{"id":3101,"date":"2020-04-23T16:34:46","date_gmt":"2020-04-23T14:34:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/"},"modified":"2020-04-23T16:34:46","modified_gmt":"2020-04-23T14:34:46","slug":"purchas-samuel-364-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/","title":{"rendered":"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 – Londres, 1626)."},"content":{"rendered":"

Cambridgen eta Oxforden ikasi zuen,
\nbikarioa izan zen Thames-Siden -(Essex), eta, geroago, Londresen. Bidaiei
\nburuzko literaturan jardun zuen, eta Ingalaterraren hedapena beste lurralde
\nbatzuetan sustatzen. Purchasen kontakizunek balio handia dute dokumentu
\ngeografiko gisa. Bere idatzi gehienak Richard Hakluyt-ek hasitako bilduma
\nentziklopedikoen erara egin zituen, eta Europako esploratzaileek mundu osoan
\negindako bidaien bilduma handi bat osatu zuen, Espainiako eta Portugaleko
\niturrien itzulpenak ere sartuta. Batzuetan zabartzat eta zorroztasun
\ngutxikotzat jotzen duten arren, bere bildumak balio handikoak dira; izan ere,
\nsarritan, iturri bakarrak dira dagokion garaiko zenbait gertaeratarako.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

1625ean, hil baino urtebete
\nlehenago, erromes ezezagun baten ibilbidea argitaratu zuen lau liburukitan,
\ningelesez eta bertsotan idatzia. Segur aski, erromesa Ingalaterrako
\niparraldekoa zen, eta Jerusalemera \u2014Compostelatik eta Erromatik igarota\u2014
\negindako lehorreko ibilbideari buruzko poema idatzi bat utzi zuen, Hakluytus Posthumus<\/span> or Purchas his
\nPilgrimes, contayning a History of the World in Sea Voyages and Lande Travells,
\nby Englishmen and others.<\/span> Poema hori sir Robert Cottons-en liburutegian
\naurkitu zuten, eta, datari buruz ziurtasunik ez badago ere, uste da xiv.<\/span>\u202fmendearen amaierakoa edo xv<\/span>.\u202fmendearen
\nhasierakoa dela. Ingalaterratik, lehorreko bidea oso neketsua zen, eta
\nklima-aniztasun handikoa. Erromesen kontakizunetan, Landetako lehortasuna
\nnabarmentzen da, edo Pirinioak eta Orreagako igarobidea zeharkatzeko
\nzailtasunak. Erromes batzuek mandoak alokatzen zituzten, beren ekipajea leku
\nhorietan garraiatzeko, zaldiak ez baitziren ondo egokitzen eremu horietako
\norografiara. Zalantzarik gabe, erromesen ibilbideen kontakizunak dira
\nerromesaren eguneroko bizitza eta Donejakue bidearen baldintzak aztertzeko
\niturririk fidagarrienak.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Honela kontatzen du erromes ezezagun horrek nola
\nzeharkatu zuen Nafarroa: \u00abPlymouth-en itsasoratu, eta Bresteko badian
\n(Bretainia) lehorreratu nintzen. Han, bi egun egon ginen atseden hartzen, eta,
\ngero, Bordelera joan ginen, Race-tik. Hiri ederra da Bordele, eta hiru egun
\neman nituen han. Handik, Baionara joan nintzen, hori bai hiri ederra, eta
\nhandik, Donibane Garazira. Nafarroako hiri garrantzitsuena da eta leku ederrean
\ndago kokatuta, mendi gainean. Hirian sartzeko, atesaria ordaindu behar da.
\nSinets nazazue, Ebanjelioaren gainean zin egin behar da urre-pieza
\nbakoitzagatik, eta han, lehenik eta behin, Jakak (jakakoak) izan behar dituzu,
\nzure urrea izaten jarraitu nahi baduzu. Emakumeek buru gainean daramaten
\njantziak mitra baten forma du; oihaleko kapa marradun bat daramate soinean, eta
\nemakume itsusi asko daude. Gero, bideak Orreagako haranera garamatza. Igarobide
\niluna da hori, bai jauna. Han, jan-edanak izatea oso beharrezkoa da, nire ahoa
\nlehor baitzegoen igarobide horretan. Mendiaren gailurrean, urrun, Andre
\nMariaren monasterioa dago, agustindarrena, eta han barruan, Errolanen eta
\nOliverosen putzua dago. Handik, Iru\u00f1era zuzenean. Nafarroako Erresumako hiri
\ngarrantzitsuena da, hiri handi eta ederra. Barkuak eta gabarrak iristen dira
\nhara ere. Iru\u00f1etik, Keer (?) hirira; hogeita hamar miliara dago. Gero,
\nLogro\u00f1ora, Espainian; horixe da Nafarroako Erresumako azken hiria. Jakakoek ez
\ndute ia baliorik han, marabediak erabiltzen baitituzte. Den-dena letoizkoa da,
\nez dute zilarrezko ezer. Koroa baten truke 80 marabedi ematen dizkizute, jaun
\nedo mirabe izan\u00bb. Santo Domingo eta Gra\u00f1\u00f3n zeharkatu ondoren, honako hau
\naipatzen du: \u00abHandik, Garesera joan behar da. Han, gizon batek sarrera zaintzen
\ndu. Leku ona eta oso ardo txarra; han, era guztietako elikagaiak daude,
\nbikainak gainera\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Egile ezezagunaren kontakizunean, Donejakue bideko
\nzenbait hiriren izenak ageri dira, batzuetan modu nahasian, hala nola Garesen
\nkasuan. Kontakizunean, ikusten da erromesaren kezka nagusiak honako hauek
\ndirela: txanponen balioak eta non trukatu behar diren, jan-edatekoen
\noparotasuna edo eskasia, erlikiak eta induljentziak. Bertsoetan, deigarriak
\niruditzen zaizkion berezitasunei buruzko informazioa ageri da; esate baterako,
\nhonako hau aipatzen du Asturiasi dagokionez: \u00abEmakumeek ez dute artilerik
\nerabiltzen, baina gorputz osoa larruz estaltzen dute, eta apaingarri bitxia
\ndaramate buruan. Gandor moduko bat da, kiribilean jarritako oihal batez
\nestalia, eta haien kopetan gora egiten du, adarbakar baten adarraren moduan.
\nEta gizonek jipoi laburrak janzten dituzte, oinutsik egoten dira, eta arintasun
\nhandiz egiten dute jauzi\u00bb. Nolanahi ere, esan daiteke kontakizun interesgarria
\ndela, Aymeric Picaud-ek Liber Sancti Jacobi<\/span> edo Codex Calixtinus<\/span> delakoaren V. liburuko Erromes gida<\/span>n deskribatutako ibilbidearen ondoren
\nezagutzen den ibilbideetako bat baita.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cambridgen eta Oxforden ikasi zuen, bikarioa izan zen Thames-Siden -(Essex), eta, geroago, Londresen. Bidaiei buruzko literaturan jardun zuen, eta Ingalaterraren hedapena beste lurralde batzuetan sustatzen. Purchasen kontakizunek balio handia dute dokumentu geografiko gisa. Bere idatzi gehienak Richard Hakluyt-ek hasitako bilduma entziklopedikoen erara egin zituen, eta Europako esploratzaileek mundu osoan egindako bidaien bilduma handi bat osatu […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[307],"class_list":["post-3101","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cambridgen eta Oxforden ikasi zuen, bikarioa izan zen Thames-Siden -(Essex), eta, geroago, Londresen. Bidaiei buruzko literaturan jardun zuen, eta Ingalaterraren hedapena beste lurralde batzuetan sustatzen. Purchasen kontakizunek balio handia dute dokumentu geografiko gisa. Bere idatzi gehienak Richard Hakluyt-ek hasitako bilduma entziklopedikoen erara egin zituen, eta Europako esploratzaileek mundu osoan egindako bidaien bilduma handi bat osatu […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/purchas-samuel-364-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/purchas-samuel-364-eu\\\/\",\"name\":\"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-23T14:34:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/purchas-samuel-364-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/purchas-samuel-364-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/purchas-samuel-364-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 – Londres, 1626).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae","og_description":"Cambridgen eta Oxforden ikasi zuen, bikarioa izan zen Thames-Siden -(Essex), eta, geroago, Londresen. Bidaiei buruzko literaturan jardun zuen, eta Ingalaterraren hedapena beste lurralde batzuetan sustatzen. Purchasen kontakizunek balio handia dute dokumentu geografiko gisa. Bere idatzi gehienak Richard Hakluyt-ek hasitako bilduma entziklopedikoen erara egin zituen, eta Europako esploratzaileek mundu osoan egindako bidaien bilduma handi bat osatu […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/","name":"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 - Londres, 1626). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-23T14:34:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/purchas-samuel-364-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"PURCHAS, Samuel(Thaxted, Essexeko konderria, Ingalaterra, ca.\u202f1575 – Londres, 1626)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3101\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}