{"id":2991,"date":"2020-04-23T13:02:56","date_gmt":"2020-04-23T11:02:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarrera-309-eu\/"},"modified":"2020-04-23T13:02:56","modified_gmt":"2020-04-23T11:02:56","slug":"sarrera-309-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/","title":{"rendered":"SARRERA"},"content":{"rendered":"

Zuberoa entitate geografiko aski zehatza da, alegia,
\n\u00dchaitza ibaiaren ibarra, eta politika aldetik ere egitura homogeneo bat osatu
\nizan du, Zuberoko bizkonderria. Bizkondeek beti mantendu zituzten lankidetzazko
\nharremanak Pirinioez bestaldeko monarkekin, esaterako Ebro ibarraren
\nerrekonkistaren kanpainetan. Beste auzokide batzuekiko harremanak, berriz,
\nadibidez Akize eta Biarnoko bizkondeekikoak, ez ziren beti izaten
\nadiskide-artekoak, eta batzuetan Nafarroako errege-erreginen bitartekaritza
\neskatu behar izan zuten liskar horiek baretu ahal izateko. Gaskoinia
\ningelesaren parte izan zen, Nafarroa Garaiaren eta Biarnoko bizkonderri
\nahaltsuaren artean estu hartuta. Harrigarria da egiaztatzea Zuberoak beti
\nzalantza izan zuela, aukera bat zela Nafarroako Koroaren babesa atxikitzea, francaje<\/i>
\nizeneko babes-zerga bat ordainduta, edo Ingalaterrako erregearekiko
\nfideltasunari eustea, behin eta berriz adierazi bezala. Zuberoko leinu batzuek
\n\u2014Maule eta Domintxaine\u2014 ohikoa zuten Koroari armez zerbitzatzea, trukean
\nerrenta oparoak lortuz Nafarroan. Baina zerbitzua emanagatik ere, eta
\nerrege-erreginekiko fideltasunaren zina eginagatik ere, Zuberoako lurrak ez
\nziren erresumaren menpeko izan, Akitania ingelesaren barnean egon baitziren
\nEhun Urteetako Gerraren amaiera arte.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Frantzia eta Espainiaren arteko gerraren garaian ez zen
\nborrokaldi handirik izan Zuberoan. Borroka gogor bakarra Gaston IV.a Biarnokoak
\nFrantziako erregearen izenean Maule hartu zuenekoa (1451) izan zen, horren
\ntrukean bereganatu zuela antzinako bizkonderriaren gobernua (1453). Zilegi da
\nesatea gatazka haren amaierarekin hasi zela Zuberoan Aro Modernoa. Akitania
\nberreskuratu zuen unetik, erresumaren arauekin bat zetozen legeak idazteko
\nprozesu bati ekin zion Frantziako Koroak. Asmoa Karlos VII.ak sinatutako Errege
\nAginduak berretsi zuen (1454), eta Juan Ibarrolari eman zitzaion legedi hori
\nidazteko enkargua. Les Fors et Coutumes de Soule<\/span>
\nizeneko lana izan zen emaitza, eta 1520an onartu zen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bizkonderriaren agintaritza Mauleko gazteluzainak zuen.
\n1510 arte Foix-Grailly familiak betetzen zuen kargua, urte hartan Zuberoa
\nFrantziako koroan integratu baitzen erabat. Integrazioaren erabakia Luis\u202fXII.ak
\nhartu zuen, beharbada ikusi zuelako Narbonako jaun Joan Foixek ezbaian jarri
\nnahi zuela, Frantzian indarra zuen lege salikoa argudiatuta, Katalinak
\nNafarroako tronua eta Biarnoko bizkonderria bereganatzeko zuen zilegitasuna;
\ngainera, une horretan ezkondu ziren Germana Foixekoa eta Fernando Katolikoa<\/i>
\n(1506). Frantziako erregeak muga babestuta eduki nahi zuen arrotzen erasoetatik. <\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Zuberoako Estatuak sortu ziren, Cour d\u2019ordre edo Ordena
\nGortea izenpean eta bi biltzarrez osatuak. Ez ziren Nafarroako Estatu
\nOrokorretan bezalakoak, han ez baitzen nobleziaren araberako bereizketarik
\negiten. Hemen bi entitate bereizi ziren, eskumen desberdinak emanez: Gorputz
\nHandia (Grand Corp) goi-mailako nobleziako eta elizako ordezkariez osatua,
\nurtean behin biltzen zen, eta haren ardura zen fors et coutumes<\/i> haiek
\nongi aplikatzen zirela begiratzea, merkatuko tasak, pisuen egiaztapena eta, oroz
\ngain, urteko zergaren ordainketa erregearen intendenteari. Beste organoa,
\nZuberoan aspaldi sustraitua zena, Silviet<\/span> izenekoa
\nzen; hiribildu eta parrokietako ordezkariak biltzen zituen, zazpi d\u00e9gairies<\/span> eta hiru messageries<\/span>
\nizeneko ataletan egituratuta zegoen, eta eguneroko gauzak tratatzen zituzten:
\nbazkalekuen eskubideak, oihan eta azienden ustiapena, uraren, bideen nahiz
\nzubien baliamendua, hau da, gehienbat nekazari eta abeltzainez osatutako
\ngizarte batekin lotutako gaiak. Aziendak Pirinioez alde batetik bestera
\nibiltzea historiaurretik zetorren gaia zen, aztarna megalitiko ugariek
\niradokitzen dutenaren arabera, eta horren ondorioa da, ziurrenik, Hegoaldeko
\nNafarroan Sola abizena hain ugaria izatea.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Erlijio Gerrek eragin handia izan
\nzuten Zuberoan eta Nafarroa Beherean. Joana\u202fIII.a Nafarroakoak doktrina
\nkalbinista bere egin zuelarik, Oloroeko gotzainak eta haren kapitulua Maulen
\nbabestu ziren eta bertan zabaldu zuten elizbarrutiaren dependentzia bat.
\nPopulazioan haustura izan zen, eta liskar odoltsuak izan ziren, alde batetik
\nzirela goi-mailako funtzionarioak eta errito protestantearen alde egin zuten
\nfamilia burgesak, eta haien aurrez aurre nobleziako leinu handiak, besteak
\nbeste, Domintxaine, Atharratze eta haien aliatu Luxa leinuak, Liga Katolikoa
\nsortu zutenak. Albret etxearen jabegoen artean hertsirik, 1568-1570 aldian
\ntropa biarnotarren inbasioak pairatu zituen Zuberoak, eta borrokaldi lazgarriak
\nizan ziren lurralde osoan. Beharbada kanpainarik azpimarragarriena Juan
\nBeltzuntze kalbinista eta Mauleko gazteluzainak aurrera eraman zuena izan zen,
\nZuberoa suntsitu batzuen (1587).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Frantzia eta Nafarroako koroak
\nbiltzeko ediktuaren ondoren (1620), Nafarroako Parlamentua sortu zen Pauen, eta
\nBiarnoko Kontseilu subiranoa eta Nafarroako kantzelaritza (Donapaleu) bertan
\nbehera geratu ziren. Auzitegi berriaren eskumena zen bearnesak, baxenabartarrak
\neta zuberotarrak epaitzea. Handik aitzina, haien auziak Bordeleko Parlamentuan
\nez baina Pauekoan ebatziko zituzten, frantsesez. Handik mende batera
\nindargabetu zen Silviet<\/span> izeneko herri-biltzarra, eta
\nharen ordez biltzar bakar bat eratu zen, gainerako lurraldeetako Estatu
\nOrokorretan bezala (1730).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Zuberotarren aipamena eta haien nafartasuna<\/i>ren
\ndefentsa jaso ziren Mariana Austriakoak, xvii.<\/span>\u202fmendearen
\nerdialdera (1669), aldarrikatu zuen errege-zedulan, beharbada aintzat hartu
\nzituelako Zuberoko leinu handiek Nafarroako Koroarekiko izan zituzten harreman
\nestuak, bazkalekuak erabiltzeko hitzartutako mugaz gaindiko itunak, doktrina
\nkalbinistaren aurkako aliantza erlijiosoak eta, azkenik, erakunde judizialen
\nerabilera partekatua, alegia, beharbada horien guztien eraginaren ondorioz.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zuberoa entitate geografiko aski zehatza da, alegia, \u00dchaitza ibaiaren ibarra, eta politika aldetik ere egitura homogeneo bat osatu izan du, Zuberoko bizkonderria. Bizkondeek beti mantendu zituzten lankidetzazko harremanak Pirinioez bestaldeko monarkekin, esaterako Ebro ibarraren errekonkistaren kanpainetan. Beste auzokide batzuekiko harremanak, berriz, adibidez Akize eta Biarnoko bizkondeekikoak, ez ziren beti izaten adiskide-artekoak, eta batzuetan Nafarroako errege-erreginen […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[295],"class_list":["post-2991","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nSARRERA - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRERA - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zuberoa entitate geografiko aski zehatza da, alegia, \u00dchaitza ibaiaren ibarra, eta politika aldetik ere egitura homogeneo bat osatu izan du, Zuberoko bizkonderria. Bizkondeek beti mantendu zituzten lankidetzazko harremanak Pirinioez bestaldeko monarkekin, esaterako Ebro ibarraren errekonkistaren kanpainetan. Beste auzokide batzuekiko harremanak, berriz, adibidez Akize eta Biarnoko bizkondeekikoak, ez ziren beti izaten adiskide-artekoak, eta batzuetan Nafarroako errege-erreginen […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-309-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-309-eu\\\/\",\"name\":\"SARRERA - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-23T11:02:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-309-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-309-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-309-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRERA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRERA - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRERA - Iura Vasconiae","og_description":"Zuberoa entitate geografiko aski zehatza da, alegia, \u00dchaitza ibaiaren ibarra, eta politika aldetik ere egitura homogeneo bat osatu izan du, Zuberoko bizkonderria. Bizkondeek beti mantendu zituzten lankidetzazko harremanak Pirinioez bestaldeko monarkekin, esaterako Ebro ibarraren errekonkistaren kanpainetan. Beste auzokide batzuekiko harremanak, berriz, adibidez Akize eta Biarnoko bizkondeekikoak, ez ziren beti izaten adiskide-artekoak, eta batzuetan Nafarroako errege-erreginen […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/","name":"SARRERA - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-23T11:02:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-309-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRERA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2991","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2991\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}