Juana de la Vegaren bizitza eta ibilbide profesionala
\nkultura liberalera aldatzerakoan protagonista izan ziren eta estatu berriaren
\npolitika zuzendu zuten gizonenaren antzekoa da. Zehazki, bere liberalismoa
\nberdina da pro- gresismorantz aldatu ziren iraultzaile eta hamabizaleenarekin
\n(1812ko konstituzioaren jarraitzaileak). Bere jardunik gogokoena politika
\nsoziala, ongintzakoa edo asistentziakoa izan zen, behartsuen zerbitzura, uste
\nbaitzuen, zaintza eta hezkuntzari esker \u00abgizartearentzat baliagarri\u00bb izan
\nzitezkeela. Bere ustez, egiten zuen lana \u00abguztiontzat onuragarria\u00bb zen,
\n\u00ababerriaren hobe beharrez\u00bb. Gainera, bere obra intelektual propioa sortu, eta
\nlekukotasun historikotzat aurkeztu zuen. Baina, hori baino gehiago, gorabehera
\nhandieneko garaietan bere jarduna eta jarrera justifikatzeko aitzakia da (bere
\nMemorias <\/i>1833ra arte, eta Apuntes<\/i> 1841etik 1843ra).<\/p>\n
Coru\u00f1an bizi zen merkatari aberats baten alaba zen \u2014Jose
\nAntonio de Vega y Rio\u2014, jatorri xumekoa, eta Kuban aberastua. Juanak beti
\nnabarmendu zuen bere jatorria herrian zegoela (\u00abherriaren klasekoa naiz\u00bb),
\nnolabait, bere lanaren meritua, luxurik gabeko bizimodua eta behartsuei
\nemandako laguntza balioan jartzeko. Beti izan zituen gogoan bere gurasoak
\n(bere ama Josefa Martinez Losada izan zen), eta eskerrak ematen zizkien \u00abeman
\nzidaten heziketa liberalarengatik\u00bb. Bere familiarekin bizi izan zuen Independentzia
\ngerra, bere aita, alderdi iraultzailekoa, toki- eta probintzia-gobernuko kide
\nbihurtu zenean. 1821eko abenduan ezkondu zen, aberriko heroi nagusietako
\nbatekin: Espoz y Mina. Bere aita eta senarrarekin Ingalaterrara erbesteraturik
\njoan zen (1830ean Frantzian egonaldi labur bat egin eta gero). Bertan izan
\nziren Euro- pako politikari liberal entzutetsuenekin, helburu bera zuten
\naskorekin \u2014ordena konstituzionala berrezartzea, alegia\u2014, eta zenbait lagun
\nminekin, besteak beste, Agustin Arguellesekin. Bost urte horiek oso
\ngarrantzitsuak izan ziren bere heziketa eta jardun politikoari zegokionez, eta
\nbertan hasi zen publiko zabalarentzat idazten, nahiz eta bere senarraren
\nidazkari bezala izan.<\/p>\n
1835ean itzuli zenean, Espoz hil ondoren, bere kide
\nliberalek gobernu kargu nagusiak betetzen zituzten bitartean, bera
\nlaguntza-zerbitzuetan hasi zen, eta hala jarraitu zuen betirako. Horrez gain,
\nhala eskatu ziotenean, Na- zio-Monarkiaren esanetara jarri zen; zehazki,
\n1841ean, Isabel II.aren haurtzain izendatu zutenean. Heziketa liberala
\nemateko ardura zuen hezitzaile tal- deko kide izan zen, Arguelles tutorea buru
\nzuela, eta Jose Manuel Quintana haurtzainarekin batera. Handik urtebetera,
\nJauregiko Zerbitzari Nagusi kargua jabetzan eskuratu zuen. Aurrerakoi eta moderatuen arteko
\ndeman, Arguellesekin batera dimititu zuen, Espartero erori zenean, 1843ko
\nuztailean.<\/p>\n
Sekula ez zuen alderdi progresista utzi, baina Coru\u00f1ara joan
\nzen, eta bere ongintza lana bertan egin zuen. Osasungintza eta hezkuntzaz
\narduratzeko sortu berri zen gizarte-laguntzaren gabeziak gainditzeko, bere
\nondasunak eta beste norbanako batzuek emandakoak erabili zituen, karitate
\npribatuaren nagusitasuna agerian utziz. Juanak beti agertu zuen bere
\nlanarekin aurrera egi- teko asmoa, gobernua noren eskutan zegoen begiratu gabe.
\nBere esanetan, \u00abdenborak aurrera egin ahala, korporazioek fundatzaileen
\nborondatea betetzeari uzten diotelako, eta, azkenean, iruzur hutsa diren
\nkaritatezko eta onura publikoko obrak geratzen baitira\u00bb.<\/p>\n
1838an Coru\u00f1ako Ongintza Emakumeen Elkartea sortu zuenetik,
\nbera izan zen presidente, arloa zuzendu eta ikuskatzeko. 1856an, Isabel II.ak
\nGaliziako ongintza etxeetako babesleorde izendatu zuen, eta haren esku utzi
\nzuen \u00abmaila txi- roenen beharrak aztertzea, eta horiek konpontzeko irtenbiderik
\nonena bilatzea\u00bb. Bere obra ugarien artean, honakoak nabarmendu zituen bere
\ntestamentuan: Vilanovako parrokian zahar behartsuentzako etxea, Noseko San
\nPedron; Coru\u00f1ako \u00abhaur txiroentzako Espoz y Mina doako eskola\u00bb, 1863an
\nsortua, eta 3tik 6 urtera arteko 120 haurrentzat; jende faltagatik arrakastarik
\nizan ez zuen jornalari helduen eskola, 1864an sortua; eta nekazaritzan
\naritzeko egokiak ziren umezurtz etxeko gazteei eta kaxako umeei zuzendutako
\nnekazaritza eskola teoriko-praktikoa, bere etxea zen San Pedro de Nos
\nbaserrian. \u00abEmakume ororen hezkuntzak\u00bb pairatzen zuen arduragabekeria
\narintzeko, zati bat, parrokiako neskentzako gorde zuen. Bere fundazioari
\n\u00abVegako doako nekazaritza eskola\u00bb izena eman zion, eta eredutzat Diputazioak
\nkudeatutako Gasteizko Baserria hartu zuen.<\/p>\n
1872ko ekainaren 22an hil zen, bere lehengusina Agustina
\nMartinez y Losada alboan zuela. Bere nahia zen karitateko alabaren abituaz
\njantzirik lurpera zezaten, Parisko San Vicente de Paulen Kongregazioko ahizpa
\nzelako (1854ko abuztutik), eta halakorik ezean, alargundu zenetik jantzita
\nzeraman arropa beltzaz. Bere gurasoekin hobiratzea nahi zuen, eta bere izena
\neta egoera aipatzen zituen inskripzioaren azpian honakoa jartzea eskatu zuen: \u00abFrancisco Espoz y Mina jeneralaren alarguna, hemen datza
\nbere bihotza\u00bb.<\/p>\n
Bere idatzietan, Juanak bere senarrarekin loturik aipatzen
\ndu Nafarroa, haren jaioterria izan zelako eta bertan egin zuelako bere lehen
\njardun militarra. Bartzelonan hil zenean, Espoz y Minaren gorputza Coru\u00f1ako
\netxean baltsamaturik gordetzeko baimena eskatu zion Gregorio XVI.ari. Bere
\ntestamentuan, gorpuzkiak Idozinera eraman zitzaten eskatu zuen, nekazaritza
\ntresnak eta garaikur militarrak elkarri loturik zituen monumentu xume batean
\ngordetzeko.<\/p>\n
Bere obraren balorazioa egiterakoan, Juana de la Vega idazle
\neta kronikaritzat hartzea erabaki dugu, eta ez historialaritzat. Bere idatzi
\npublikoetan, berak bizitako gertakari politikoak kontatu zituen, batez ere,
\nbere ekintzak justifikatzeko, eta ez hainbeste historikoki oroituak izateko.
\nPolitikaritzat har genezake, alderdi aurrerakoiaren kide nabarmena izan
\nbaitzen, eta bere kideen goresmena ez ezik, Gobernuaren aintzatespena ere
\neskuratu baitzuen.<\/p>\n
Bere aurkarien mespretxua ere jaso zuen, eta erreginaren
\nhezitzaile izateari utz ziezaion saiatu ziren, nahikoa argia ez zela eta bere
\nsenarra hil zenetik burua galdu zuela esanez.<\/p>\n
Oso bestelakoa da bere ongintza lanaren balorazioa.
\nEtxekoaren eta publikoaren arteko esparrua izanik, emakumeei bertan aritzeko
\naukera eskaintzen zien, eta, hala, gizon eta emakumez osatutako talde baten
\nburu izan zen. Bere garaian oso baloratua zen, honako deskribapenek ongi
\nerakusten duten bezala: \u00abpobreentzako babesa, ahulentzako laguntza eta
\numezurtz babesgabeen- tzako ama errukiorra\u00bb (La Ilustraci\u00f3n de Madrid<\/i>, 25,
\n1871); \u00abama deitzen du- ten zorigaiztoko seme-alaben aingeru babeslea\u00bb, \u00abongia
\negiteko miragarriro antolatua den izakia\u00bb eta \u00abSan Pabloren karitatearen
\npertsonifikazioa\u00bb Concepcion Arenalen esanetan (La beneficencia, la
\nfilantrop\u00eda y la caridad<\/i>, kondeari eskainia, 1860an). Hain zuzen ere,
\nArenalekin batera, Juana de Vega Galiziako berpizkunde kulturalarekin eta
\n\u00abfeminismo hispanikoarekin\u00bb lotu ohi da (Cristobal de Castro, Blanco y Negro,
\n1926ko abuztuak 1).<\/p>\n
Heroi liberal eta Espainiako aberriaren eta nazioaren
\ndefendatzaile bezala, hainbat aitorpen jaso zituen, artean bizirik zela: Espoz
\ny Mina kondesa titulua (1837ko maiatzak 12), eta berak hala hautatuta:
\nGoldearen bizkondesa, \u00abbere senarraren jatorri xume eta bertutetsua
\nbetikotzeko\u00bb; Lehen Mailako Handitasun Pertsonala (1842ko urriak 3);
\nKaritatearen Dukesa (1854ko azaroak 24), \u00abgizateriari emandako zerbitzu bikainengatik\u00bb; eta
\nOngintzako Ordena Zibilaren Lehen Maila (1871ko otsailak 17), \u00abospitale eta
\nongintza-etxeetako babesgabeen alde egindako pairamen eta karitate
\nekimenengatik\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Juana de la Vegaren bizitza eta ibilbide profesionala kultura liberalera aldatzerakoan protagonista izan ziren eta estatu berriaren politika zuzendu zuten gizonenaren antzekoa da. Zehazki, bere liberalismoa berdina da pro- gresismorantz aldatu ziren iraultzaile eta hamabizaleenarekin (1812ko konstituzioaren jarraitzaileak). Bere jardunik gogokoena politika soziala, ongintzakoa edo asistentziakoa izan zen, behartsuen zerbitzura, uste baitzuen, zaintza eta hezkuntzari […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[327],"class_list":["post-3329","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n