{"id":3059,"date":"2020-04-23T15:25:57","date_gmt":"2020-04-23T13:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/"},"modified":"2020-04-23T15:25:57","modified_gmt":"2020-04-23T13:25:57","slug":"leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/","title":{"rendered":"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 – Zaragoza, 1631)."},"content":{"rendered":"

Barbastron jaio zen eta han bataiatu zuten, 1562ko
\nabuztuaren 26an. Juan Leonardo eta Aldonza Tudela senar-emazteen lau seme-alaben
\nbigarrena izan zen (Lupercio, Pedro eta Ana Mar\u00eda izan ziren haren
\nanai-arrebak). Lehen ikasketak Barbastron eta Huescan egin zituen, eta, aita
\nZaragozara joatean, hiri horretako unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak
\neta batxiler-titulua lortu zuen. Zaragozatik Salamancara joan zen, Zuzenbide
\nKanonikoko ikasketak egitera, 1581etik 1584ra. 1583an, apaiz ordenatu zuten.
\nVillahermosako dukearen babespean, Villahermosa del R\u00edoko (Valentzia)
\nparrokiako erretore izendatu zuten, eta Leonardoren anai Lupercio, berriz,
\ndukearen idazkari bihurtu zen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Jer\u00f3nimo de Blancas hil ondoren, Aragoiko Diputazioari
\nkronikari izendatzeko eskatu zion, arrakastarik gabe. Leonardo eta bere anaia
\nVillahermosako etxearen aldekoak ziren Aragoiko 1591-1592ko istiluetan, eta dukearen
\ninteresak defendatu zituzten. Dukea, traizio- eta errebelamendu-delituez
\nakusatuta, espetxean hil zen 1592an, eta, dukearen alargunaren babesari esker,
\nMar\u00eda enperatrizaren kapilau pertsonal izendatu zuten Bartolom\u00e9, eta anaia,
\nberriz, idazkari. Maximiliano\u00a0II.aren alarguna zen Mar\u00eda, eta Madrilgo
\nDescalzas Reales komentuan bakartuta bizi zen. Bi anaiak gortean egon ziren
\n1592tik 1603ra bitartean, urte horretan hil baitzen enperatriza. Gortean,
\nhartu-emanak izan zituzten idazle ospetsu askorekin.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Gorte berrian, Valladoliden, egonaldi labur bat egin
\nondoren (1603-1606), 1608an, Napoleseko erregeorde berriarekin, Lemosko
\nkondearekin, joango zen segizioan parte hartzeko hautatu zuten, Luperciorekin
\neta beste idazle batzuekin batera. 1608an, Bartolom\u00e9ren anai Lupercio Aragoiko
\nkronikari izendatu zuten. Indietako Kontseiluko presidente Lemoseko kondeak
\neskatuta, Bartolom\u00e9k Moluken konkistari buruzko historia bat idatzi zuen
\n(1609). Bartolom\u00e9 Napolesen bizi izan zen 1610-1614 aldian, eta han, anaiarekin
\neta beste idazle batzuekin batera (Villamedianako kondea, Quevedo…), Lemos
\nerregeordeak babestutako Academia de los ociosos<\/span>
\ndelako elkarte literarioan parte hartu zuen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Lupercio 1613an hil zen, eta orduan, Lemosko kondeak
\nBartolom\u00e9 kronikari izendatzea gomendatu zion Zaragozako Diputazioari. Hala
\nere, ez zuen kargua lortu 1615era arte. Urte horretan ere, Zaragozako
\nkatedraleko kanoniko izendatu zuten. Erroman egonaldi laburra egin ondoren,
\nPenintsulara itzuli zen 1616an. Bestalde, 1618an, Filipe\u202fIII.ak errege-kronikari
\nizendatu zuen, Aragoiko Koroako erresumetarako. Urte horietan, Diputazioak
\neskatuta, Zuritaren Anales<\/span> lanaren jarraipena izango
\nzena idazten hasi zen. Lan hori eten zuten diputatuek, 1591eko gertakariei
\nburuzko tratatu bat idazteko enkargatu baitzioten, baina tratatu hori amaitu
\ngabe geratu zen eta ez zen inprimatu. Halaber, parte hartu zuen Fueros y observancias del reino de -Arag\u00f3n\u00a0<\/span>(1624)
\nbilduman. Azkenik, 1630ean, Primera parte de los
\nAnales\u00a0de\u00a0Arag\u00f3n que prosigue los del secretario Ger\u00f3nimo Zurita
\ndesde el a\u00f1o MDXVI<\/span> lana argitaratu zuen. Zaragozan hil zen, 1631ko
\notsailaren 4an. 1634an, haren ilobak Argensola anaien obra poetikoa argitaratu
\nzuen: Rimas de Lupercio y del doctor Bartolom\u00e9 Leonardo de
\nArgensola.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

1628an, Garc\u00eda de G\u00f3ngora y Torreblancaren Historia apolog\u00e9tica del reino de Navarra <\/span>lana argitaratu
\nzen Iru\u00f1ean \u2014Juan Sada Amezketak edo zenbait egile ezezagunek argitaratu zutela
\nuste da, eta Argensola argitalpen hori eragozten saiatu zen\u2014, eta polemika
\nbizia piztu zen. Sadaren lanean, lehenago Esteban Garibaik egin zuen bezala,
\nkritika egiten zitzaien Aragoiko historialariei; batez ere, Juan Briz Mart\u00ednez
\nabadeari eta Historia de San Juan de la Pe\u00f1a <\/span>haren
\nlanari, eta Lupercio Leonardo Argensolari eta Declaraci\u00f3n
\nsumaria del reino de Arag\u00f3n<\/span> haren lanari. Aragoiko idazleentzat, Gartzea
\nSemenezek Sobrarbeko erregearen titulua bereganatu zuen San Juan de la Pe\u00f1a
\nmonasterioan, eta haren seme Gartzea Enekoez izango zen Nafarroako lehen
\nerregea, eta Sobrarbeko bigarrena, \u00abeta horrela, antzinagoko errege bat izango
\nzuen\u00bb Sobrarbek. Horrela, Sadaren esanetan, Nafarroa \u00abAragoiko koroatik baino
\nbeherago geratzen zen\u00bb. Sadak, ordea, lehen erregea, Gartzea Semenez, nafarra
\nzela zioen, eta 717. urtean hautatu zutela, foruen zina \u00abBurunda haraneko San
\nPedro ermitan\u00bb egin ondoren, eta hala ageri zela Gregorio II.ak ustez emandako
\nbulda batean (Brizek bulda hori faltsifikazio bat zela uste zuen). Are gehiago,
\nuste zuen Antso Nagusiak<\/i>, bere testamentuan, Sobrarbe laga ziola Don
\nGonzalo infanteari, \u00aberresumaren tituluarekin\u00bb (\u00abNafarroako Koroaren hasiera
\neta zazpiehun urte geroago\u00bb), eta seme ez-legitimo Ramirori, berriz, Aragoiko
\nErresuma utzi ziola, ordura arte konderria baino ez zena. Brizek eta Bartolom\u00e9
\nArgensolak, haserre, gutun-trukea izan zuten Sadarekin, zazpi aldiz ere,\u00a0 <\/span>tonu goratuan. Gutunetan, akusazioak egin
\nzituzten batzuek eta besteek, eta zalantzan jarri zuten besteen gaitasun
\nhistoriografikoa edota nafarren eta aragoiarren leialtasuna monarkiarekiko.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hain zuzen ere, Primera parte de los
\nAnales<\/span> lanean, Bartolom\u00e9k arreta berezia eman zion Joan Albretekoak
\n1516an Nafarra berreskuratzeko egindako ahaleginari. Honela dio: erresuma
\nhorretan \u00abdenen aldarteak aztoratu ziren, norberaren itxaropenen arabera, eta
\nezinezkoa izan zen barne-diskordia ezkutatu\u00bb. Argensola izugarri izutu zuen
\nCisneros kardinalaren erabakiak \u2014erresumako gotorlekuak eraisteko agindu zuen\u2014,
\neta adierazi zuen Nafarroako kondestablea \u2014Leringo kondea\u2014, beaumontarren
\nburua, nahasita zegoela Joan Albretekoaren ahaleginean, eta Villalba koronela
\npozoitu izana leporatu zion \u2014Albretekoen armada geldiarazi zuen Villalba
\nkoronelak Erronkarin\u2014. Argensolaren ustez, Joan eta Katalina errege-erreginak
\nhil ondoren, \u00abhaien oinordekoetan bizirik jarraitzen du Espainiako
\nerrege-erreginen aurkako kexa, eta haien gogoan bizirik jarraitzen du
\neskubidea, bai eta itxaropena ere\u00bb. Horrekin guztiarekin, Nafarroaren
\nleialtasuna jartzen zuen zalantzan. Beste egile batzuk, hala nola Sada, ez
\nzeuden ados horrekin. Izan ere, Nafarroa erresistentziarik egin gabe errenditu
\nzela zioen Sadak, Fernando Katolikoak<\/i> lurraldea konkistatu behar izan
\ngabe.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Eztabaida historiografikoa historiarekiko interes
\nberrituaren esparruan kokatzen da. Hain zuzen ere, historia iraganeko loriak
\ngogoratzeko diziplinaz gain, tresna politiko moduan erabiltzen hasi zen, bai
\ngobernua eta monarkiarekiko harremanak ulertzeko moduarekin lotuta, bai
\nerresumen garrantzia eta eragina sendotze aldera, monarkia konposatu baten
\nbarruan.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Barbastron jaio zen eta han bataiatu zuten, 1562ko abuztuaren 26an. Juan Leonardo eta Aldonza Tudela senar-emazteen lau seme-alaben bigarrena izan zen (Lupercio, Pedro eta Ana Mar\u00eda izan ziren haren anai-arrebak). Lehen ikasketak Barbastron eta Huescan egin zituen, eta, aita Zaragozara joatean, hiri horretako unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak eta batxiler-titulua lortu zuen. Zaragozatik Salamancara joan zen, […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[301],"class_list":["post-3059","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nLEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Barbastron jaio zen eta han bataiatu zuten, 1562ko abuztuaren 26an. Juan Leonardo eta Aldonza Tudela senar-emazteen lau seme-alaben bigarrena izan zen (Lupercio, Pedro eta Ana Mar\u00eda izan ziren haren anai-arrebak). Lehen ikasketak Barbastron eta Huescan egin zituen, eta, aita Zaragozara joatean, hiri horretako unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak eta batxiler-titulua lortu zuen. Zaragozatik Salamancara joan zen, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\\\/\",\"name\":\"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-23T13:25:57+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 – Zaragoza, 1631).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae","og_description":"Barbastron jaio zen eta han bataiatu zuten, 1562ko abuztuaren 26an. Juan Leonardo eta Aldonza Tudela senar-emazteen lau seme-alaben bigarrena izan zen (Lupercio, Pedro eta Ana Mar\u00eda izan ziren haren anai-arrebak). Lehen ikasketak Barbastron eta Huescan egin zituen, eta, aita Zaragozara joatean, hiri horretako unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak eta batxiler-titulua lortu zuen. Zaragozatik Salamancara joan zen, […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/","name":"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 - Zaragoza, 1631). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-23T13:25:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/leonardo-de-argensola-bartolome-juan-343-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LEONARDO DE ARGENSOLA, Bartolom\u00e9 Juan (Barbastro, Huesca, 1562 – Zaragoza, 1631)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3059","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3059\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3059"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3059"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}