{"id":2781,"date":"2020-04-20T18:02:19","date_gmt":"2020-04-20T16:02:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/"},"modified":"2020-04-20T18:02:19","modified_gmt":"2020-04-20T16:02:19","slug":"mendieta-retes-francisco-204-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/","title":{"rendered":"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624)."},"content":{"rendered":"

Ziurrenik
\nMenagarain jaio zen, (Aiara, Araba) 1565 inguruan. Bilbon hazi eta bizi izan
\nzen, Francisco Vazquez margolariaren familiaren babespean. Mendietak hainbat
\ndeitura erabili izan zituen, adibidez, Francisco Vazquez Retes edo Francisco
\nVazquez Mendieta, eta horrek pentsarazi zien askori haren babeslea haren aita
\nere bazela, ama Maria Retes, margolaria ostatu hartuta zegoen etxeko neskamea,
\nzelarik. Hala ere, 1563an Martin Aldama eskribauaren aurrean egindako eskritura
\nbatean, Pedro Mendietak ezkongabea zela adierazi zuen, bi seme natural izan
\nbazituen ere, Maria Retesekin, Juana eta Francisco. Andreak, bere aldetik,
\nohean gaixo zegoelarik, 1579an baieztatu zuen bere seme-alaba haien aita Pedro
\nMendieta Morales zela. Aldi batez Elorrion bizi izan zen Mendieta, 1599an
\nBilbon hedatu zen izurritetik alde eginez. Urdu\u00f1an ere bizi izan zen, 1616an
\nbehinik behin, eta han dago bera bizi izan zeneko etxea, etxaurrean familiaren
\narmarriak dituela.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Margolaritzan
\neta erretaula-egile aritu zen. Haren hiru margolan ezagutzen ditugu: Milagro
\nen Bego\u00f1a <\/i>(1589), Madrilgo Oinutsen Errege Komentuan gordetzen dena.
\nBego\u00f1ako basilikaren ikuspegi orokor bat erakusten du, eta Juan Larrinberi
\ngertatutako mirari baten alegoria da. Lapur batzuek, nonbait, mingaina moztu
\nzioten Larrinberi, eta 1568an Bego\u00f1ako amabirjinak itzuli omen zion. Los
\nesponsales. Boda en Bego\u00f1a <\/i>(1607) Gipuzkoako Aldundiarena da. Koadro horren
\nbalioa andrazko gonbidatuek daramatzaten jantzietan eta buruko kapeluetan
\ndatza. Haren koadrorik ospetsuena Jura de los Fueros de Bizkaiapor Fernando
\nel Cat\u00f3lico <\/i>(1609) izenekoa da, 1476ko zina irudikatzen duena. Lehen
\nmailako iturri historiko-juridikoa osatzen dute armarrien, pertsonaia
\nhistorikoen, jantzien, kapeluen eta abarren irudikapenek. Aipagarria da bertan
\njasotzen dela euskarazko testu bat, jaun horrek Bizkaiko Foruen zina egin
\nzueneko ekitaldiaren xehetasunak kontatzen dituena. 1889an Aldundiak Gernikako
\nJuntetxean zeuden koadroak errestauratzeko agindu zuen, eta orduan aurkitu
\nzuten koadroan Mendietaren sinadura. 1913an, Arte Ederren museoaren
\ninaugurazioaren karietara, koadroa Bilbora eraman zuten, eta museoak Atxurin
\nzuen eraikin zaharrean egon zen 1936 arte, gerra zibilaren garaian Carlton Hotelera
\neraman baitzuten, Agirre Lehendakariaren bulegoko apaingarri nagusi gisa.
\nOndoren, Bizkaiko Foru Aldundira eraman zuten, eta han dago orain.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Hainbat
\nagirik jasotzen dute Bizkaiko erretaulak urreztatzen eta estofatzen aritu zela,
\nbesteak beste, Portugaleteko Andra Mari elizakoa (1582), Santurtzikoa (1593),
\nBilboko San Anton (1596) eta Bilboko San Buenaventura la Porciuncularen
\nkaperaren erretaula (1614). Noiz hil zen ez badakigu ere, seguruenik 1624rako
\nzendua zen, urte hartan, haren jaraunsleek \u2014 alaba Juana eta suhia, Juan de
\nGante hozkatzaile flandriarra\u2014 herentzia kobratu zutelako. Uste denez, Bilboko
\nSantos Juanes parrokian lurperatu zuten. Eskulangintzari dagokionez, lotura
\nestua izan zuen Bilboko lankideekin, izan ere, agabillatuen<\/i> mugimendua
\ndeitu zena zuzendu zuen, 1607an Bilboko Erregimenturako hauteskundeetan
\nofizialek eta artisauek esku hartu behar zutela aldarrikatuz. Horren ondorioz,
\natxilotuta egon zen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Garrantzitsua
\nda Mendietak Andres Poza Yarza historialari urdu\u00f1arrarekin izan zuen harremana,
\nHydrografia<\/i> liburuaren azala marraztu baitzuen harentzat (1585) eta
\nbeharbada De la antigua lengua, poblaciones y comarcas de las Espa\u00f1as<\/i>
\n(1587) izenburua zuen hurrengo liburuarena ere bai. Pozaren eragina antzematen
\nda Mendietak historiari buruz idatzi zituen liburuetan, Annales de Vizcaya<\/i>
\nizeneko lan mardulean. Lan horren osotasunaren laurden bat besterik ez da
\nkontserbatu, 1399-1456 aldiko Bizkaiko leinuen historia eta bandoen arteko
\ngerrak jasotzen dituena. Lan hori 1525eko Batzar Nagusietan aurkeztu zen, eta
\norain Madrilgo Liburutegi Nazionalean gordeta dago. Haren berri dugu 1915etik,
\nJuan Carlos Guerra kronistari esker.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Beste
\nlan bat ere idatzi zuen, Aerario de la Hidalgu\u00eda<\/i>, hainbat urtez galdua
\nzela uste zena, Guadalupe Rubio Urkiak kopia bat aurkitu zuen arte, Madrilgo
\nFrancisco Zabalburu liburutegiko euskal funtsean. Lan horiek Bizkaiko
\nhistoriarekin lotuta daudenez, ez da harritzekoa hainbat aldiz Jaurerriko
\nErregimentuari eskatzea haren artxiboa ikusteko aukera izatea. Lan horietan,
\nbizkaitarren noblezia eta antzinatasuna erakutsi nahi izan zuen Mendietak, eta
\nhorretarako garai hartako beste historialari batzuen bidetik jo zuen, esaterako
\nPoza edo Esteban Garibairen bidetik, euskal imajinarioa eusko-iberismoa eta
\ntubalismoa bezalako mitoen inguruan eraikiz.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ziurrenik Menagarain jaio zen, (Aiara, Araba) 1565 inguruan. Bilbon hazi eta bizi izan zen, Francisco Vazquez margolariaren familiaren babespean. Mendietak hainbat deitura erabili izan zituen, adibidez, Francisco Vazquez Retes edo Francisco Vazquez Mendieta, eta horrek pentsarazi zien askori haren babeslea haren aita ere bazela, ama Maria Retes, margolaria ostatu hartuta zegoen etxeko neskamea, zelarik. Hala […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[283],"class_list":["post-2781","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nMENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ziurrenik Menagarain jaio zen, (Aiara, Araba) 1565 inguruan. Bilbon hazi eta bizi izan zen, Francisco Vazquez margolariaren familiaren babespean. Mendietak hainbat deitura erabili izan zituen, adibidez, Francisco Vazquez Retes edo Francisco Vazquez Mendieta, eta horrek pentsarazi zien askori haren babeslea haren aita ere bazela, ama Maria Retes, margolaria ostatu hartuta zegoen etxeko neskamea, zelarik. Hala […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mendieta-retes-francisco-204-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mendieta-retes-francisco-204-eu\\\/\",\"name\":\"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-04-20T16:02:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mendieta-retes-francisco-204-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mendieta-retes-francisco-204-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/mendieta-retes-francisco-204-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae","og_description":"Ziurrenik Menagarain jaio zen, (Aiara, Araba) 1565 inguruan. Bilbon hazi eta bizi izan zen, Francisco Vazquez margolariaren familiaren babespean. Mendietak hainbat deitura erabili izan zituen, adibidez, Francisco Vazquez Retes edo Francisco Vazquez Mendieta, eta horrek pentsarazi zien askori haren babeslea haren aita ere bazela, ama Maria Retes, margolaria ostatu hartuta zegoen etxeko neskamea, zelarik. Hala […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/","name":"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2020-04-20T16:02:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/mendieta-retes-francisco-204-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MENDIETA RETES, Francisco (ca. 1565, Aiara ibarra- ca. 1624)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2781\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}