Gipuzkoako, Burgosko eta Errioxako familia nobleen
\noinordekoa izan zen, guztiak ere mugimendu ilustratuari lotutakoak. Maila
\nekonomiko erosoa zuen, bai onibar-jabetzak izateari esker, bai XVIII. mendean
\nAmerikara burdinazko ontziak esportatu izanari esker, zertarako eta merkurioa
\nga- rraiatzeko. Aita ahaldun nagusia izan zen inbasio errepublikanoaren ga-
\nraian eta ordezkarietako bat konbentzionalekin estatus berri bat negozia- tzeko
\nprobintziarako, Frantziako Errepublikak lurraldea beretzen bazuen. Beste ordezkari
\nbat Echave Asu Romero izan zen, hau da, haren koinata eta, halaber, ahaldun.
\nHorrek \u00abGipuzkoako bereizketa\u00bb deritzon gertakaria sorrarazi zuen. Gero, Jose
\nI.aren erregealdian, 1808an, Asturiasko intendente eta Santanderko prefet
\nkargua bete zuen. Baina Fernando VII.arekin batera, haren ordena eta arau
\nabsolutistako erregimena itzuli zirenean, berak eta etxekoek berriz ere
\nFrantzian erbesteratu behar izan zuten eta er- bestean hil zen. Gure gizonaren
\naitaren ikuskerarekin bat, ideia ilustratuek erregeen despotismoaren aurkako
\nizaera zuten, eta herrialdea, askatasunak eta Foruak babestearen aldeko jarrera
\neta jarduera sustatzen zituzten. Haren familia ikuskera horretan oinarriturik
\nhazi zen, bere maila soziala ere hartan bermatuta.<\/p>\n
Joaquin de Barroeta-Aldamarrek heziketa zaindua jaso zuen
\nliteratura greko eta latinoan, natur zientzietan, zientzia fisikoetan eta
\nmatematikan, eta ederki moldatzen zen euskaraz, frantsesez eta gaztelaniaz;
\ngainera, tes- tuak zazpi hizkuntzatan itzultzeko gai zen. 1813an, Frantziako
\nikastetxetik alde egin, Iberiar penintsulara itzuli eta boluntario sartu zen
\nAngladako baroiaren tropetan Napoleonen armadari aurre egiteko. Une hartatik
\naurrera, haren ekinbideak ekintza politikoa izan zuen ezaugarri, eta gogotik
\nsaiatu zen Foruak egokitzen Probintziaren eta Monarkiaren arteko harremanak
\nurte nahasi haietan baldintzatu zituzten garai politikoetara. Ardura horrez
\ngain, nekazaritzaren eta abeltzaintzaren hobekuntza sustatu zuen bere lu-
\nrretan eta, are, bere burdinoletako burdina hobeki fabrikatzeko ahalegina egin
\nzuen. Beste herrialde batzuetako industrian izaniko aurrerapenei adi, bere
\nlurretan Tibeteko ahuntzak sartu zituen kaxmirrezko artilea lortzeko. Bere asmo
\npolitikoek, ordea, kinka larrian jarri zituzten ahalegin eta hobekuntza haiek
\noro, politikan gertatu zitzaizkion ezbeharrak bere diru eta ondasunen bidez
\nordaindu behar izan zituelako.<\/p>\n
Haren ibilbide politikoa 1815ean hasi zen, Getariako alkate
\nizendatu zutenean. 1816an, prokuradore batzarkide gisa bertaratu zen Zestoan
\negindako Batzar Nagusietara. Bilkura haietan, Madrilen jarduteko batzorde
\niraunko- rrean parte hartzeko izendapena erdietsi zuen. Garai haietan, Madrilgo
\ngobernuak serioski hasi ziren foru sistema zalantzan jartzen, erreinatzen
\nzuen Monarkiaren aginte absolutistak bultzaturik. Madrilen mandatari egon izanari esker, Baskoniako foru sistemak zalantzan jartzen zituzten azpijoko poli-
\ntikoez jabetu zen zuzenean.<\/p>\n
Agian, egonaldi hark eta absolutismoaren aurkako bere
\niritziek bultzaturik agertu zen Konstituzioaren eta erregimen liberalaren
\nalde Hirurteko Liberalean (1820-1823). Konstituzioaren printzipioak
\ndefenditu, eta San Lui- sen Ehun Mila Semeen armadak Iru\u00f1ean hartu zuen preso.
\nBehin aske utzita, denborarekin politikagintzan hasi zen berriro eta, 1828an,
\nProbintziako ahaldun nagusi hautatu zuten bere eskualdearen ordezkari
\nizateko; 1830ean, aitoren seme titulua eman zioten eta, 1831n, Gorteetako diputatu
\natera zen.<\/p>\n
1831n, buru-belarri aritu behar izan zuen, Esteban Hurtado
\nde Mendoza lehengusuarekin batera, Probintziari bere polizia kendu zion Errege
\nAginduaren indargabetzea lortzeko. Lehengusuek helburua erdietsi zuten eta
\npolizia probintziako jurisdikziora itzuli zen. Arrakasta horrek kargu
\nnabarmenagoetan sartzeko aukera eman zion, baina burdinolak eta artilea
\nekoizteko bere enpresak kudeatzeko lanetan aritzea hobetsi zuen. Gipuzkoako
\nboluntarioen tertzioetako zortzi batailoietako baten agintea bakarrik hartu zuen.<\/p>\n
Karlistaldia piztean, Maria Kristina erregina gobernariaren
\nbandoaren alde borrokatu zen. Ondorioz, bere ondasunak erre eta errentak bahitu
\nzizkioten. Baionan erbesteratua (1836), Bakea eta Foruak ekimena bultzatu
\nzuen Villafuertesko kondearekin, Monterrongo kondearekin eta Alamedako markesarekin batera, euskal lurraldeak baketu nahian. Hura Foruak babesteko
\nplanteamendua izan zen, tronuan nor zegoen alde batera utzita. Barroeta-Aldamartarrak badirudi konstituzioan oinarritutako erregetza liberalaren aldekoak zirela, baina aldi berean Baskoniako foru sistemak errespetatuta eta ba-
\nliozkotuta.<\/p>\n
Behin gerra zibila bukaturik, Esparteroren Erregeordetzaren
\naurka matxinatu zen 1841eko urriko altxamenduan. 1841ean, alderdi
\nmoderatuarekin aritu zen azpilanean Maria Kristina erreginaren alde eta
\nEsparteroren aurka. Foruak babestea izan zuen xede, Esparterok Foruak
\nindargabetzeko asmoa baitzerabilen. Azpijokoak, ordea, porrot egin zuen, eta
\nberriz ere erbesteratu zen Frantzian. Ondasun eta errenta guztiak bahitu
\nzizkioten. Beraz, bizitzan bigarren aldiz, politikan aritzeak bere ondarearen
\neta errenten galera erakarri zion.<\/p>\n
Erregimena 1843an aldatu zenean, eta alderdi moderatuaren
\nbabesean, estatuko administrazioan hasi zen karguak betetzen, merkataritza
\neta industria sustatzeko jardueren arloan. 1843an bertan, senatari izendatu
\nzuten. Handik aurrera izandako kargu ugariren artean, nabarmentzekoa da Soriako
\nprobintziako errenta-intendente aukeratu zutela (1845) eta Aduanetako
\nZuzendaritza Nagusiko aholkulari (1846). Gobernuan egindako lanarekin
\nbatera, Foruak defenditu zituen Gortean. Foruak Espainiako Konstituzioan
\ntxertatzearen al- dekoa zen, Gerrate Karlistaz geroztik defenditu zuen
\nideiarekin bat. Bere diskurtsoan, Europako beste gobernu molde batzuk
\nekartzen zituen hizpidera (Norvegia, Suedia, Danimarka, Prusia, Austria,
\nKonfederazio Germaniarra eta Britainia Handia), Baskongadetako erregimen
\nberezia Espainiako estatuaren barnean justifikatzeko. Foruzaletasunaren alde
\negindako lana aitortu zioten probintzietan. Bilbon, esaterako, ereserki bat
\nkonposatu zuten haren omenez<\/p>\n
\u00abDesde hoy en adelante \/ unidos siempre ir\u00e1n \/ los dos
\nnombres queridos \/ de fueros y Aldamar. \/ \u00a1Ay, ay, ay, mutillak \/ los fueros y
\nAldamar!\u00bb. Gipuzkoan, berriz, ahaldun nagusi izendatu zuten 1864an. Foruen
\ndefendatzaile bikaina izateagatik Baskonian ospe nabarmena eta fama handia
\nerdietsiak zituen pertsona bat jarri zuten karguan. Gipuzkoako izendapenaz
\ngain, Araban eta Bizkaian \u00abProbintziako Aita\u00bb izendatu zuten.<\/p>\n
1864ko ekainean, Foruak gogoz eta gartsu defenditu zituen
\nSenatuan, haien indargabetzea proposatzen zuten senatarien hitz ere gartsuen
\naurka. Baskoniako sistema eta erregimen foralen indarraldia eta jarraipena
\naldeztu zituen; hiru Probintzietan, bereziki, haren jarreraren arabera, eta
\nNafarroan. Munduko beste alde batzuetako ekimenak aintzat hartu eta bere labore
\neta lantegien onerako ezarri zituen bezala, garai hartan Europako beste
\nherrialdeetan ziren esperientziak konparazio bidean ekarri zituen bere diskurtsora,
\nbere planteamenduaren zentzutasuna frogatzeko, edota, planteamenduaren
\nbideragarritasuna, gaur egun esango genukeen bezala. Haren iritziz, Foruei
\neustea konstituzionala zen. Ez zuen monarkia konstituzionala zalantzan jartzen,
\nbaina susmo txarra hartzen zion konstituzioaren eta Foruen arteko kontratua
\nbarnebiltzen ez zuen erregimenari. Horrela, euskal probintzietan eta erresuma
\nzaharrean bakea eta egonkortasuna bermatzen ziren; egonkortasuna gizartean,
\npolitikan eta ekonomian. Planteamendu horrek Foruen defentsaz zekarren
\nikuskera hori Baskoniako lurraldeen autonomia politikoa eta ekonomikoa
\nziurtatzeko modu bat zen. Hark hitzez hitz esan zuenez, Foruek autonomia
\nirudikatzen dute, hots, \u00abla autonom\u00eda bajo el dominio emi- nente de los Reyes
\nde Espa\u00f1a\u2026 la felicidad de un pueblo libre\u00bb. Ongi argudiatutakok hitzak
\nerabiltzen zituen aurre egiteko foru erregimena iraintzeko hitz gartsu,
\nmingarri eta sutsuei. Honelako argudioak, zehazki: \u00abni euskal- dun baldarra
\nnaiz eta, hizkuntza batzuk ikasi ditudan arren, aise ezagutzen dira nire
\nhizketan Euskararen arrastoak, hitz egin nuen lehena baita, ahaztuko dudan
\nazkena, ezagutu dudan hizkuntzarik perfektuena. Euskalduna naiz, jaunok: eta ez
\nzaituzte harrituko nire arraza defendatzeak\u00bb.<\/p>\n
Eta honatx haren konpromisoa: \u00abliberal kontsekuente gisa, ez
\niraultzaile gisa, (\u2026) euskal erakundeak defenditzea, Europan diren libreenak
\neta liberalenak baitira, hantxe bakarrik kontserbatu diren askatasun zaharren
\naztarna beneragarriak, egiazko liberal den orok haien kontrako erasorik egin ez
\ndeza- keena sakrilegiorik egin gabe, ezta espezimen gisa balio izateko ere.
\nHan, ohiturak dituen herri bati dago aplikatua, mendetako azturak dituena
\nbere burua hain erakunde libreen bidez gobernatzeko, ordena publikoarendako
\narris- kurik gabe\u00bb. Horra, beraz, foru berrezarpenean oinarritutako konpromisoa 1839an; eta, haren iritziz, foruak hankaz goratzea ezegokia
\nlitzateke ordena sozialerako. Eta bere arrazoiaren zorroztasuna eta
\nzentzutasuna bermatze aldera, garai hartako Europako egoera ekarri zuen bere
\ndiskurtsora, defenditzen zuena bideragarri zela frogatzeko. Kasu bat aipatu
\nzuen bereziki; haren iritziz, eredugarria: \u00abBritainia Handia, hiru zati handik
\nosatua, hots, Ingalaterrak, Eskoziak eta Irlandak; ezberdintasun nabarmenak
\nditu bere antolamenduan eta ordezkaritza parlamentarioan. Zati horietako
\nbakoitzak administrazio ezberdina dauka. Baina ez da hori gauza berezia;
\nikusgarriena da ia legedi osoa ohiturazkoa dela eta ezberdina dela herri batena
\neta bestearena\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gipuzkoako, Burgosko eta Errioxako familia nobleen oinordekoa izan zen, guztiak ere mugimendu ilustratuari lotutakoak. Maila ekonomiko erosoa zuen, bai onibar-jabetzak izateari esker, bai XVIII. mendean Amerikara burdinazko ontziak esportatu izanari esker, zertarako eta merkurioa ga- rraiatzeko. Aita ahaldun nagusia izan zen inbasio errepublikanoaren ga- raian eta ordezkarietako bat konbentzionalekin estatus berri bat negozia- tzeko probintziarako, […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[319],"class_list":["post-3199","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n