{"id":2640,"date":"2019-12-12T16:50:07","date_gmt":"2019-12-12T15:50:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarrera-134-eu\/"},"modified":"2019-12-12T16:50:07","modified_gmt":"2019-12-12T15:50:07","slug":"sarrera-134-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/","title":{"rendered":"SARRERA"},"content":{"rendered":"<p><span>Erdi Aro Betean eta Behe Erdi Aroan, Nafarroako Erresuman pixkanaka garatuz joan zen bertako historiografia.\u00a0<span>xi.<\/span>\u202fmendean, Ximena dinastiaren goraldia gertatu zen, dinastia horretako kideak gerora indar handia hartu zuten bi entitateren politika- eta lurralde-hazkundearen protagonista izan baitziren. Aragoiko erresumaren eta Gaztelako erresumaren goraldiaren eragile, hain zuzen. Gaztela eta Leongo dinastien eta Gaztela eta Aragoikoen arteko bat-egitearen eraginez, azkenik, penintsulako erresuma guztiak familia bakar baten esku geratu ziren, eta horien arbaso komun hurbilenak, hain zuzen, Iru\u00f1eko errege-erreginak ziren. Horri esker, Iru\u00f1eko Erresumak (gerora, Nafarroakoa) leku garrantzitsua izan zuen Aragoiko eta Gaztelako historiografietan, nahiz eta batzuetan erreferentziak genealogia-zerrenda hutsetara mugatzen diren.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Ximenatarrak Iru\u00f1ean berrezarri zirelarik (1134), monarkia legitimatzeko eta sendotzeko egitasmo politiko eta kulturala abiatu zen, bizilagunen asmoei aurre egite aldera. Testuinguru horretan, diskurtso historiko berri bat sortu zen, eta\u00a0<span>x<\/span>.\u202fmendeko kroniketatik lehen aldiz, Nafarroako monarkia bihurtu zen diskurtso horren ardatza. Horrela gertatzen da, adibidez,\u00a0<span>Fuero General konpilazioetan jasotako Coronicas Navarras<\/span>lanean. Hala ere,\u00a0<span>xii.<\/span>\u00a0eta\u00a0<span>xiii.<\/span>\u202fmendeetan, genero proto edo parahistoriografikoak nagusitu ziren (epika historikoa, hagiografia, heriotza-oharrak eta abar). Azken horiek, asmo historiko hertsirik izan ez arren, lehen mailako iturri izan dira erresuma zaharraren iraganeko zenbait pasarteren berri jakiteko. Horren adibide dira, Gilen Anelierren\u00a0<span>La Guerra de Navarra<\/span>\u00a0edota\u00a0<span>Libro de los Milagros de San Miguel<\/span>\u00a0lanak.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span><span>xiv.<\/span><\/span><span>\u202fmendearen amaieraz geroztik, Nafarroako egiazko proiektu historiografiko bat sortu zen, kasu honetan dinastia berri baten eskutik eta hari estu loturik: Evreuxtarren eskutik, hain zuzen. Gartzia Eugikoaren (1409 inguruan hil zen), Gartzi Lopez Orreagakoaren (1437an hil zen) eta Karlos Evreuxkoa, Vianako printzearen (1421-1461) kronikak dira, hain zuen, Erdi Aroko Nafarroako hiruko historiografikoaren oinarria. Lehen aldiz, erresumaren iragana izaera historikoko obren aztergai eta ardatz izan zen, garrantzi eta munta nabarmenarekin. Lehen mailako iturrien eskasiagatik, edo egileek iturri horietara jotzeko agertutako ezgaitasunagatik, kronikariek sarri baliatu zituzten kondairak eta ahozko tradizioa, batez ere pasarte urrunekoenak narratzeko. Horri gehitu behar zaio joera alderdikoi eta legitimatzailea zutela, bereizgarri ohikoa Erdi Aroko kronikagintzan. Hala ere, balio ukaezineko testuak dira, dela haien eduki eta osaeragatik, dela idatziak izan ziren garaiari buruz erakusten dutenagatik. Behe Erdi Aroko kronika horien epilogo izan ziren Joan Jaso, eta jada\u00a0<span>xvi<\/span>.\u202fmendean, Antso Alvear eta Diego Ram\u00edrez \u00c1valos de la Piscina.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Leku nabarmena merezi dute, halaber, jatorriz nafarrak izanik, erresumatik kanpo jardun zuten egileek, edo haien lanetan Nafarroatik kanpoko gaiak jorratu zituztenek. Haien artean nabarmentzen dira, obraren aberastasunagatik eta ondoren izan zuten eraginagatik, Benjamin Tuterakoa (<span>xii.<\/span>\u202fmendea), Rodrigo Ximenez Radakoa (1170-1247) eta Menahem ben Zerah (1310-1385).<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erdi Aro Betean eta Behe Erdi Aroan, Nafarroako Erresuman pixkanaka garatuz joan zen bertako historiografia.\u00a0xi.\u202fmendean, Ximena dinastiaren goraldia gertatu zen, dinastia horretako kideak gerora indar handia hartu zuten bi entitateren politika- eta lurralde-hazkundearen protagonista izan baitziren. Aragoiko erresumaren eta Gaztelako erresumaren goraldiaren eragile, hain zuzen. Gaztela eta Leongo dinastien eta Gaztela eta Aragoikoen arteko bat-egitearen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[265],"class_list":["post-2640","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SARRERA - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRERA - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Erdi Aro Betean eta Behe Erdi Aroan, Nafarroako Erresuman pixkanaka garatuz joan zen bertako historiografia.\u00a0xi.\u202fmendean, Ximena dinastiaren goraldia gertatu zen, dinastia horretako kideak gerora indar handia hartu zuten bi entitateren politika- eta lurralde-hazkundearen protagonista izan baitziren. Aragoiko erresumaren eta Gaztelako erresumaren goraldiaren eragile, hain zuzen. Gaztela eta Leongo dinastien eta Gaztela eta Aragoikoen arteko bat-egitearen [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-134-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-134-eu\\\/\",\"name\":\"SARRERA - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-12T15:50:07+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-134-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-134-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-134-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRERA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRERA - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRERA - Iura Vasconiae","og_description":"Erdi Aro Betean eta Behe Erdi Aroan, Nafarroako Erresuman pixkanaka garatuz joan zen bertako historiografia.\u00a0xi.\u202fmendean, Ximena dinastiaren goraldia gertatu zen, dinastia horretako kideak gerora indar handia hartu zuten bi entitateren politika- eta lurralde-hazkundearen protagonista izan baitziren. Aragoiko erresumaren eta Gaztelako erresumaren goraldiaren eragile, hain zuzen. Gaztela eta Leongo dinastien eta Gaztela eta Aragoikoen arteko bat-egitearen [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/","name":"SARRERA - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-12T15:50:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-134-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRERA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2640\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}