{"id":3023,"date":"2020-04-23T13:51:08","date_gmt":"2020-04-23T11:51:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/"},"modified":"2020-04-23T13:51:08","modified_gmt":"2020-04-23T11:51:08","slug":"morales-ambrosio-de-325-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/","title":{"rendered":"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 – Kordoba, 1591)."},"content":{"rendered":"

Kordoban
\njaio zen 1513ko martxoaren 21ean; aita Antonio de Morales doktorea zen, medikua
\neta Alcal\u00e1 de Henaresko Unibertsitateko Filosofia eta Metafisikako lehen
\nkatedraduna \u2014katedra sortu zuen Cisneros kardinalak berak aukeratua\u2014, eta ama
\nMenc\u00eda de Oliva, Fern\u00e1n P\u00e9rez de Oliva batxilerraren alaba. Ambrosio de
\nMoralesek Alcal\u00e1 de Henares eta Salamancako unibertsitateetan egin zituen
\nikasketak, eta hemeretzi urte zituela sartu zen Valparaisoko San Jer\u00f3nimoren
\nmonasterioan, Kordobaren ondoan, Anbrosio de Santa Paula izenez, profesioa
\nkomentu hartako prioreak eman ziola, 1533ko ekainaren 29an. Handik gutxira,
\npasadizo beltz eta guztiz txundigarri batean, bere organo genitalak moztu
\nzituen. Horren ondorioz, monasteriotik alde egin behar izan zuen eta, elizaren
\nlekapena lortu ondoren, apaiz sekular eginkizunetan aritu zen Alcal\u00e1 de
\nHenaresen, eta hango Unibertsitatean eskuratu zuen Humanitate eta Erretorikako
\nkatedra. Moralesek bere bizitzan izan zuen nobleziako ikasleetako bat
\nJuan\u202fAustriakoa izan zen, Gramatika irakatsi baitzion gaztetan. Morales
\nKordoban hil zen, 1591ko irailaren 21ean.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ambrosio
\nde Moralesen liburu-ekoizpen oparo eta askotarikoan aipagarriak dira Prisi\u00f3n
\ndel Arzobispo de Toledo Fray Bartolom\u00e9 de Carranza,<\/i> 1559an Escorialeko
\nliburutegirako Filipe\u202fI.aren aginduz idatzi zuena; Apolog\u00eda por los Anales
\nde Ger\u00f3nimo de Zurita contra la censura de Don Diego de Santa Cruz<\/i>, non
\nkronista aragoitarraren lana defendatu zuen, hura arbuiatu zuen egile baten
\naurrean; eta beste hainbeste, adibidez, Viaje por orden del rey D. Phelipe
\nII a los reynos de Leon y Galicia, y Principado de Asturias, para conocer las
\nreliquias de Santos, Sepulcros Reales, y Libros manuscritos de las Cathedrales,
\ny Monasterios<\/i>; Las antig\u00fcedades de las ciudades de Espa\u00f1a<\/i>; Informacion
\nde Derecho por averiguacion de Historia, en el punto de si hizo el Voto y di\u00f2
\nel Privilegio \u00e0 la Santa Iglesia de Santiago el Rey Don Ramiro el primero, \u00f3 el
\nsegundo<\/i>; Historiadores famosos antiguos y modernos, Latinos y Griegos de
\nEspa\u00f1a<\/i>; eta guztien gainetik haren Cr\u00f3nica General de Espa\u00f1a <\/i>lan
\nzabala.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1560an,
\ngortearekin Toledon zegoela, enbaxadore italiarrek aurpegiratu zioten
\nespainiarrek ez zutela idatziz jarria nazioaren Historia, Europako beste Estatu
\nbatzuek bezala. Orduan \u2014zioen Moralesek\u2014 \u00abme dispuse de veras en este trabajo,
\npor socorrer \u00e0 esta necesidad de mi nacion, y volver por la honra y autoridad
\nde nuestra Espa\u00f1a\u00bb. Flori\u00e1n de Ocampok hasitako Cr\u00f3nica General de Espa\u00f1a<\/i>
\nlanaren bost liburukiei jarraipena ematea erabaki zuen, eta zazpi gehiago
\nerantsi zizkien, erromatarrek Espainia konkistatu zutenetik (k.\u202fa. ii.<\/span>\u202fmendea.) xvi.<\/span>\u202fmendera arteko historia jasoz. Lanaren zentsura,
\nhistoria zibilari zegokionez, Jer\u00f3nimo Zuritari eman zitzaion, eta hark lana
\nonartu eta laudatu ere egin zuen. Bere lana elaboratzeko Moralesek aurretik
\negindako kroniken egileak hartu zituen oinarritzat, besteak beste, Toledoko
\napezpiku Rodrigo Ximenez Rada; Tuyko apezpiku Lucas; Karlos Vianakoa printzea;
\nAlfontso\u202fX.a Jakituna<\/i>; Isidoro txikia<\/i>, Badajozeko gotzaina;
\nAlonso de Cartagena; Juan Gil de Zamora,\u202fetab.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Cr\u00f3nica<\/span><\/i> ikuspegi gaztelau nabarmenetik egina dago,
\neta Nafarroaren aipamenak gutxi dira Moralesen liburuetan \u2014Ocamporen liburuetan
\nbezala\u2014. Done Saturdi Toulousetik Iru\u00f1era etorri eta predikatzen hasi zeneko
\ngaraia kontatu zuen. Egilearen arabera, zazpi egunetan berrogei mila lagun
\nkonbertitu zituen. Los de Pamplona reverencian por su verdadero Ap\u00f3stol \u00e1
\neste Santo: y asi le tienen de muy antiguo un suntuoso templo que es Iglesia
\nParroquial. Usan muy corrompido el vocablo, pues se llama aquella Iglesia de
\nSan Cerni. Su fiesta celebran \u00e1 los veinte y nueve de Noviembre<\/i>… Ondoren
\nharen dizipulu san Fermin aipatu zuen, Amiensen martirizatua izan zena
\n(IX.\u202flibk, XIV. eta XV.\u202fkap.). Gehiago luzatu zen Karlomagnoren armadak 778an
\nOrreagan pairatu zuen porrota kontatu zuenean. Horretarako egile frantsesen
\nkronikek, batez ere erregearen garaikide Eghinardoren kronikak, eskaintzen
\nzuten informazioan oinarritu zen, fidagarriagoa iruditzen baitzitzaion, haren
\nirudiko historialari espainiarren kronikek gertaera horiei buruz ematen zuten
\nkontakizuna fabulaz josita zegoelako (XIII.\u202flibk., XXIII. eta L.\u202fkap.).
\nNafarroaren hurrengo aipamena x.<\/span>\u202fmendekoa
\nda, eta bertan aipatzen dira garai hartan, musulmanen aurkako guduan,
\nGaztela-Leongo eta Nafarroako monarken artean izan ziren aliantzak,
\nezkontzazkoak nahiz militarrak. Fresneroko borrokaldia nabarmendu zuen, non
\nOrdo\u00f1o Leongoaren eta Gartzea Santxez Nafarroakoaren indar batuak eta Kordobako
\nemirraren armadek elkarren aurka egin zuten (XV.\u202flibk, XLIX. eta L.\u202fkap.).
\nAzkenik, Antso\u202fIII.ari (xi.<\/span>\u202fmendea)
\nerreparatu zion Moralesek, Nafarroako eta Gaztelako erregea zelako, eta hari
\nburuz esan zuen \u00abpor su gran Se\u00f1orio mereci\u00f3 ser llamado el Mayor, y siendo sus
\nhechos tan extendidos, que parece mas en ellos Rey de Castilla que no de
\nNavarra\u00bb (XVII.\u202flibk., XXVIII., XLVII., XLVIII. eta L.\u202fkap.).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kordoban jaio zen 1513ko martxoaren 21ean; aita Antonio de Morales doktorea zen, medikua eta Alcal\u00e1 de Henaresko Unibertsitateko Filosofia eta Metafisikako lehen katedraduna \u2014katedra sortu zuen Cisneros kardinalak berak aukeratua\u2014, eta ama Menc\u00eda de Oliva, Fern\u00e1n P\u00e9rez de Oliva batxilerraren alaba. Ambrosio de Moralesek Alcal\u00e1 de Henares eta Salamancako unibertsitateetan egin zituen ikasketak, eta hemeretzi […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[299],"class_list":["post-3023","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nMORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kordoban jaio zen 1513ko martxoaren 21ean; aita Antonio de Morales doktorea zen, medikua eta Alcal\u00e1 de Henaresko Unibertsitateko Filosofia eta Metafisikako lehen katedraduna \u2014katedra sortu zuen Cisneros kardinalak berak aukeratua\u2014, eta ama Menc\u00eda de Oliva, Fern\u00e1n P\u00e9rez de Oliva batxilerraren alaba. Ambrosio de Moralesek Alcal\u00e1 de Henares eta Salamancako unibertsitateetan egin zituen ikasketak, eta hemeretzi […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/morales-ambrosio-de-325-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/morales-ambrosio-de-325-eu\\\/\",\"name\":\"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-23T11:51:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/morales-ambrosio-de-325-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/morales-ambrosio-de-325-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/morales-ambrosio-de-325-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 – Kordoba, 1591).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae","og_description":"Kordoban jaio zen 1513ko martxoaren 21ean; aita Antonio de Morales doktorea zen, medikua eta Alcal\u00e1 de Henaresko Unibertsitateko Filosofia eta Metafisikako lehen katedraduna \u2014katedra sortu zuen Cisneros kardinalak berak aukeratua\u2014, eta ama Menc\u00eda de Oliva, Fern\u00e1n P\u00e9rez de Oliva batxilerraren alaba. Ambrosio de Moralesek Alcal\u00e1 de Henares eta Salamancako unibertsitateetan egin zituen ikasketak, eta hemeretzi […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/","name":"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 - Kordoba, 1591). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-23T11:51:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/morales-ambrosio-de-325-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MORALES, Ambrosio de (Kordoba, 1513 – Kordoba, 1591)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/3023\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=3023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}