{"id":2737,"date":"2019-12-27T12:08:30","date_gmt":"2019-12-27T11:08:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/"},"modified":"2019-12-27T12:08:30","modified_gmt":"2019-12-27T11:08:30","slug":"san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/","title":{"rendered":"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370"},"content":{"rendered":"

Hiru bertsiotan gordetako kronika da
\n\u2014latinez, katalanez eta aragoieraz\u2014. Hizkuntza horietako lehenbizikoan hasi
\nziren idazten, 1342.\u00a0urtea baino lehenago, Petri\u00a0IV.aren
\ngidaritzapean, San Juan de la Pe\u00f1a monasterioko aurretiko kronika batetik
\nabiatuta. Egileei dagokienez, badakigu bat Tom\u00e1s de Canellas izan zela;
\nPetri\u00a0IV.aren idazkarietako bat zen eta Aragoiko historiaren zati bat
\nidatzi zuen, Kataluniaren eta Aragoiren batasunaren ostekoa, hain zuzen ere.
\nLatinezko bertsioari jarraituz idatzi ziren katalanezko eta aragoierazko
\nitzulpenak.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Cr\u00f3nica pinatense
\n<\/span><\/span>delakoaren helburu nagusia erreinatzen ari zen dinastia
\nloriatzea zen, eta gertaera historiko eta datu genealogiko asko eta asko ematen
\nditu. Tubal Iberiar penintsulara iritsi zeneko gertaerarekin hasten da kronika,
\neta errege godoen historia kontatzen du, erresuma musulmanek konkistatu zuten
\narte, baina lanaren muina Aragoiko Erresumaren historia da, konderriaren
\njatorri antzinakoenetatik eta Iru\u00f1eko lehenbiziko erregeetatik hasita, eta
\nAlfontso<\/span>\u00a0IV.aren \u2014Petri<\/span>\u00a0IV.aren aita\u2014 heriotzarekin amaitzen da (1336). Halaber, atal batean,
\nSan Juan de la Pe\u00f1a monasterioaren sorrera azaltzen du, Aragoiko Konderriaren
\neta Iru\u00f1eko Erresumaren jatorriarekin lotuta, Espainiako lehen biztanleen
\nhistoria alde batera utzi gabe \u2014Tubal eta Ebro ibaiaren ibaiertzeko eremuetan
\nbizi ziren iberiarren lehen belaunaldia\u2014.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Hauek dira San Juan de la Pe\u00f1a monasterioko kronika
\nzaharraren (gaur egun galduta dago) inspirazio-iturri nagusiak: 1305eko Kronika Nafar-Aragoiarra<\/span>, Gesta
\ncomitum Barchinonensium<\/span>, Rodrigo Ximenez Radakoaren eta Lucas de Tuyren
\nlanak, eta Alfontso X.a Jakituna <\/i>erregearen Estoria
\nde Espa\u00f1a<\/span>.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

xvi.<\/span><\/span>\u202fmendean,
\naragoiar kronikari Jer\u00f3nimo Zuritak adierazi zuen Pedro Marsilio izan zitekeela
\nCr\u00f3nica Pinatense<\/span> edo Cr\u00f3nica de
\nSan Juan de La Pe\u00f1a<\/span> delakoaren egilea \u2014geroago, Jer\u00f3nimo de Blancasek
\nere hori esan zuen\u2014, eta, geroztik, eztabaida izan da gai horren inguruan.
\nKronika hori monasterio horretan idatzi zen, xvi.<\/span>\u202fmendearen
\nerdialdera. Monasterio hori, bere aurrekariengatik eta antzinatasunaren
\nospeagatik, Aragoiko historiarako iturri dokumentalen gordailu aberatsentzat
\nhartzen zen, eta, horregatik, kronika horrek harrera ona izan zuen hasieratik,
\neta berehala hasi zen hedatzen, kopien eta itzulpenen bitartez. Oso garrantzi
\nhandia lortu zuen eta izugarrizko interesa piztu zuen, eta horren adierazle da,
\nadibidez, Olivares konde-dukeak eskuizkribua bereganatu egin zuela 1626an. Cr\u00f3nica Pinatense <\/span>delakoak eragin handia izan zuen xv.<\/span>\u202fmendeko egileengan (frai Gauberto Fabricio de Vagad,
\nPedro Tomic eta Vianako printzea nabarmentzen dira), eta, hurrengo
\nmendean,\u00a0 <\/span>Jer\u00f3nimo Zuritak zenbaitetan
\naipatu zuen Cr\u00f3nica<\/span> hori bere Anales<\/span>lanean,
\nnahiz eta zuhurtzia handiz egin zuen, sinesgarritasun handirik eman gabe.
\nGeroago, Jer\u00f3nimo de Blancasek \u2014Zuritaren ondorengoa Aragoiko kronikari gisa,
\neta hura baino sineskorragoa\u2014, bere garaian Aragoiko Erresumaren jatorriari
\nburuz zebiltzan kondairak eta asmakuntzak onartuta, Cr\u00f3nica
\nPinatense<\/span> hori autoritatetzat hartu zuen, eta kronikako zenbait
\nparagrafo kopiatu zituen bere lanetan. Geroago, Juan Brizek, Historia de San Juan de la Pe\u00f1a y del Reino de Arag\u00f3n<\/span>
\nlanean (1620an argitaratu zen), kronikaren autoritatea aldarrikatu zuen. Egile
\nhorrek Pedro Marsiliori egotzitako lana are gehiago apaindu zuen, beste fabula
\neta kondaira batzuekin.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Zalantzarik gabe, xvii.<\/span>\u202fmendean
\nizan zen handiena Cr\u00f3nica Pinatense<\/span> delakoak iturri
\nhistorikotzat izan zezakeen autoritateari buruzko eztabaida. Hain zuzen ere,
\nlan hori zalantzan jarri zuten Arnaut Oihenart historialariak, eta, batez ere,
\nJos\u00e9 de Moret historialari eta Nafarroako Erresumako kronikariak. Eztabaida
\nareagotu egin zen, frai Domingo La Ripa fraide beneditarrak parte hartzean. La
\nRipak Aragoiko Erresuma Nafarroako Erresuma baino zaharragoa zela defendatzen
\nzuen. Biek, La Ripak eta Moretek, gaitzespen, aurpegiratze, iseka eta
\nsarkasmozko adierazpen ugari egin zizkioten elkarri. Nolanahi ere, La Ripak
\nadierazi zuen kronikak kronologia-akats larriak zituela. Oro har, onartzen da
\nkronikak sinesgarritasun gutxi duela, edo batere ez, antzinagoko garaiak
\njorratzen dituenean, eta sinesgarritasun handiagoa duela, berriz, idatzi zeneko
\ngaraietatik gertuen dauden gertaeretan.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Cr\u00f3nica
\nPinatense<\/span><\/span>ak datu ez-zehatzak eta ageriko akatsak ditu Iru\u00f1eko eta
\nNafarroako lehen erregeei buruzko kronologian eta onomastikan. San Juan de la
\nPe\u00f1a monasterioaren sorrera aztertzean, Iru\u00f1eko lehenbiziko erregeei buruzko
\ndatu kronologiko ugari jasotzen ditu kronikak, bi erresumak Aragoiko
\nlehenbiziko errege Ramiro\u00a0I.arekin bereizi arte behintzat. Lanaren VI.\u202feta
\nXVII.\u202fkapituluen artean, kronikan errege eta erreinaldi hauek aipatzen dira,
\nordena honetan: Gartzea Semenez (757an Nafarroako erregea zela dio kronikak), Fortunyo<\/span> Gartzea (erregea omen zen 903an), Antso Gartzea, Exemen <\/span>Gartzea, Ennego Ariesta <\/span>(Eneko
\nAritza; 839. urtean hil zela adierazten da), Gartzea Enekoez (961ean hildakoa),
\nAntso Abarka (905ean hildakoa), Gartzea Abarka Dardartia<\/i> (830ean
\nhildakoa), Antso (1033an hildakoa) eta Antso Ramirez (1094an hildakoa).
\nHalaber, interesgarriak dira nafar-aragoiar erregeen biografietako datuak;
\nbatez ere, Petri\u202fI.a eta Alfontso\u202fI.a Batailatzailea<\/i> erregeei buruzkoak.
\nBestalde, euskal lurraldeetako historiako zenbait gertaerari buruzko aipamenak
\ndaude; esate baterako, aipatzen da euskal marinelak abiatu zirela Bartzelonako
\nportutik Portfang\u00f3sera, 1323an, Alfontso\u202fIV.a Aragoiko erregearen galeretan.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hiru bertsiotan gordetako kronika da \u2014latinez, katalanez eta aragoieraz\u2014. Hizkuntza horietako lehenbizikoan hasi ziren idazten, 1342.\u00a0urtea baino lehenago, Petri\u00a0IV.aren gidaritzapean, San Juan de la Pe\u00f1a monasterioko aurretiko kronika batetik abiatuta. Egileei dagokienez, badakigu bat Tom\u00e1s de Canellas izan zela; Petri\u00a0IV.aren idazkarietako bat zen eta Aragoiko historiaren zati bat idatzi zuen, Kataluniaren eta Aragoiren batasunaren ostekoa, […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[275],"class_list":["post-2737","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nSAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Hiru bertsiotan gordetako kronika da \u2014latinez, katalanez eta aragoieraz\u2014. Hizkuntza horietako lehenbizikoan hasi ziren idazten, 1342.\u00a0urtea baino lehenago, Petri\u00a0IV.aren gidaritzapean, San Juan de la Pe\u00f1a monasterioko aurretiko kronika batetik abiatuta. Egileei dagokienez, badakigu bat Tom\u00e1s de Canellas izan zela; Petri\u00a0IV.aren idazkarietako bat zen eta Aragoiko historiaren zati bat idatzi zuen, Kataluniaren eta Aragoiren batasunaren ostekoa, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\\\/\",\"name\":\"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-27T11:08:30+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae","og_description":"Hiru bertsiotan gordetako kronika da \u2014latinez, katalanez eta aragoieraz\u2014. Hizkuntza horietako lehenbizikoan hasi ziren idazten, 1342.\u00a0urtea baino lehenago, Petri\u00a0IV.aren gidaritzapean, San Juan de la Pe\u00f1a monasterioko aurretiko kronika batetik abiatuta. Egileei dagokienez, badakigu bat Tom\u00e1s de Canellas izan zela; Petri\u00a0IV.aren idazkarietako bat zen eta Aragoiko historiaren zati bat idatzi zuen, Kataluniaren eta Aragoiren batasunaren ostekoa, […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/","name":"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370 - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-27T11:08:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/san-juan-de-la-penako-kronika-182-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SAN JUAN DE LA PE\u00d1AKO KRONIKA (Cr\u00f3nica pinatense, Aragoiko Koroako kronika orokorra, Katalunia eta Aragoiko kronika orokorra, Petri III.a Zeremoniatsuaren kronika orokorra) (ca. 1370"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2737\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}