{"id":3247,"date":"2023-02-10T09:15:23","date_gmt":"2023-02-10T08:15:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/"},"modified":"2023-02-10T09:15:23","modified_gmt":"2023-02-10T08:15:23","slug":"irizar-moya-joaquin-de-438-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/","title":{"rendered":"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a &#8211; Bergara, 1879)."},"content":{"rendered":"<p>Jose Manuel de Irizar Zabalaren eta Marina Margarita de Moya<br \/>\nJauregui Oruesagastiren semea izan zen eta honako izen honekin bataiatu<br \/>\nzuten: Joaquin Miguel Felix Martin de Agirre de Irizar Moya. Aitaren eta amaren<br \/>\naldeko familiak onibar-jabe handiki eta dirudunak ziren. Irizartarrak, jatorriz, Gabiriakoak ziren, baina XVII. mendearen bukaeratik, Bergaran sustraituak zeuden. 1827an, Casilda de Ubillos jabe aberatsarekin ezkondu zen, eta<br \/>\nzortzi seme-alaba izan zituzten. Haietako bat, Pedro, legegizon ezaguna izan<br \/>\nzen, eta karlismoaren eta liberalismo-foruzalearen artean ibilitako politika-<br \/>\nria ere bai.<\/p>\n<p>Bere klase-kide asko bezala, militar izatea aukeratu eta<br \/>\nartilleriako teniente koronela izan zen. 1813tik 1827ra, Mallorcan zerbitzua<br \/>\negin eta Segoviako Artilleriako Errege Ikastetxean (Akademia Militarra) aritu<br \/>\nzen irakasle. Gazterik erretiratu zen, ordea, 34 urte zituela. Orduan,<br \/>\nBergarara itzuli eta ibilbide politiko oso laburra hasi zuen. Zehazki, 1827an<br \/>\nbertan, Bergarako alkatea eta Gipuzkoako ahaldun nagusia izan zen. Bergarako<br \/>\nhandikietako bat izanik, haren jauretxean hainbat gertakari garrantzitsu egin<br \/>\nziren. Batetik, etxe hura pertsona ospetsuentzako ostatua izan zen Bergara<br \/>\nbisitatu zutenean; haien artean daude Fernando VII.a eta Maria Teresa Amalia<br \/>\n(1828an), Karlos Maria Borboi eta Maria Teresa de Braganza, Montemolingo<br \/>\nKondea, baina baita Espartero jenerala ere. Jauretxean bertan, gainera, gerra<br \/>\nzibilari amaiera eman zion Bergarako Hitzarmena sinatu zen, 1839an. Irizarren<br \/>\npentsamolde kontserbadore eta tradizionalistaren erakusgarri,<br \/>\n<i>De l\u2019eusquere et de ses erd\u00e8res<\/i>.\u00a0 liburua<br \/>\nZumalakarregiri eskaini zion eta, aipatzekoa da, gai-nera, zer izengoiti aukeratu zuen, hots, <i>\u00able Vieux de<br \/>\nVergara\u00bb<\/i>, hau da, granadako gerran borrokan aritutako arbaso bati zegokiona.<br \/>\nDena den, beti saiatu zen nola-halako independentzia politikoa agertzen, inon<br \/>\nere zehazki lerrokatu gabe. 1833an Karlistaldia piztu zenean, Bergarako<br \/>\nbizimodua korapilatu zitzaion, Frantziara bizitzera joan eta euskara-katedra<br \/>\nbat eskuratu zuen Parisen. Han, \u00abeuskarari eta haren hizkuntza eratorriei\u00bb<br \/>\nburuzko lanik interesgarriena ondu zuen.<\/p>\n<p>Julio Urkijok, agian adeitsuki, \u00abdesconcertante\u00bb iritzi zion<br \/>\nIrizarren obrari. Irizarrek bere buruaz esaten zuen Antiquaire bat zela, hau<br \/>\nda, antzinako gauzak aztertu zalea, hala nola euskara eta, alde horretatik,<br \/>\nfilolo- gotzat eta historialaritzat jo genezake. Obraren helburua, ordea, ez<br \/>\nzen, ez linguistikoa, ez historiografikoa, erlijioa defenditzea eta gorestea<br \/>\nbaizik. Haren metodoa, beraz, oso urrun dago irizpide zientifikoetatik. Juan<br \/>\nValerak erabat gaitzetsi zuen haren obra, honelako esaldien bidez: \u00abHipotesi<br \/>\nhoriek eta beste batzuek denbora-pasa gisa eta izpiritu zuzenei iseka egiteko<br \/>\nbaizik ez dute balio. \u00bb. Irizarrek, funtsean, esaten zuen euskara Adamek eta Ebak Paradisuan hitz egindako hizkuntza izan zela<br \/>\neta, horren- bestez, munduko hizkuntzarik zaharrenetakoa zela hebreerarekin<br \/>\nbatera. Halaber, hizkuntza zahar horien bidez, gainerakoak ondoriozta<br \/>\nzitezkeela etimologikoki. Baina, bestalde, izugarri ezkorra zen euskararen<br \/>\ngeroari zegokionez eta berehala hilko zela iragarri zuen. Hori ikusirik,<br \/>\neuskara galdu baino lehen, hura aztertu, ohoratu eta monumentu bat eraiki behar<br \/>\nzitzaion. Bukatzeko, honatx bi gogoeta Irizarren gainerako lanen inguruan: batetik,<br \/>\nizenburuek berek aski kalifikatzen dutela euskara eta, bestetik,<br \/>\nhizkuntzalaritzatik urruneko gaiak jorratuta ere (Pasaiako portua, adibidez),<br \/>\nIrizarrek beti sartzen zituen euskarari eskainitako atal luzeak, azken buruan<br \/>\neuskara baitzen haren zaletasuna, bai eta gainerako guztiaren azalpena ere.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jose Manuel de Irizar Zabalaren eta Marina Margarita de Moya Jauregui Oruesagastiren semea izan zen eta honako izen honekin bataiatu zuten: Joaquin Miguel Felix Martin de Agirre de Irizar Moya. Aitaren eta amaren aldeko familiak onibar-jabe handiki eta dirudunak ziren. Irizartarrak, jatorriz, Gabiriakoak ziren, baina XVII. mendearen bukaeratik, Bergaran sustraituak zeuden. 1827an, Casilda de Ubillos [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[319],"class_list":["post-3247","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jose Manuel de Irizar Zabalaren eta Marina Margarita de Moya Jauregui Oruesagastiren semea izan zen eta honako izen honekin bataiatu zuten: Joaquin Miguel Felix Martin de Agirre de Irizar Moya. Aitaren eta amaren aldeko familiak onibar-jabe handiki eta dirudunak ziren. Irizartarrak, jatorriz, Gabiriakoak ziren, baina XVII. mendearen bukaeratik, Bergaran sustraituak zeuden. 1827an, Casilda de Ubillos [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\\\/\",\"name\":\"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-02-10T08:15:23+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a &#8211; Bergara, 1879).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae","og_description":"Jose Manuel de Irizar Zabalaren eta Marina Margarita de Moya Jauregui Oruesagastiren semea izan zen eta honako izen honekin bataiatu zuten: Joaquin Miguel Felix Martin de Agirre de Irizar Moya. Aitaren eta amaren aldeko familiak onibar-jabe handiki eta dirudunak ziren. Irizartarrak, jatorriz, Gabiriakoak ziren, baina XVII. mendearen bukaeratik, Bergaran sustraituak zeuden. 1827an, Casilda de Ubillos [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/","name":"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a - Bergara, 1879). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2023-02-10T08:15:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/irizar-moya-joaquin-de-438-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"IRIZAR MOYA, Joaquin de (Bergara, Gipuzkoa, 1793ko martxoaren 23a &#8211; Bergara, 1879)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3247\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}