{"id":2636,"date":"2019-12-12T16:43:04","date_gmt":"2019-12-12T15:43:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarrera-132-eu\/"},"modified":"2019-12-12T16:43:04","modified_gmt":"2019-12-12T15:43:04","slug":"sarrera-132-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/","title":{"rendered":"SARRERA"},"content":{"rendered":"<p><span>Beste lurralde senideekin gertatzen den moduan, Gipuzkoa ia ez da aipatzen Erdi Aroko kroniketan. Hala, ez da Gipuzkoarik aipatzen Alfontso III.aren kronikan (<span>ix.<\/span>\u202fmendearen amaieran edota\u00a0<span>x<\/span>.\u202fmendearen hasieran idatzia da kronika, nahiz eta\u00a0<span>viii<\/span>\u202f. mendeko Errekonkistaren hasierako garaia jasotzen den), ez arabiarren kroniketan, haien razziak ez baitziren Arabako Yarnik-etik pasa, eta, are gutxiago, merovingioetan edo frankoetan; izan ere, garai hartan baskoien lurraldean zegoen, Baskoniako Dukerrian.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Lurraldeari buruzko lehen erreferentzietan, Gaztelak Nafarroako Erresumatik behin betiko bereganatu zuenekoa aipatzen da. Erreferentzia horiek beti ere kanpoko egileenak dira. Hala, gertakari horren berri jaso zen bai\u00a0<i>Cr\u00f3nica latina de los Reyes de Castilla<\/i>\u00a0lanean, Alfontso VIII.ak Araban eta Gipuzkoan \u00abeskuratutako\u00bb lurraldeak aipatzen baitira [<i>castra omnia circum adiacentia acquisivit, scilicet Trivinno, Arganzon, Sancta Cruz, Alchorroza, Victoriam Veterem, Eslucia, terram que dicitur Ipuzcaia, Sanctum Sebastianum insuper, Maranon, Sanctum Vicentium et quedam alia<\/i>\u00a0(30.\u202for.)], bai Rodrigo Ximenez Radakoaren\u00a0<i>Historia de Rebus Hispaniae<\/i>\u00a0lanean [<i>Obtinuit itaque Rex nobilis Aldefonsus Victoriam, Ibidam, Alavam, et Trevennium quod fuit postea commutatione Inzurae datum sit. Mirandam etiam dedit commutatione simili pro Portella. Sanctum Sebastianum, Fontem Rapidum, Beloagam, Zeguitagui, Aircorroz, Asluceam, Arzorociam, Victoriam veterem, Maranionem, Aussam, Athavit, Iruritam, et Sanctum Vincentium acquisivit<\/i>\u00a0(VII, XXXII)]. Urriago edo laburrago bada ere,\u00a0<i>Cr\u00f3nica de los Once Reyes<\/i>\u00a0lanean ere egiten da Gipuzkoaren aipamena, nahiz eta ez modu esplizituan: Alfontso<span>\u202f<\/span>VIII.a erregeak 25 leku eta gaztelu irabazi zituela esaten da, eta ondoren horietatik hamalau itzuli eta hamaikari eutsi ziela (L.\u202fN., 10210 eskbu., 247.\u202ffol.). Orobat,\u00a0<i>Cr\u00f3nica del Pr\u00edncipe de Viana\u00a0<\/i>lanean ere egiten da aipamenik [\u00abcomo quiere el governador o senescal que hera por tiempo de las dichas tierras e regno, huviese imbiado muchas letras e mensageros al dicho rey de Nabarra, notiffic\u00e1ndole c\u00f3mo el rey de Castilla le corr\u00eda su tierra e le tomava quanto pod\u00eda, pero fasta cerqua de hun aynno empues que comenc\u00f3 de correr la tierra el dicho rey de Castilla no hubo el deicho rey de Nabarra letra ninguna ni ning\u00fan mensagero de los a \u00e9l imbiado\u00bb (XIII.\u202fkap., 48.-54. bertsoak)].<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Baina, garaiko kronikarien artean, Guilhem Anelier Tolosakoa izan zen,\u00a0<i>La Guerra de Navarra<\/i>\u00a0lanean, Gipuzkoarekin loturiko gertakarien berri gehien eman zuena. Hain zuzen, Nafarroako Erresumaren zati hori galdu izanaren errua leporatu zien gipuzkoarrei [<span>Seinnor rei de Navarra, be sapchas certament \/ Que tu perdes ta terra e ton eretament; \/ Que.l rei Alfons, que tu tens per leial parent, \/ Es intrat en Navarra ab gladi e ab foc ardent; \/ Quar tal en cui fidavas, sapchas que o cossent, \/ E si tu no vens tost, trestot ton regnament \/ Sapchas qu\u2019auras perdut, que mas a ton vivent \/ No y albergaras iorn, com te vei a present; \/ Car perdut as Bitoria e Alava issament, \/ Ypuzquoa e Amesquoa ab lur pertenement, \/ E Fonterabia e co que s\u2019i apent, \/ E San Sebastian, or es la mar batent, \/ E vilas e castels que eu non ay e ment, \/ E si laisses Navarra per la paina gent, \/ Deust\u2019en airara e far t\u2019en a parvent<\/span>\u00a0(V.\u202fkap., 4r eta 4v folk.)].<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Eta Gipuzkoaren aipamen horien ondotik, isiltasuna; izan ere, garai hartan, lurraldearen Ermandadea eratu eta sendotu zen bitartean, liskar eta gorabehera sozio-politiko larriak gertatu ziren. Egile bakan batzuek baino ez zuten urratu isiltasun hori; besteak beste, Lope Gartzia Salazarrek (1399-1476),\u00a0<span>Buenas andan\u00e7as e fortunas<\/span>\u00a0lanaren egileak. Kronika horretan, oinaztarren eta ganboatarren arteko eta hauen eta hiribilduen arteko bando-gerrak aipatu zituen. Bando-gerra horiei buruzko dokumentazio ugari sortu zen, baina dokumentu horiek apenas piztu zuten bertako eta kanpoko egileen arretarik.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Behe Erdi Aroko egile gipuzkoar benetan nabarmenak bi izan ziren: Martin Azpeitia apaiza (haren\u00a0<span>Serm\u00f3n sobre la Passi\u00f3n de Cristo<\/span>, latinez idatzia, probintziako inkunable antzinakoena da), eta Domenjon Gonzalez Andia, probintziako lehen eskribau fidela,\u00a0<span>El Libro de los Bollones<\/span>\u00a0idazkaritza-lanetan erabiltzeko eskuliburuaren egilea. Hain zuzen, lan horrek hasiera eman zion zuzenbideko dokumentuak biltzeko prozesuari. Bi mende beteko bilketaren ondoren, 1691ko Foru-bilduma lanarekin eman zuten amaitutzat lan hori (bilduma 1696an inprimatu zen).<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Beste lurralde senideekin gertatzen den moduan, Gipuzkoa ia ez da aipatzen Erdi Aroko kroniketan. Hala, ez da Gipuzkoarik aipatzen Alfontso III.aren kronikan (ix.\u202fmendearen amaieran edota\u00a0x.\u202fmendearen hasieran idatzia da kronika, nahiz eta\u00a0viii\u202f. mendeko Errekonkistaren hasierako garaia jasotzen den), ez arabiarren kroniketan, haien razziak ez baitziren Arabako Yarnik-etik pasa, eta, are gutxiago, merovingioetan edo frankoetan; izan ere, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[263],"class_list":["post-2636","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SARRERA - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRERA - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Beste lurralde senideekin gertatzen den moduan, Gipuzkoa ia ez da aipatzen Erdi Aroko kroniketan. Hala, ez da Gipuzkoarik aipatzen Alfontso III.aren kronikan (ix.\u202fmendearen amaieran edota\u00a0x.\u202fmendearen hasieran idatzia da kronika, nahiz eta\u00a0viii\u202f. mendeko Errekonkistaren hasierako garaia jasotzen den), ez arabiarren kroniketan, haien razziak ez baitziren Arabako Yarnik-etik pasa, eta, are gutxiago, merovingioetan edo frankoetan; izan ere, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-132-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-132-eu\\\/\",\"name\":\"SARRERA - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-12T15:43:04+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-132-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-132-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-132-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRERA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRERA - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRERA - Iura Vasconiae","og_description":"Beste lurralde senideekin gertatzen den moduan, Gipuzkoa ia ez da aipatzen Erdi Aroko kroniketan. Hala, ez da Gipuzkoarik aipatzen Alfontso III.aren kronikan (ix.\u202fmendearen amaieran edota\u00a0x.\u202fmendearen hasieran idatzia da kronika, nahiz eta\u00a0viii\u202f. mendeko Errekonkistaren hasierako garaia jasotzen den), ez arabiarren kroniketan, haien razziak ez baitziren Arabako Yarnik-etik pasa, eta, are gutxiago, merovingioetan edo frankoetan; izan ere, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/","name":"SARRERA - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-12T15:43:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-132-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRERA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2636","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2636\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2636"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2636"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}