritza baitira, eta Jose Zabalburu eta Jose Nieto
\nUrkizu jaun Txit Argiei, haien diputatu nagusiak baitira, eskaintzen diegu
\nkronika hau egileak eta editoreek, gure miresmenaren eta aitortzaren
\nerakusgarri\u00bb. Eskaintzak argi adierazten du egileak nolako errespetuz
\nbegiratzen zituen foru- erakundeak. Lanaren hitzaurrean, honako hau esan zuen
\nRodriguez Garciak Euskal Herriari buruz: \u00abHerri honetako seme-alabak beti izan
\ndira beren lege, aztura eta usadioei atxikiak, beren askatasun eta
\nindependentziaren zaintzaile prestuak, beren helburuak lortzeko gogotsu,
\nkementsu eta tinkoak. Historia osoan beste adibiderik ez duen iraukortasunaren
\njabe dira, mendez mende izandako gorabeherak gorabehera, eta gure aberriaren
\ngainean ezarri izan diren monarkia handi eta xurgatzaileak hor egonda ere, gaur
\narte gorde dute autonomia probintzial bat, Espainia osoan bakarra; horregatik,
\nProbintzia salbuetsiak izena ere ematen zaio eskualde honi\u00bb.<\/p>\n
Beren \u00ababerriaren askatasun eta independentziarekiko
\nmaitasun\u00bb horrek azaltzen du euskaldunen historia: \u00abideia hori, ausardiaz eta
\nkemenez defen- datua mendeetan barna, ideia hori bera, eta ez euskaldunen
\nizaera aldakorra, batzuek batere funtsik gabe iradokitzen duten moduan, ideia
\nhori bera da euskaldunen historiaren giltzarria; ideia horren argira ikus
\ndaiteke hainbeste gerraren arrazoia, euskaldunen lurra odoleztatu zuten ezin
\nkonta ahala matxinaden arrazoia. Eta haien historia osoa laburbiltzen duen
\nideia bat dagoen bezala, bada hitz bat ere, bere baitan jasotzen dituena
\nhaien desio eta esperantza guztiak, beren nahi guztiak adierazten dituena,
\nberen arteko desberdintasunak ezabatzen dituena, eta euskal lurraldeetako
\nseme-alaba guztiak bandera bakar baten pean biltzen dituena: hitz magikoa:
\nForua!\u00bb<\/p>\n
Aurrerago, lanaren bigarren zatian, oparo azaltzen ditu
\nmendearen lehenengo erdialdeko gertaera politikoak eta belikoak, aldi hartan
\nizan baitzen \u00abgerra zibil luze, latza, krudela, itxuraz osaba-iloben
\narteko ondorengotza gatazka baten forma zuena, funtsean lege salikoa bazen
\nala ez zen eztabaidaren ingurukoa, baina egiaz, borroka ederra eta odoltsua
\nzena, askatasunaren eta tiraniaren artekoa, sistema konstituzional modernoaren
\neta antzinako monarkia absolutuaren artekoa\u00bb; eta azaltzen du Euskal herrian
\ngertatu zela \u00abmatxi- nada fanatikoa eta absolutista bat, euskal lurraldeetako
\nseme-alabak eraman zituena, haien foruak arriskuan zeudelako aitzakian. Beraz,
\nez da harritzekoa, haien erroreaz ohartu orduko, borroka bertan behera uztea,
\narmak utzi eta beren anai-arreben gisara besarkatuz lehenago etsaiak zirenak\u00bb.
\nAzken finean, Rodriguez Garciaren ikuspegi politikoa liberala da, baina aldi
\nberean, euskal foruekiko begikotasuna adierazten zuena.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Francisco Rodriguez Garcia da Cr\u00f3nica del Se\u00f1or\u00edo de Vizcaya lanaren egilea. Madrilen argitaratu zen, 1865ean, eta izenburu luzeko beste lan baten atal bat zen: Cr\u00f3nica General de Espa\u00f1a \u00f3 sea Historia Ilustrada y Descriptiva de sus provincias, sus poblaciones mas importantes de la Peninsula y de Ultramar, obra redactada por conocidos escritores de Madrid, de […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[327],"class_list":["post-3381","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n