{"id":2697,"date":"2019-12-12T18:22:42","date_gmt":"2019-12-12T17:22:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarrera-162-eu\/"},"modified":"2019-12-12T18:22:42","modified_gmt":"2019-12-12T17:22:42","slug":"sarrera-162-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/","title":{"rendered":"SARRERA"},"content":{"rendered":"<p><span>Fernando III.aren erregealdian (1217-1252, Gaztelako erregea, eta 1230-1252, Leongo erregea ere bai), kronikagintza asturleondarraren aspaldiko tradizio zaharra berreskuratu zuten;\u00a0<span>xi.<\/span>\u202feta\u00a0<span>xii.<\/span>\u202fmendeetako azken fasean balio handiko kronikak utzi zituen tradizio horrek, hala nola Sampirorena, Siloskoa edo\u00a0<i>Silense<\/i>\u00a0deritzona eta Alfontso\u202fVII.arena.\u00a0<span>xiii.<\/span>\u202fmendean errege-erreginek idatzita utzi nahi izan zuten beren historia, memoria apologetikoa, eta horretarako entzute handiko pertsonak izan zituzten lagun; besteak beste, Lucas de Tuy, Leongo San Isidoro kolegiatako kalonjea,\u00a0<span>Chronicon Mundi<\/span>\u00a0lanaren egilea (1236. urtean amaitu zuen lan hori, kronika kristau klasikoen erara), eta Rodrigo Ximenez Radakoa, Toledoko artzapezpikua,\u00a0<span>De rebus Hispanie lanaren egilea (1243 eta 1246 artean idatzi zuen, Fernando III.aren memoria betikotzeko). Latinezko bi kronika horiek oinarri ezinbestekoa izan ziren\u00a0<\/span>Alfontso\u202fX.a\u00a0<i>Jakitunaren<\/i>erregealdian (1252-1284) gertatu zen zabalpen historiografiko izugarrirako. Aldi hartan, erregeak berak zuzendutako historia orokor bat baino gehiago ondu zituzten hainbat egilek. Une horretatik aurrera, gainera, gaztelaniaz ekoitzi zituzten lan historiografikoak. Bibliaren jatorritik abiatzen ziren historia haiek, eta, gutxi-gehiago aro garaikidean amaitu. Garai hartan sortutako lanetako bat\u00a0<span>Grande e general estoria izan zen: uholde handitik hasi eta\u00a0<\/span>Alfontso\u202fX.aren erregealdira bitarteko aldia jaso zuen lan horrek, eta inperioko tronurako haren hautagaitza bermatu nahi izan zuen.\u00a0<span>Estoria de Espanna lanak, berriz, urruneko antzinarotik Gaztelako errege-erreginen garaira bitarteko historia jaso zuen eta xehetasunez deskribatu, Nafarroako, Aragoiko eta Portugalgo erresumei buruzko datuak emanez, gainera. Hala, genero historiografiko berri bat joan zen finkatzen: kronologikoki antolatutako errege-kronika. Erregealdi bateko gertakari garrantzitsuenak azpimarratzen zituen genero horrek, eta lehen lan haiek\u00a0<\/span>Alfontso\u202fX.a inperioko tronuaren jarraitzailetzat aurkeztu zuten.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Hamarkada batzuen buruan, Alfontso\u202fX.aren bideari jarraitu zioten gero hainbat egilek, eta\u00a0<span>xiv.<\/span>\u202fmendearen lehen erdialdean, Alfontso\u202fXI,aren garaian zehazki, beste hiru kronika idatzi zituzten (<span>Tres cr\u00f3nicas<\/span>), errege Jakitunaren lana osatuz: Alfontso\u202fX.ari, Antso\u202fIV.ari eta Fernando\u202fIV.ari buruzko kronikak, hain zuzen. Ondoren etorri ziren egile-kronikak. Fern\u00e1n S\u00e1nchez de Valladolid,\u00a0<span>Gran cr\u00f3nica de Alfonso\u202fXI<\/span>lanaren egilea, erregea eta monarkia goresten ahalegindu zen, estilo berri bati hasiera emanez. Estilo horri jarraitu zion gero Pedro Lopez de Aiala arabarrak, eta Henrike III.aren garaian, Petri I.aren, Henrike\u202fII.aren eta Joan I.aren kronikak idatzi zituen. Arabarraren obra interesgarria da batez ere Petri I.aren eta Henrike Trastamarakoaren arteko gatazka ulertzeko. Aialak Trastamarakoaren aldeko jarrera hartu zuen. Alonso de Palenciak, berriz, Henrike IV.aren erregealdiaren berri eman zuen, baina, kasu honetan, erregearen irudi txarra eta haren aurkakoa erakutsi zuen; izan ere, monarkaren aurkako nobleen fakzioarekin bat egin zuen inolako zalantzarik izan gabe. Errege-erregina\u00a0<i>Katolikoen<\/i>\u00a0garaian, zenbait egilek berrikusi egin zuten Behe Erdi Aroko kronikagintza; halaxe egin zuten, adibidez, Diego de Valerak (Alonso de Palenciaren jarraitzaile eta Isabel\u00a0<i>Katolikoaren<\/i>\u00a0aldeko sutsuak) edota Fernando del Pulgarrek.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fernando III.aren erregealdian (1217-1252, Gaztelako erregea, eta 1230-1252, Leongo erregea ere bai), kronikagintza asturleondarraren aspaldiko tradizio zaharra berreskuratu zuten;\u00a0xi.\u202feta\u00a0xii.\u202fmendeetako azken fasean balio handiko kronikak utzi zituen tradizio horrek, hala nola Sampirorena, Siloskoa edo\u00a0Silense\u00a0deritzona eta Alfontso\u202fVII.arena.\u00a0xiii.\u202fmendean errege-erreginek idatzita utzi nahi izan zuten beren historia, memoria apologetikoa, eta horretarako entzute handiko pertsonak izan zituzten lagun; besteak beste, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[271],"class_list":["post-2697","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SARRERA - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRERA - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Fernando III.aren erregealdian (1217-1252, Gaztelako erregea, eta 1230-1252, Leongo erregea ere bai), kronikagintza asturleondarraren aspaldiko tradizio zaharra berreskuratu zuten;\u00a0xi.\u202feta\u00a0xii.\u202fmendeetako azken fasean balio handiko kronikak utzi zituen tradizio horrek, hala nola Sampirorena, Siloskoa edo\u00a0Silense\u00a0deritzona eta Alfontso\u202fVII.arena.\u00a0xiii.\u202fmendean errege-erreginek idatzita utzi nahi izan zuten beren historia, memoria apologetikoa, eta horretarako entzute handiko pertsonak izan zituzten lagun; besteak beste, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-162-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-162-eu\\\/\",\"name\":\"SARRERA - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-12T17:22:42+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-162-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-162-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-162-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRERA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRERA - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRERA - Iura Vasconiae","og_description":"Fernando III.aren erregealdian (1217-1252, Gaztelako erregea, eta 1230-1252, Leongo erregea ere bai), kronikagintza asturleondarraren aspaldiko tradizio zaharra berreskuratu zuten;\u00a0xi.\u202feta\u00a0xii.\u202fmendeetako azken fasean balio handiko kronikak utzi zituen tradizio horrek, hala nola Sampirorena, Siloskoa edo\u00a0Silense\u00a0deritzona eta Alfontso\u202fVII.arena.\u00a0xiii.\u202fmendean errege-erreginek idatzita utzi nahi izan zuten beren historia, memoria apologetikoa, eta horretarako entzute handiko pertsonak izan zituzten lagun; besteak beste, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/","name":"SARRERA - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-12T17:22:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-162-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRERA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2697","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2697\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2697"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2697"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}