{"id":2670,"date":"2019-12-12T17:42:51","date_gmt":"2019-12-12T16:42:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/"},"modified":"2019-12-12T17:42:51","modified_gmt":"2019-12-12T16:42:51","slug":"garcia-esteban-149-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/","title":{"rendered":"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072)."},"content":{"rendered":"

Stephanus Garc\u00eda izan zitekeen gaskoia
\nedo izan zitekeen, jatorriz, Iru\u00f1eko erresumakoa ere. Ez dago haren bizitzari
\nburuzko daturik, baina egile batzuen susmoa da 1060. urtean Oloroeko gotzain
\nizan zen pertsona bera zela. Esteban Garc\u00edak sinatu zituen, egile gisa, Iberiar
\npenintsulako mugetatik kanpo sortutako Beato edo kodex irudiztatu bakarreko
\nminiaturak (6r\u202ffol.), baina pentsatzekoa da Saint Severko scriptoriumeko<\/i>
\nkide ziren kopista eta irudiztatzaile talde batek sortuko zuela kodexa. Beato<\/i>
\nterminoa sinplifikazio bat da, Beato Liebanakoa izenez ezaguna den fraideak
\nbere egunean moldatu zuen kodexaren kopia guztiak izendatzeko. Kodex irudiztatu
\nhori 786an bukatu zuen, baina lehen bertsioa 776koa da, eta bada beste bat
\n784koa. Lan horretan, San Joanen Apokalipsiari buruzko Iruzkinak<\/i>
\ndeiturikoak jaso zituzten, eta horri irudi miniatu ugari gehitu zizkioten.
\nHoriei guztiei esker, kodex horiek egiazko artelanak dira. Nolanahi dela ere, Beato<\/i>
\nesaten zaien liburuak Iberiar penintsulan baino ez ziren ekoitzi, gai oso jakin
\nbati loturik. Hortik Gaskoiniako Saint-Severko abadian sortutako Beato<\/i>
\nhorren balio erantsia.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Gaur egun, Beatoa Frantziako
\nLiburutegi Nazionalean gorderik dago, 8878 Eskbu. lat. katalogo-zenbakiarekin.
\nEgile batzuen iritzian, 1038 ingurukoa da, baina ez da erabat ziurra noiz
\nbukatu zuten, eta, beraz, egokiagoa da xi<\/span>.\u202fmendeko
\nbigarren erdialdean datatzea. Obra Saint-Severko abade Gregorio Montanerri
\neskainia dago, lehen folioko ex libris zigiluan aipatzen
\ndenez. Montanerri buruz ere ez dugu erreferentzia askorik, baina uste da
\nlurraldeko kondeen familiarekin zuela lotura, eta, era berean, Dax eta
\nLeskarreko apezpiku-aulkiak bete zituela.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Saint-Severko abadia 988. urtean sortu
\nzuen Gillen Antsok, Gaskoiniako kondeak. Iru\u00f1eko Urraka printzesarekin
\nezkonduta zegoen kondea, Gartzea\u202fI.a Santxezen alaba eta Antso Gartzez II.aren
\narrebarekin, hain zuzen ere. Antso Gillen dux<\/i> edo kondearen aginteak
\niraun zuen denboran (1010-1032), indarrean izan ziren Iru\u00f1eko
\nerrege-familiarekiko adiskidetasun- eta senidetasun-erlazio biziak; areago,
\nAntso Gartzez III.a Nagusiaren<\/i> gortera ere bertaratzen ziren, aldian
\nbehin, gaskoiak. Hortik uler liteke bete-beteko obra hispaniar bat Gaskoiniako
\nlurretan izatea, kontuan izanda, gainera, Esteban Garc\u00eda bera, jatorriz,
\ngaskoia edo iruindarra bide zela.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Gaur egun 27 Beato edo kodex
\nirudiztatu baino ez dira gordetzen, eta horietatik 24k dituzte miniaturak.
\nEsteban Garc\u00edak eginiko kodexak 292 folio ditu pergaminoan, letra bisigotikoan
\neta letra xehe karolingioan idatziak. Horrek erakusten du argi obra honen
\nmestizajea. Beato gehienak oparo irudiztatuak daude, eta Garc\u00edarena ez da
\nsalbuespena, ehun miniaturatik gora ageri baitira; nolanahi ere, gehiago izango
\nziren, gutxienez 20 folio ebakita baitaude. Hala ere, Saint-Severko Beatoa
\naurrez egindako kopien eboluzioa izateagatik nabarmentzen da. Arestian esan
\ndugunez, Iru\u00f1eko erresumarekin lotura estua izan arren, Penintsulatik kanpoko
\nabadia batean landu zen, eta horren ondorioz, ordura arteko bertsioen
\nmiszelanea bat sortu zuten Saint-Severren (ez dakigu zer kodex erabili zuten
\nkopiatzeko eredu gisa), eta ondu zuten tokiko gustuko elementuak gehitu
\nzizkioten. Hala, horri guztiari esker, obra berezia eta parerik gabea da.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Kopiatutako Iruzkinei<\/i>
\ndagokienez, aditu gehienek onartzen dute 776. urtean egindako testuaren \u2014hau
\nda, bertsio edo familia zaharrenaren edo aurrenekoaren\u2014 erreprodukzio bat dela.
\nDena den, obra horretan, Apokalipsiari eginiko Iruzkinez<\/i> gain, beste
\nhauek ere gehitu zituzten: San Jeronimok Daniel profetari eginiko Iruzkina<\/i>
\neta 784. urteko bertsiotik zetorren testu bat. Horrenbestez, Beatoen bigarren
\nfamiliarekin lotutako elementu bat gehitu zioten. Bestalde, miniaturak ere
\n784ko Beatoaren gainean eginiko kopietatik datoz, folio batzuetan hildakoak
\nbiluzik ageri dira; xehetasun hori oso ohikoa zen 776ko bertsio mozarabiarra
\nedo prerromanikoa eredutzat harturik eginiko Beatoetan. Horrek erakusten du
\nStephanus edo Esteban Garc\u00edak jakin zuela egokitzen, eta ordura arte Beatoak
\nirudiztatzeko lanean izan ziren korronteak bere egiten, nahasten eta
\nbirmoldatzen.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Azpimarratzekoa
\nda, era berean, mapamundi bat ere badela, eskuizkribu gehienetan ohikoa zenez.
\nApokalipsiaren iruzkinak kopiatu izan dituzten hainbat kodexetan 13 mapa gorde
\ndira guztira, baina Saint-Severkoa oso berezia da, bakarra ez esateagatik.
\nMapamundiaren egitura orokorrean, munduaren adierazpenak beste Beato batzuen
\ntradizioari jarraitzen dio, eta, alde horretatik, garai hartan ezagutzen ziren
\nhiru kontinenteak T eran daude banatuta edo antolatuta. Alabaina, bada alde
\nnabarmen bat beste Beatoekiko: maparen mendebaldean (hau da, miniaturaren
\nbeheko aldean), Saint-Severko eliza eta Gaskoiniako kondeen jauregia ageri dira
\nirudikatuta, ia Erromako hiriaren irudiaren neurri berean. Areago, egileak
\nneurriz kanpoko Uuasconia <\/span>idazkuna ere adierazi
\nzuen, kodexa jatorriz non egina izan zen erakusteko, eta, bide batez, lurralde
\nhartan agintzen zuen konde-etxearen ospeari ohore egiteko.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Miniaturan txertatutako Uuasconia <\/span>termino horrek nolabaiteko eztabaida sortu izan
\ndu; izan ere, egile batzuen iritziz, Vasconiari <\/span>edo
\nBaskoniari egiten dio erreferentzia, euskaraz hitz egiten zen lurralde-eremu
\nosoari alegia, Pirinioez hegoaldeko lurraldeak barne. Beraz, egile horien ustez
\nEuskal Herriaren alegiazko lehen adierazpena litzateke Uuasconia<\/span>.
\nAlabaina, historialari gehienen iritziz, terminoak, berez, Gaskoinia adierazten
\ndu (Wasconia<\/span> iturri frankoen arabera); izan ere,
\nPirinioak sinbolizatzen dituen lerro menditsuaz harago Cantabria<\/span>
\nizena ageri da idatzita, eta kultismo horrek, seguru asko, euskaraz hitz egiten
\nzen hegoaldeko lurralde-eremua adierazten zuen, bereziki Iru\u00f1eko erresuma.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Parerik ez duen
\nobra da, zentzu askotan, Esteban Garc\u00edaren kodexa. Berez, Pirinioez harago
\nsortutako aro erromanikoko lehen Beatoa eta bakarra da (Beato mozarabiarren edo
\nprerromanikoen ondorengoa). Osaerari erreparatuta, x.<\/span>\u202fmendean
\nagertutako Beatoen sormenezko etapen nahasketa antzeman liteke irudietan, eta,
\nberaz, osoenetako bat dela esan daiteke. Alde horretatik lan zinez berritzailea
\nda. Nabarmena da xii.<\/span>–xiii.<\/span>\u202fmendeetako
\nondorengo kodexen iruditerian etaErdi Aro beteko beste adar artistiko askotan
\nizan zuen eragina.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Egile
\nbatzuek areago ere azpimarratu dute kodexaren eragina, eta Saint- Severko
\nBeatoan margotutako irudien zantzu argiak ikusi dituzte xx.<\/span>\u202fmendeko
\nzenbait obratan eta egile garaikide batzuen lanetan. Alde horretatik, egile
\nhoriek diote badirela zenbait antzekotasun 84r folioko Uholdeko Itoen<\/i>
\neta Pablo Picassoren Gernika<\/i> margolaneko zenbait aurpegiren artean. Era
\nberean, antzekotasunak antzeman dituzte bigarren aingeruak turuta jo eta sutan
\nden mendi bat itsasora jaustean ontzi batetik eroritako pertsonak ageri diren
\norriaren eta Henry Matisseren 1910eko <\/span>La
\nDanse obraren artean<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stephanus Garc\u00eda izan zitekeen gaskoia edo izan zitekeen, jatorriz, Iru\u00f1eko erresumakoa ere. Ez dago haren bizitzari buruzko daturik, baina egile batzuen susmoa da 1060. urtean Oloroeko gotzain izan zen pertsona bera zela. Esteban Garc\u00edak sinatu zituen, egile gisa, Iberiar penintsulako mugetatik kanpo sortutako Beato edo kodex irudiztatu bakarreko miniaturak (6r\u202ffol.), baina pentsatzekoa da Saint Severko […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[267],"class_list":["post-2670","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nGARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Stephanus Garc\u00eda izan zitekeen gaskoia edo izan zitekeen, jatorriz, Iru\u00f1eko erresumakoa ere. Ez dago haren bizitzari buruzko daturik, baina egile batzuen susmoa da 1060. urtean Oloroeko gotzain izan zen pertsona bera zela. Esteban Garc\u00edak sinatu zituen, egile gisa, Iberiar penintsulako mugetatik kanpo sortutako Beato edo kodex irudiztatu bakarreko miniaturak (6r\u202ffol.), baina pentsatzekoa da Saint Severko […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/garcia-esteban-149-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/garcia-esteban-149-eu\\\/\",\"name\":\"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-12T16:42:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/garcia-esteban-149-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/garcia-esteban-149-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/garcia-esteban-149-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae","og_description":"Stephanus Garc\u00eda izan zitekeen gaskoia edo izan zitekeen, jatorriz, Iru\u00f1eko erresumakoa ere. Ez dago haren bizitzari buruzko daturik, baina egile batzuen susmoa da 1060. urtean Oloroeko gotzain izan zen pertsona bera zela. Esteban Garc\u00edak sinatu zituen, egile gisa, Iberiar penintsulako mugetatik kanpo sortutako Beato edo kodex irudiztatu bakarreko miniaturak (6r\u202ffol.), baina pentsatzekoa da Saint Severko […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/","name":"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-12T16:42:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/garcia-esteban-149-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"GARCIA, ESTEBAN(Stephanus Garcia, Stephanus Garcia Placidus) (Saint Sever, ca.\u202f1028-1072)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2670\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}