Jose Canga Arg\u00fcelles Ogasun Publikoari buruz argitaratutako
\nikerketengatik da ezaguna; besteren artean Diccionario de Hacienda lanagatik.
\nOgasun Publikoaz, Ekonomia Politikoaz eta Estatistikaz gain, Canga Arg\u00fcellesek
\nbes- telako alor batzuk ere ukitu zituen, hala nola Historia, Filosofia edota
\nLiteratura. Hogei urterekin lege doktoretza eskuratu zuen, eta 1798. urtean
\nbere ibilbide administratiboari ekin zion, Ogasunean, garai hartako arazo
\nekonomiko eta fiskalei buruzko ikerketekin batera. 1804. urtean Armadako
\nkontu- laritza nagusian aritu zen Valentzian, eta bertan ezkondu zen.
\nFrantziarren inbasioaren aurka borrokatu zuen eta 1811.ean Ogasun ministro
\nizendatu zuten (Estatu Idazkaritza eta Ogasun Bulegoan) eta bertan izan zen
\n1811ko urtarriletik 1812ko otsailera. 1812ko konstituzioa onartu zenean,
\nSoriako gober- nadore zibil izendatu zuten, abenduan. Hurrengo urtean, kargua
\nutzi zuen, Gorteetan Asturiasko Printzerriaren ordezkari izateko hautatu
\nzutelako. Bederatzi komisiotan izan zen, tartean, Ogasunekoa, eta bertako
\npresidente ere izan zen.<\/p>\n
1814ko aldaketa politikoak espetxera eraman zuen. Urtebete
\ngeroago iritsi zen behin betiko sententziak zortzi urteko espetxealdia ekarri
\nzion. Liberalismoak boterea berreskuratu zuenean, Ogasun Ministro izendatu
\nzuten berriro (1820ko martxotik 1821eko martxora), eta, ondoren, Asturiasko
\nPrintzerriko Hauteskunde Batzorde Probintzialak beste behin diputatu izateko
\nhautatu zuen, 1822-1823 legealdirako, eta hainbat hitzaldi gogoangarri egin
\nzituen. Hirurteko Liberala bukatzean jaso zuen kondena ohiko garrote zigorra
\neta ondasunen konfiskazioa izan zen, baina ordurako Londresen erbesteraturik
\nzegoen, garai hartako beste hainbat liberal bezala. Ordutik aurrera bere
\niritzi politikoak neurtzeko hautua egin zuen (aurrerago, 1852an, bere semeak
\nCanga-Arg\u00fcelles konderria jaso zuen Isabel II.aren eskutik, eta jarrera
\nkontserba- tzailea hartu zuen. Hurrengo kondeak karlistekin bat egin zuen).
\n1838ko apirilean, Historiako Errege Akademiako kide oso izendatu zuten, eta
\nsarrera ekitaldian Sobre la necesidad que los hacendistas tienen de dedicarse
\nal estudio de la Historia <\/i>hitzaldia eman zuen. Londresen behartuta egin behar
\nizan zuen garaian bukatu eta argitaratu zituen bere lanik garrantzitsuenak:
\nElementos de la Ciencia de la Hacienda eta Diccionario de Hacienda<\/i> (bigarren
\nedizioa Madrilen argitaratu zen; bere eta beste autore batzuen aurreko
\nmemoria eta txosten ugari dauzka).<\/p>\n
Diccionario de Hacienda<\/i> lanean, Canga Arg\u00fcellesek datu
\nestatistiko asko bildu zituen, batzuen ustez, modu sobera asistematikoan.
\nAutorea, funtsean, bere ezagutza guztia laburbiltzen saiatu zen, alorraren
\ngarapenerako beharrezkoa zela uste zuelako. Gainera, lanean zehar Ogasunaren
\nzientziari buruzko hainbat ohar eman zituen. Baskoniari dagokionez, Diccionario<\/i>
\ndelakoan bere estatusari buruzko erreferentzia informatibo hutsak ageri dira
\n(esaterako, \u00abEstad\u00edstica de Espa\u00f1a\u00bb sarreran, \u00abDivisi\u00f3n pol\u00edtica de Espa\u00f1a\u00bb
\ngoiburuan honakoa eman zuen: \u00abProbintziak, beren gobernu zibilarekiko duten
\nharremanaren arabera, salbuetsi eta ez-salbuetsi artean banatzen dira. Bizkaia,
\nAraba, Gipuzkoa eta Nafarroa, euren foru zaharrei jarraituz aritzen
\ndirenez, eta ez daudenez gainerako probintzien sistema fiskal beraren menpe,
\nlehendabiziko talde- koak dira\u00bb). Horrez gain, autoreak estatus berezi horren
\nbalorazioa ere eman zuen \u2014batez ere, \u00abNavarra\u00bb eta \u00abProvincias exentas\u00bb
\nsarreretan (bestelako probintzia eta hiriburuei eskainitako gainerako
\nsarreretan datu hutsak ematen baititu)\u2014. Indargabetzearen alde agertu zen,
\narrazoi ideologikoak aipatuz, eta, obraren izaera kontuan harturik, espero zitekeen
\nbezala, ogasunaren alorreko hainbat datu eta ohar ere eman zituen.<\/p>\n
Hala, honakoa idatzi zuen \u00abProvincias exentas\u00bb sarreran
\n(\u00abNavarra\u00bb sarreran jasotakoa antzekoa da): \u00abIzen hori daramate Nafarroak,
\nBizkaiak, Arabak eta Gipuzkoak, Vascongadas bezala ere ezagunak: bertan foru
\nbereziak dituztenez, ez dituzte penintsulako gainerako probintziek ordaintzen
\ndituzten errege zergak ordaintzen, eta ez daude nazioak onartutako sistema
\norokorraren menpe\u00bb. Jarraian, euskal foru sistemaren ezaugarriak laburki azaldu
\nzituen eta bere balorazioa eman zuen: \u00abSistema higuingarri horrek Espainiaren
\nbarruko nazio arraro bilakatzen ditu aipatu probintziak; eta bertan datza
\nberen izaera matxinoaren jatorria\u00bb. Egoera horrek bere horretan zergatik
\njarraitu zuen azaldu zuen ondoren, eta horrek altxor publikoari era- gindako
\nkaltea ere kalkulatu zuen. Bere ustez, \u00abEz dago Espainiarentzako deus ere
\nkaltegarriagorik, euskal lurraldeen salbuespenek eragindako ondorioak baino\u00bb.
\nHonela bukatu zuen: \u00abIndargabetzearen alde egiten dute arrazoiak, estatuaren
\nonura orokorrak, duintasun burujabearen begiruneak, gobernu on baten
\nsortzezko oinarriek eta mendearen argiek. Ez dira pribilegio atzeraezinak,
\ngizarte antolaketaren oinarrien kontrako ohiturak baizik, eta, bertan behera
\nutziz gero, gizarteak sufritzen ari duen kaltearekin bukatuko dugu\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jose Canga Arg\u00fcelles Ogasun Publikoari buruz argitaratutako ikerketengatik da ezaguna; besteren artean Diccionario de Hacienda lanagatik. Ogasun Publikoaz, Ekonomia Politikoaz eta Estatistikaz gain, Canga Arg\u00fcellesek bes- telako alor batzuk ere ukitu zituen, hala nola Historia, Filosofia edota Literatura. Hogei urterekin lege doktoretza eskuratu zuen, eta 1798. urtean bere ibilbide administratiboari ekin zion, Ogasunean, garai hartako […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[327],"class_list":["post-3319","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n