{"id":2843,"date":"2020-04-21T16:38:26","date_gmt":"2020-04-21T14:38:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/"},"modified":"2020-04-21T16:38:26","modified_gmt":"2020-04-21T14:38:26","slug":"lopez-zandategi-cristobal-235-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/","title":{"rendered":"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen)."},"content":{"rendered":"

Gabirian
\njaio zen, eta Lasarteko andrea eta Donostiako bizilaguna zen Maria Lasarterekin
\nezkondu zen. Alaba bakarra izan zuten, Maria Zandategi\u00a0 <\/span>Lasarte (1562an ezkondu zen Miguel Okendo
\nSegurarekin, Antonio Okendo Jeneralaren semearekin).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\u00abJakinduria
\nhandiko legegizon gipuzkoarra\u00bb hainbat aldiz Donostiako alkatea izan zen.
\nCalahorrara joan behar izan zuen Inkisizioak deituta, arrazoia ezezaguna bada
\nere, \u00abuste denez, haren mailara iritsi nahi zuen norbaiten gezurra egongo zen
\ntartean, izan ere, bazituen halakoak, eta horregatik zegoen etsaituta Juan
\nLopez Agirrerekin eta haren familiarekin, eta Ertzilla lizentziatuarekin eta
\nharen familiarekin ere bai\u00bb, baina \u00abhandik egun gutxira etxera itzuli zen libre
\neta inongo orbanik gabe\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Legelari
\nlanean 1562an aurkitzen dugu, Probintziaren zerbitzura, Batzar Nagusien aginduz
\nirizpena erredaktatu behar izan baitzuen Juan Martinez Zaldibia batxilerrak El
\nLibro Viejo<\/i> izenburupean jasotako bildumari buruz. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1581ean parte hartu zuen, Luis Cruzatekin batera, Donostiako artxiboa
\nordenatzeko lanetan, eta urte horretan bertan Bergarako Batzar Nagusiak agindu
\nzion, Luis Cruzatekin batera orduan ere, \u00abseinala eta bil ditzaten komeni diren
\nordenantzak eta abezedarioaren hurrenkeran jar ditzaten\u00bb, eta Azpeitiko
\nbatzarrera eraman zitzaten, haiek inprimatzeari buruz han hitz egiteko.
\nMaiatzaren 7an bere gain hartu zuen eginkizuna eta konpromisoa, ahalik eta
\nlasterren<\/i> Tolosan egingo zutela bilduma, han baitzegoen artxiboa. Berek
\negingo zuten lan gehiena eta beste batzuek \u2014Josepho Estensoro (Segura),
\nBernardino Perez Zabala (Bergara) eta Martin Elkano (Zarautz)\u2014 gainbegiratuko
\nzuten. Maiatzaren 9an, ordea, Zandategik Batzarrari jakinarazi zion bilketa
\negitearen aurka zegoela. Haren esanetan, lan hori bera agindu zioten
\nhogeitabost urte lehenago ere, baina ez omen zen komeni hura inprimatzea, izan
\nere, apenas zegoen <\/span>\u00abquinze ordenanzas que sean guardadas y est\u00e1n mejor
\nen el archibo y con la horden antigua que no en molde\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Hala
\nere, lanari ekin zioten Zandategik eta Cruzatek, eta abuztuaren 20an txosten
\nbana bidali zuten, bertan seinalatuz Zaldibiaren bilduman jasota ez zeuden
\neskriturak (Gipuzkoako pribilegioak, probisioak eta ordenantzak). Eta zailtasun
\nasko gainditu behar izan bazituzten ere, bilketa-lana burutu egin zen, eta
\nZarauzko Batzarrean aurkeztu zen, 1582ko azaroaren 18an. Hura ikus zezaten,
\nBatzarrera deitu zituzten Armendia eta Eleizalde lizentziatuak. Zandategik ezin
\netorria adierazi zuenez, Cruzatek \u00abtraxo y present\u00f3 en la dicha Junta la
\nrecopila\u00e7i\u00f3n y libro que ha fecho juntamente con el li\u00e7en\u00e7iado \u00c7andategui, de
\nlos previlegios, hordenan\u00e7as y probisiones de la dicha Provin\u00e7ia, e di\u00f3 su
\ndescargo berbalmente, y en la dicha Junta se ley\u00f3 gran parte del dicho libro\u00bb.
\nLana ikusita, Batzarrak agindu zuen bilduma oso-osorik<\/i> azter zezaten,
\nkorrejidorearekin batera, Donostia, Tolosa, Segura, Azpeitia, Azkoitia, Ordizia
\neta Zestoako prokuradoreek, \u00abeta bertan egon eta ikusi nahi zuten guztiek\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Bilduma
\n1583ko maiatzaren 11n onartu zen, eta Gortera igortzea erabaki zen, hark
\nberrespena eman zezan. Baina Esteban Garibaik egindako azterketa eta kritika
\ngogorra entzunda, hark esan baitzuen ongi sistematizatuta zegoela, baina haren
\nhitzaurrea zela \u00ablorietan laudorio eskasekoa, eta jatorrizko agiriak
\nKontseilura eramateak eragiten zuen beldurragatik, galtzeko arriskua baitzegoen
\nlekualdaketan, Gortean hura berresteko eta inprimatzeko egiten ari ziren
\neginbideak geldiarazi zituzten. Eta Gipuzkoan behar adinako arreta eta adimena zuen
\ngizonik ezagutzen ez zutenez, enpresa behar bezala aurrera eraman eta haiek
\nnahi zuten moduan burutzeko\u00bb bilduma gorde egin zen, berriz ere Probintziara
\nitzultzeko, (Madrilera igorritako liburukia, ordea, Espainiako Liburutegi
\nNazionalean gordeta dago).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1583ko Recopilaci\u00f3n
\nde Leyes y Ordenanzas de la M.\u202fN. y M.\u202fL. Provincia de Guip\u00fazcoa<\/i> lana
\nforuen lehenengo bilduma sistematikoa da, eta oinarri horren gainean eratu zen
\nMiguel Aranburuk 1691ean prestatu eta 1696an inprimatu zen behin betiko
\nbilduma.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hasieran
\nGipuzkoa, haren antzinatasuna eta noblezia deskribatu zituen, hala nola
\nerregearekiko fideltasuna eta erregeak herrialdearekiko zuen estimu handia,
\nharen gailentasuna, pribilegioak eta armarria. Ondoren, bertako instituzioak
\nazaldu zituen (korrejidorea, merinoa eta alkateak), Probintziaren antolamendu
\npolitikoa eta gobernamendua, Batzarren eta Ermandadeko alkateen bidez,
\neskribau, kartzela eta alkaideak tartean. Merkataritzaren araubidea, irteeren
\ngaineko alkatetzak (alcald\u00eda de sacas<\/i>), merkataritzaren eta
\nnabigazioaren salbuespena eta askatasuna, pisuen eta neurrien erabilera,
\nsagardoaren gaineko babesa eta bide nahiz errepideen konponketa; lurraldearen
\ndefentsa militarraren eta bizitza erlijiosoaren erregulazioa jaso zuen, eta
\nluze jardun zuen bake sozialaren arazoaren gainean, iraganean Ahaide Nagusiek
\nbultzatutako bandoen arteko borrokak eta zigor neurri gogorrak azalduz,
\n(indarkeria, lapurretak, barrutiak, lekuko faltsuak, armen erabilera,
\nzelatatzeak eta erronkak); eta amaieran askotariko gaiak bildu zituen, besteak
\nbeste, mendien ustiapena, burdingintza, bazkalekuak eta herritartasuna hartzea.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Telletxea
\nIdigorasen esanetan, \u00abarauen kopuruari, araututako eremuen zabaltasunari, eta
\nbatez ere, arauen ordenari eta sistematizazioari dagokienez, Zandategi eta
\nCruzaten bildumak aurreko guztiak gainditu zituen, behin betiko marko bat
\nezarriz, haren gainean egokituko direla, legeak erantsi edo kenduz, Aranbururen
\nbilduma (1696) eta Foruen Eranskin Inprimatua (1758)\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Garibaik
\nemandako iritzia oso kritikoa izan bazen ere, 1583ko Bilduma lan ona izan zen.
\n\u00abHaren egileek ez zuten egin arau-metaketa hutsa, antzinako Gipuzkoako
\nErmandadeen Ordenantzetatik hasi eta etengabe gehitzen baitziren, ondoren
\negindako bildumetan. Hori guztia hartu, ordenatu eta sistematikoki kodifikatzen
\nhasi ziren, abilezia gora-behera, kode modernoei aurrea hartuz, eta garai
\nbateko jatorrizko dokumentuetako prosa luze, errepikakor eta enfatikoa laburtuz
\narau motz eta mamitsuetan. Berek ezarritako sistema 1696ko Bilduma Berrira
\nigaro zen, lehen esan bezala, eta behin betiko eredu organikoa eman zion Foru
\ngipuzkoarrari. Oso garrantzitsua da, beraz, gure foruen bildumen tradizioan\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Sebastian
\nInsaustik dioenez, \u00abZandategi ordurako zahar samarra izango zen edo, gutxienez,
\najez betea zegoen, etxetik ezin baitzen atera […] eta gauza jakina da 1583ko
\nazaroa baino lehen hil zela\u00bb. Gainera, [Cruzat] baino adituagoa eta eskarmentu
\nhandiagokoa zen herrialdeko legeen aplikazio praktikoan\u00bb.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gabirian jaio zen, eta Lasarteko andrea eta Donostiako bizilaguna zen Maria Lasarterekin ezkondu zen. Alaba bakarra izan zuten, Maria Zandategi\u00a0 Lasarte (1562an ezkondu zen Miguel Okendo Segurarekin, Antonio Okendo Jeneralaren semearekin). \u00abJakinduria handiko legegizon gipuzkoarra\u00bb hainbat aldiz Donostiako alkatea izan zen. Calahorrara joan behar izan zuen Inkisizioak deituta, arrazoia ezezaguna bada ere, \u00abuste denez, haren […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[287],"class_list":["post-2843","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nLOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gabirian jaio zen, eta Lasarteko andrea eta Donostiako bizilaguna zen Maria Lasarterekin ezkondu zen. Alaba bakarra izan zuten, Maria Zandategi\u00a0 Lasarte (1562an ezkondu zen Miguel Okendo Segurarekin, Antonio Okendo Jeneralaren semearekin). \u00abJakinduria handiko legegizon gipuzkoarra\u00bb hainbat aldiz Donostiako alkatea izan zen. Calahorrara joan behar izan zuen Inkisizioak deituta, arrazoia ezezaguna bada ere, \u00abuste denez, haren […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\\\/\",\"name\":\"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-21T14:38:26+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae","og_description":"Gabirian jaio zen, eta Lasarteko andrea eta Donostiako bizilaguna zen Maria Lasarterekin ezkondu zen. Alaba bakarra izan zuten, Maria Zandategi\u00a0 Lasarte (1562an ezkondu zen Miguel Okendo Segurarekin, Antonio Okendo Jeneralaren semearekin). \u00abJakinduria handiko legegizon gipuzkoarra\u00bb hainbat aldiz Donostiako alkatea izan zen. Calahorrara joan behar izan zuen Inkisizioak deituta, arrazoia ezezaguna bada ere, \u00abuste denez, haren […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/","name":"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-21T14:38:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/lopez-zandategi-cristobal-235-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LOPEZ ZANDATEGI, Cristobal (Gabiria, Gipuzkoa, XVI.\u202fmendearen hasiera- Donostia, 1583ko azaroa baino lehen)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2843\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}