{"id":2733,"date":"2019-12-27T12:04:32","date_gmt":"2019-12-27T11:04:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/"},"modified":"2019-12-27T12:04:32","modified_gmt":"2019-12-27T11:04:32","slug":"llibre-dels-fets-180-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/","title":{"rendered":"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero)"},"content":{"rendered":"<p><span>Zenbait eskribak idatzi zuten,<br \/>\nJakue\u202fI.ak diktatuta, Mallorcaren konkistatik aurrera eta erregea hil aurretik<br \/>\n(1276). Geroagoko kopia batzuetan iritsi da gurera. Gorde diren eskuizkribu<br \/>\nzaharrenak 1313. eta 1343.\u202furteetakoak dira. Lehenbizikoa Pedro Marsilioren<br \/>\nlatinezko bertsioa da. Marsiliok dio testua ordenatu eta kapitulutan antolatu<br \/>\nzuela, Errege Artxibategian gordetako dokumentuak baliatuta. Badirudi testua<br \/>\nkapitulutan antolatzea eta liburu bakar batean ipintzea Marsilioren ekimena<br \/>\nizan zela. Bestalde, Pobleteko eskuizkribua (1343) abadearen aginduz kopiatu<br \/>\nzen, baina ez dakigu jatorrizko testuak ala kopiak erabili zituen. Geroagoko<br \/>\nbeste kopia batzuk ere badaude, eta, 1557tik aurrera, inprimatutako kopiak ere<br \/>\nbai.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span><span>Llibre dels fets<br \/>\n<\/span><\/span><span>lana erlijio- eta probidentzialismo-espiritu sakon batez<br \/>\nidatzita dago. Erregea heroi epikoa eta gesta militar handien protagonista da,<br \/>\nbaina haren nortasunaren intimitateak ere deskribatzen dira. Jakue\u202fI.aren<br \/>\nbizitza eta balentria handienak kontatzen ditu, autobiografia moduan, eta<br \/>\narreta berezia ematen zaie Mallorcako eta Valentziako konkistei. Narrazioa<br \/>\nmonarkaren jaiotzarekin hasten da (1208), eta heriotzarekin amaitzen da (1276).<br \/>\nHitzaurrea eta epilogoa ere baditu, pertsona erudituago eta kultuago batek<br \/>\nidatziak, erregea jada hilda zela.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span><span>Jakue\u00a0I.aren<br \/>\nkronika<\/span><\/span><span>k aukera eman du jakiteko nola egin zuten elkarrekiko<br \/>\nherentzia-hitzarmena Aragoiko monarkak eta Antso <i>Azkarrak<\/i>, xehetasun<br \/>\nhandiz kontatzen baititu gertaerak:<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>\u00abGarai horietan, On Antso Nafarroako erregea<br \/>\nbizi zen, beste Antso erregearen semea; Nafarroak izan zuen erregerik onena.<br \/>\nGaztelako erregeak Bizkaiko jaun Lope Diazi agindu zion Nafarroan gerra<br \/>\nhasteko, eta bi edo hiru gaztelu hartu zizkion. Orduan, Nafarroako erregeak<br \/>\nahoz jakinarazi zidan konpromiso bat sinatuko zuela, nik berarekin itun bat<br \/>\negin nahi izanez gero, eta mesede eta estimu handiak izango nituela beraren<br \/>\naldetik, errege batek beste batengatik inoiz izandakoak baino handiagoak.<br \/>\nOrduan, Tuterara joatea erabaki nuen, elkar ikusteko, hogeita bost urtez ez baitzen<br \/>\nhiritik irten edo inora bidaiatu\u202f[&#8230;]. Nafarroara joan nintzenean, On Antsok<br \/>\nezin izan zuen ni hartzera jaitsi, izugarri gizen baitzegoen, eta ez zen<br \/>\nherriaren aurrean agertzen, pribatuan izan ezik. Oso ondo hartu ninduen, hamar<br \/>\nurtez bisitatu gabe zeukan leku batean, adeitasun osoz; besarkada bat eman<br \/>\nzidan (ni bezain altua zen), oso pozik eta barrezka\u00bb.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Gero, Antso <i>Azkarrak<\/i> Jakue<br \/>\nI.ari buruz egiten zituen goraipamenak ageri dira. Hain zuzen ere, lehentasuna<br \/>\nematen dio Antsok bere ilobaren, Xanpainako -kondesaren semearen, aurretik,<br \/>\naragoiarra munduan gertuen duen pertsona dela uste baitu eta izugarrizko<br \/>\nestimazioa baitio, eta horregatik elkarrekiko herentzia-hitzarmena egin nahi du<br \/>\nJakuerekin. Jakue I.ak elkarrekiko herentzia-hitzarmenak zekarren arriskuak<br \/>\nkontuan hartuta, Gaztelarekin gerra izateko arriskua, hain zuzen ere,<br \/>\nonuragarria zela pentsatu zuen azkenean, hiru arrazoirengatik: \u00abGaztelako<br \/>\nerregeak On Antsori garai haietan kalte handia egin ziolako; bestalde,<br \/>\nhirurogeita zortzi urte zituenez [&#8230;], naturaren arabera aukera handia<br \/>\nzegoelako gutako bakoitza, ni eta nire semea, Antso baino geroago hiltzeko,<br \/>\neta, horregatik, zentzuzkoa da On Antsok izan zitekeen aukeren kontrako<br \/>\narriskua onartzeko; eta, azkenik, Gaztelako erregeak hainbesteko iraina egin<br \/>\nzionetik, On Antsok bere seme eta zuen guztiaren oinordeko egin gintuenez,<br \/>\nbidezkoa iruditu zitzaidan gerrara joateko konpromisoa onartzea, nire aitaren<br \/>\nlurrak defendatzera, semetzat adoptatu baininduen\u00bb. Bi monarkek prozedura<br \/>\nadostu zuten. Antso <i>Azkarrak<\/i> Nafarroako nobleak, zaldunak eta hiri<br \/>\nbakoitzeko hamar gizon bilduko zituen, \u00abhaien bidez besteek hitzarmena onartu,<br \/>\nberretsi eta onets zezaten; bai eta hiribildu garrantzitsu bakoitzeko lau<br \/>\ngizonekin bildu ere, haiek hiribilduko biztanleek emandako autoritatea izanik,<br \/>\nhiribildukoak gizon horiek erabakitakoa onartzeko\u00bb. Aragoiarrak gauza bera egin<br \/>\nzuen, eta elkarrekiko herentziarako zina Tuteran sinatu zuten, 1231ko<br \/>\notsailaren 2an.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zenbait eskribak idatzi zuten, Jakue\u202fI.ak diktatuta, Mallorcaren konkistatik aurrera eta erregea hil aurretik (1276). Geroagoko kopia batzuetan iritsi da gurera. Gorde diren eskuizkribu zaharrenak 1313. eta 1343.\u202furteetakoak dira. Lehenbizikoa Pedro Marsilioren latinezko bertsioa da. Marsiliok dio testua ordenatu eta kapitulutan antolatu zuela, Errege Artxibategian gordetako dokumentuak baliatuta. Badirudi testua kapitulutan antolatzea eta liburu bakar batean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[275],"class_list":["post-2733","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zenbait eskribak idatzi zuten, Jakue\u202fI.ak diktatuta, Mallorcaren konkistatik aurrera eta erregea hil aurretik (1276). Geroagoko kopia batzuetan iritsi da gurera. Gorde diren eskuizkribu zaharrenak 1313. eta 1343.\u202furteetakoak dira. Lehenbizikoa Pedro Marsilioren latinezko bertsioa da. Marsiliok dio testua ordenatu eta kapitulutan antolatu zuela, Errege Artxibategian gordetako dokumentuak baliatuta. Badirudi testua kapitulutan antolatzea eta liburu bakar batean [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/llibre-dels-fets-180-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/llibre-dels-fets-180-eu\\\/\",\"name\":\"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-27T11:04:32+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/llibre-dels-fets-180-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/llibre-dels-fets-180-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/llibre-dels-fets-180-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae","og_description":"Zenbait eskribak idatzi zuten, Jakue\u202fI.ak diktatuta, Mallorcaren konkistatik aurrera eta erregea hil aurretik (1276). Geroagoko kopia batzuetan iritsi da gurera. Gorde diren eskuizkribu zaharrenak 1313. eta 1343.\u202furteetakoak dira. Lehenbizikoa Pedro Marsilioren latinezko bertsioa da. Marsiliok dio testua ordenatu eta kapitulutan antolatu zuela, Errege Artxibategian gordetako dokumentuak baliatuta. Badirudi testua kapitulutan antolatzea eta liburu bakar batean [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/","name":"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero) - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-27T11:04:32+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/llibre-dels-fets-180-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LLIBRE DELS FETS (Gertaeren liburua. Jakue\u202fI.aren kronika) (1276. urtea eta gero)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2733","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2733\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2733"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}