Merkatari baten seme, haren gaztaroari buruz ez dakigu
\nGaraik, gezurti amorratua denak, bere buruari buruz kontatzen diguna baizik.
\nBeraz, haren datu biografikoak zuhurtasun handiz hartu behar dira. Camille
\nPitolle- ten arabera, bere bigarren abizena, Hiriarte, aldatu zuen \u00abMonglave\u00bb
\nedo Montglave hartzeko, eufonikoa eta Erdi Arokoagoa, nonbait. Zuzenbidea ikasi
\nzuen, gaztetan Brasilen eta Portugalen bizi izan zen, eta hango Estatu Nagusiko
\nedo Goreneko ofiziala zela esaten zuen, inongo frogarik gabe. Haren fantasien
\narabera, Espainian bandera napoleondarraren alde borrokatu ondoren, Brasilera
\njoan zen, instrukzio publikoko zuzendari eta Estatu nagusiko ofizial gisa,
\nDon Pedroren armadan zerbitzua ematera. Don Pedro liberalismoaren defendatzaile
\nsutsua zen, ordezkaritzako monarkia konstituzional baten aldekoa. 1819an
\nPortugalera joan zen, eta mugimendu konstituzionalean sartu zen. 1820an hasi
\nzen mugimendu hura, \u00abPortoko iraultza liberala\u00bb deitu zenarekin, eta haren
\nhelburua zen Konstituzio nazional demokratiko bat prestatzea. Portugalen izan
\nzuen esperientziaren emaitza dira hainbat itzulpen-lan, esaterako Francisco
\nMoraesen eleberriaren itzulpena, Palmerin d\u2019Angleterre, chronique portugaise
\n(1824, 4 libk.).<\/p>\n
Frantziara itzuli eta kazetaritzan aritu zen, berak sortu
\neta zuzendutako L\u2019Arm\u00e9e, consacr\u00e9 aux lois, aux besoins, \u00e0 la gloire de nos
\narm\u00e9es de terre et de mer<\/i> (1837-1841) astekarian, Le Mouvement, journal
\npolitique, litt\u00e9raire, historique, scientifique, industriel et commercial<\/i>
\n(1845) izeneko egunkarian eta 1823an sortutako Le Diable Bo\u00eeteux i<\/i>zeneko tokiko
\negunkari txiki batean, be- rak berpiztu zuena 1832an eta 1833an, bere artikulu
\neta liburuen bitartez, Berrezarpenaren aurkako borroka latzari ekinez. Garaik
\nbehin baino gehiagotan ordaindu zuen bere aurkaritza, kartzela eta isun
\ngogorrak jaso baitzituen, eta hainbat ezizen erabili behar izan zituen bere
\nburua ezkutatzeko, haietako bat, ziurrenik, Eugene de Moncla. Berak 1835ean
\nsortutako Journal de l\u2019Institut historique egunkariaren ohiko
\nkolaboratzaileetako bat izan zen, eta Dic- tionnaire de la conversation et de
\nla lecture argitalpenean ere argitaratu zituen hainbat artikulu, esaterako
\n\u00abBasques\u00bb izenburuko artikulua, 1833an.<\/p>\n
Julie Octavie Delcasso idazle eta euskalzalearekin, Maytena
\nou la petite basquaise lanaren egilearekin, ezkondu zen eta seme bat izan
\nzuten. Maiz joan zen Baionako sorterrira, ia bizi guztia Parisen eman bazuen
\nere, bere idazki sutsuek piztutako eztabaidez inguratuta. Dirudienez, Garai
\nmagistraturan sartu zen II. Inperioaren garaian, eta lanbidea tartekatu zuen
\nbere historia zaletasunarekin.<\/p>\n
Literatura-ekoizpen anitza eta joria eman zuen, batik bat
\ngai espainiarrak eta Euskal Herrikoak landuz. Foy jeneralarekin harremana izan
\nzuenez, Kadizen Napoleonek egindako setioari buruz idatzi zuen. 1835ean sortu
\nzuen bere Institut Historique, eta haren buru aritu ziren bera, Martinez de la
\nRosa politikari espainiarra (1843) eta Lamartine (1848). Bien biografiak idatzi
\nzituen Garaik. Hainbat egunkari politikorekin kolaboratu zuen. Parisen idazle
\nanitzekin izan zuen harremana, eta erruz argitaratu zituen bere idazkiak, tartean eleberriak eta poemak ere. Sainte Pelagie kartzelan egon zen, konspiratzaile izatea leporatuta. Bizitzaren azken urteetan albiste biografikoak idatzi
\nzituen, laburrak, oro har, pertsonaia garrantzitsuen eta ez hain garrantzitsuen inguruan.<\/p>\n
Gai espainiarren sailean idatzi zituen Si\u00e8ge de cadix par
\nl\u2019Arm\u00e9e Fran\u00e7aise en 1810<\/i> (1823); Histoire de l\u2019Espagne<\/i> (1825), Histoire du
\nMexique<\/i>, laburpen txar bat, Mexikoko irakaskuntzako lehen mailarako egokitu
\nzena 1826an; Rep\u00fablica del Nuevo Mundo<\/i> (1826, Hego Amerikaren historia bat);
\nFantaisie po\u00e9tique sur l\u2019Espagne <\/i>(1853), 289 bertso alejandrinoz osatua,
\nhasieran Maria Kristina erreginari eskaini eta zezenketa aipatzen duten
\nbertso-sorta batekin hasten dena; R\u00eaveries Andalouses<\/i>; Voyage en Espagne<\/i>; Veill\u00e9es
\nAragonaises<\/i>\u2026 eta espainiarren biografia ugari ere bai, besteak beste, Le compte
\nde Toreno <\/i>(1843), Mart\u00ednez de la Rosa <\/i>(1843) eta Antonio Gil y Zarate, po\u00e8te
\ndistingu\u00e9 <\/i>(1856).<\/p>\n
Euskaltzale gisa, berriz, De l\u2019origine et du m\u00e9canisme de la
\nlangue basque<\/i> (1829), non Manuel Larramendi jesuitaren mireslea dela aitortzen
\nduen; Dissertation sur les basques. Leur antiquit\u00e9 et excellence de leur
\nlangue<\/i> (1835), aurrekoaren egokitzapena zena, baina barne hartzen zuena
\nondoren ospe handia izanen zuen Altabi\u00e7caren cantua<\/i> edo Cantar de Altabizkar.
\nOndoren argitaratu ziren Chants Nationaux basques<\/i> (1846) eta Les l\u00e9gendes des
\nPyr\u00e9n\u00e9es <\/i>(1857).<\/p>\n
Garai historiara pasatu da Cantar de Altabizkar <\/i>edo
\nAltabi\u00e7caren kantuagatik, 1835ean argitaratua Journal de l\u2019Institut
\nhistorique egunkarian, Orreagako borrokaren garaiko gesta-kantua balitz bezala.
\nGaraik asmatutako legenda irudimentsua zen, hark esan baitzuen pergaminoa ikusi
\nzuela Dominique-Joseph Garat kondearen etxean (ministro, senatari eta
\nInstitut de Franceko kide izandako pertsonaia hura bi urte lehenago hil zen,
\n1833an alegia, Uztaritzen, eta beraz, ezin ukatu zuen datu hori. Garairen arabera,
\nLatour d\u2019Auvergnek eskuratu izanen zion dokumentua kondeari). Kantuaren edizioa
\nprestatzen parte hartu zuten Garaik berak, frantsesezko kantua eginez,
\neuskararen eza- gutza oso eskasa baitzuen, eta Louis Duhalde Ezpeletak,
\neuskarazko bertsioa, jatorrizkotzat ematen zena, egin baitzuen bertso librean.<\/p>\n
Altabi\u00e7caren kantuaren iruzurraren salaketak Alexandre du
\nMegeren eskutik jarraitu zuen aurrera, 1858an salatu baitzuen Archeologie
\nPyr\u00e9n\u00e9enne lanean. 1865ean Gaston Parisek Histoire politique de Charlemagne
\nlanean zalantzan jartzen zuen poemaren egiazkotasuna. Polemikak iraun zuen,
\nharik eta 1883an Wentworth Websterrek erabat egiaztatu zuen arte hura faltsua
\nzela. Iruzurrak defendatzaile eta ukatzaile ugari izan zituen, etimologiei eta
\nGaraik euskaratik egindako itzulpenei buruz, ez baitzuen hizkuntza ongi ezagutzen. Garaik defendatzaile ugari eta ospetsuak izan
\nzituen Frantzian, Espainian eta mendebaldeko Europako gainerako herrialdeetan,
\nhari sinistu baitzioten, tartean hainbat historialari handi ere, esaterako
\nCesar Cantu, bere Historia Universal ospetsuan, Vicente de la Fuente, Victor
\nBalaguer edo Amador de los Rios, eta Euskal Herriko esparruan, Revista
\nEuskararen editoreak, eta Jose Manterola, Altabi\u00e7caren cantua itzuli zuena
\ngaztelaniara Cancionero Vasco lanean.<\/p>\n
1842an Abel-Fran\u00e7ois Villemain, Instrukzio Pubikoko ministro
\nfrantsesa eta literaturaren zale handiak Eug\u00e8ne Garairi enkargatu zion Ipar
\nEuskal Herriko artxiboetako dokumentuak arakatzeko, bi tomo handi eta atlas
\nbatean argitaratzeko. 1847an plan hori errefusatu zuen Charles Athanase
\nWalckenaerrek, Antzinako inskripzioen eta hizkuntzen Akademiako idazkari
\niraunkorrak eta Parisko Errege Liburutegiko Mapen Departamentuko
\nkontserbatzaileak. Garaik balio gutxiko dokumentuak aurkeztu zituen, eta 1848ko
\ngertaerekin, haien proiektuek hondoa jo zuten.<\/p>\n
Beste bi faltsifikazio ere egin zituen Eugene Garaik, El
\nCanto de Annibal<\/i> eta La Queja de Domingo<\/i>, gehi beste hainbat plagio, Pitolleten
\narabera. Horregatik guztiagatik, Vapereauk bere Dictionnaire de Contemporains
\nlanean Garai kalifikatzeko hitz hauek erabili zituen: expert en pamphlets et
\nquelque peu fili- bustier.<\/p>\n
1857ko irailaren 15ean Garaik bearnotarra zela aldarrikatu
\nzuen, betidanik aiton-amonengatik eta maitasunagatik, eta Pirinio Beheretatik
\ndiputatu izan nahi zuela adierazi zuen. Urte hartan berean argitaratu zuen Les
\nl\u00e9gendes des Pyrenn\u00e9es<\/i>, Espainiako Maria Kristina erregina erbesteratuari
\neskainia. Lan hartan berean esan zuen beste hainbeste argitaratuko zituela,
\nbaina ez zen halakorik gertatu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Merkatari baten seme, haren gaztaroari buruz ez dakigu Garaik, gezurti amorratua denak, bere buruari buruz kontatzen diguna baizik. Beraz, haren datu biografikoak zuhurtasun handiz hartu behar dira. Camille Pitolle- ten arabera, bere bigarren abizena, Hiriarte, aldatu zuen \u00abMonglave\u00bb edo Montglave hartzeko, eufonikoa eta Erdi Arokoagoa, nonbait. Zuzenbidea ikasi zuen, gaztetan Brasilen eta Portugalen bizi izan […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[325],"class_list":["post-3297","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n