{"id":2855,"date":"2020-04-22T12:13:40","date_gmt":"2020-04-22T10:13:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/"},"modified":"2020-04-22T12:13:40","modified_gmt":"2020-04-22T10:13:40","slug":"etxabe-orio-baltasar-241-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/","title":{"rendered":"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 – Mexiko, ca.\u202f1620)."},"content":{"rendered":"

Etxabe
\n\u00abZaharra\u00bb goitizenez ezagutzen dugu, izen bereko semearengandik bereiztearren.
\nBaltasar Etxabe Espainia Berrira joan zen 1573an, eta gauza segurua da Mexikon
\nbizi zela 1582an, orduan ezkondu baitzen Isabel Ibiarekin. Neskaren aita
\nFrancisco Ibia zen (Francisco de Zumaia izenez ezaguna) margolaria eta haren
\nherrikidea, eta lankidea ere bai, hainbat margolanetan. Etxabek
\nmargolari-dinastia ospetsu bat hasi zuen Mexikon: haren semeak, Manuel eta
\nBaltasar Etxabe Ibia (azken hau \u00abGaztea\u00bb edo \u00abEchave Urdinzalea\u00bb goitizenez
\nezaguna) eta biloba Baltasar Etxabe Rioja. Haren margolari lana ez da oso
\nugaria, baina bai kalitate handikoa. Gustu manierista florentziarrean hazia
\nzen, eta gaiak ia beti erlijiosoak dira. Bere garaian margolari oso ospetsua
\nizan zen, eta garai bereko Juan de Juanes, Bartolom\u00e9 Murillo edo Francisco
\nZurbar\u00e1nekin konparatzen zuten. Izan ere, arte espainiar-mexikar berriaren
\nsortzailea da adituen ustez.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Prestakuntza
\njuridikoa bazuen, eta 1606an hasi zen magistratura bat betetzen, Mexikoko
\nErrege Entzutegiko epaile gisa.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Garai
\nhartan margolari ospea izan bazuen ere, eta gaur egun Historialari eta
\neuskararen apologista gisa ezagutzen badugu ere, hark oso argi zuen hiru gauza
\nizan zela, batez ere, bere bizitzan: zerbitzari publikoa, margolaria eta
\nidazlea. Horregatik, Discursos de la lengua…<\/i> lanaren azalean
\nautorretratu grabatu bat utzi zigun, bera ageri dela pintzela eta idazluma
\neskuan, eta orla batean hitz hauek: Patriae et pencilium et calamun
\nutroqueae artifex D.\u202fD<\/i>., alegia: \u00abAberriari, pintzelari eta idazlumari
\nberdin eman zitzaien egilea\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Haren
\nizkribu ezagun bakarra, Discursos de la lengua C\u00e1ntabra-Bascongada…<\/i>
\nizenekoa, xvii.<\/span>\u202fmendean
\nsozio-linguistikari eta euskararen historiari buruz idatzitako guztietatik
\ninteresgarriena eta osoena da. Lan apologetikoa da, baina hizkuntzaren egoera,
\nbilakaera eta haren arrazoiak ere aztertzen zituen, eta guztia oinarrituta,
\nalde batetik, argudio toponimiko eta etimologiko klasikoetan, baina beste
\naldetik, bere esperientzian ere, euskararen ezagutzan, eta Espainia Berriko
\nhizkuntza indigenen ezagutzan ere.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Haren
\npentsamendua Poza lizentziatua, Esteban Garibai edo Martinez Zaldibiaren ildo
\nberekoa da. Tubalista, eusko-kantabrista eta, batez ere, eusko-iberistarik garrantzitsuena
\nizan daiteke. Izan ere, Etxabek, toponimoen analisitik abiatuta, defendatzen
\nzuenaren arabera, euskara, Tubalek Iberiara ekarri zuena hizkuntza, Penintsula
\nosoan zehar hedatuta egon zen, eta Espainiako lehenengo mintzaira izan zen. Are
\ngehiago, gaztelania euskaratik eratorritako hizkuntza zen, latinarekiko
\nukipenak eragindako endekatzearen ondorioz sortu zena. Gaztelania \u00abatzerriko\u00bb
\nhizkuntza zen Kantabrian (Baskonia) baina ez zen txarra euskaldunek hura
\nezagutzea; nolabait ere, beren hizkuntza, hau da, euskara, hobeki ezagutzeko
\nmodua zen. Kantabria ez zuten inoiz azpiratu ez erromatarrek, ez godoek, ez
\nsarrazenoek ere, eta beti garbia mantendu zen, arraza edo hizkuntzaren
\nnahasmenik gabe, eta odol- nahiz hizkuntz-garbitasun hori zeuden, hain zuzen
\nere, ideologia foruzale eta berdinzalearen oinarrian. Bestalde, Etxabek xvi.<\/span>\u202fmendearen amaierarako antzematen
\nhasia zen euskararen gainbehera azaldu zuen; euskara ospea galtzen hasia zen,
\natzerritarrek baztertu eta iseka egiten zioten, baina bertakoek ere galdu,
\nahaztu eta gutxiesten zuten, eta hondatzen ari zen Espainiako antzinako eta
\nberezko hizkuntzaren estatusa. Oso interesgarria da zein argudio zerabilen
\nhiztunek beren hizkuntza alde batera uzteko fenomenoa azaltzeko, batez ere,
\nbera bezala Amerikara fortunaren bila abiatzen zirenen kasuan. Izan ere, hori
\nzen, hain justu, utzikeria eta galbide horren arrazoia: diru-gosea. Azkar
\naberastu nahi zuten milaka euskaldunek beren herritik alde egiten zuten
\nIndietara joateko, eta han, beren izaera eta hizkuntza galtzen zituzten.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Era
\nguztietara, hizkuntza eta historia, planteamendu politiko-ideologikoen euskarri
\neta justifikazio gisa zerabiltzan, eta joera horrek saiakera-egile askorengan
\niraun zuen, gaur arte iraun ere.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Etxabe \u00abZaharra\u00bb goitizenez ezagutzen dugu, izen bereko semearengandik bereiztearren. Baltasar Etxabe Espainia Berrira joan zen 1573an, eta gauza segurua da Mexikon bizi zela 1582an, orduan ezkondu baitzen Isabel Ibiarekin. Neskaren aita Francisco Ibia zen (Francisco de Zumaia izenez ezaguna) margolaria eta haren herrikidea, eta lankidea ere bai, hainbat margolanetan. Etxabek margolari-dinastia ospetsu bat hasi zuen […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[287],"class_list":["post-2855","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Etxabe \u00abZaharra\u00bb goitizenez ezagutzen dugu, izen bereko semearengandik bereiztearren. Baltasar Etxabe Espainia Berrira joan zen 1573an, eta gauza segurua da Mexikon bizi zela 1582an, orduan ezkondu baitzen Isabel Ibiarekin. Neskaren aita Francisco Ibia zen (Francisco de Zumaia izenez ezaguna) margolaria eta haren herrikidea, eta lankidea ere bai, hainbat margolanetan. Etxabek margolari-dinastia ospetsu bat hasi zuen […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\\\/\",\"name\":\"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-22T10:13:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 – Mexiko, ca.\u202f1620).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae","og_description":"Etxabe \u00abZaharra\u00bb goitizenez ezagutzen dugu, izen bereko semearengandik bereiztearren. Baltasar Etxabe Espainia Berrira joan zen 1573an, eta gauza segurua da Mexikon bizi zela 1582an, orduan ezkondu baitzen Isabel Ibiarekin. Neskaren aita Francisco Ibia zen (Francisco de Zumaia izenez ezaguna) margolaria eta haren herrikidea, eta lankidea ere bai, hainbat margolanetan. Etxabek margolari-dinastia ospetsu bat hasi zuen […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/","name":"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 - Mexiko, ca.\u202f1620). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-22T10:13:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/etxabe-orio-baltasar-241-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ETXABE ORIO, Baltasar (Echave el Viejo) (Oikia, Zumaia, Gipuzkoa, 1548 – Mexiko, ca.\u202f1620)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2855\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}