{"id":2624,"date":"2019-12-12T16:14:26","date_gmt":"2019-12-12T15:14:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/sarrera-126-eu\/"},"modified":"2019-12-12T16:14:26","modified_gmt":"2019-12-12T15:14:26","slug":"sarrera-126-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/","title":{"rendered":"SARRERA"},"content":{"rendered":"<p><span>Bizkaia, Erdi Aroaren zatirik handienean, bazterrean edo oso bigarren mailan utzi zuten kronikariek, eta ez zioten apenas arretarik jarri. Lurraldetik kanpoko egileek idatzitako kontakizunetan, eta Penintsulako erresumen historia orokorragoarekin loturik baino ez dira jasotzen Bizkaiari buruzko aipamenak. Idatzien zerrenda horretan lehena\u00a0<i>Cr\u00f3nica de Alfonso III\u00a0<\/i>da,\u00a0<span>ix.<\/span>\u00a0eta\u00a0<span>x<\/span>.\u202fmendeen artean idatzia; ondoren datoz Alfontso X.aren (1252-1284) eta Alfontso XI.aren (1312-1350) aroetako kronikak, ahaztu gabe Pedro de Barcelos konde portugaldarraren (1282-1354) obra; amaitzeko, jada\u00a0<span>xv<\/span>.\u202fmendean, hor dira Alonso de Palencia, Mos\u00e9n Diego de Valera eta Hernando del Pulgarren ekarpenak.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Bitartean, azken mende horretan, Bizkaia bere memoria historikoa sortzen hasi zen. Kultura-garapen horren mugarri erabakigarria izen zen\u00a0<i>Anales Breves de Vizcaya<\/i>\u00a0lana. Ez dago argi nor den egilea, baina, lan horren editore Sabino Agirre Gandariasen arabera, bi hauek bederen ez ziren izan: Lope Gartzia Salazar \u2014izan ere, pasarte batean haren aldekoak izan ez ziren gertakariak kontatzen dira\u2014 eta Diego de Aiala, kronologia aldetik ezinezkoa delako. Aipatutako aditu horren arabera, sinesgarriagoa da urte-liburu (<i>Anales<\/i>) horiek Bilbo Zaharreko Sancho S\u00e1nchez eskribauarenak direla pentsatzea. Urte-liburuak diren heinean, 1162tik 1452ra kronologikoki ordenatutako 318 gertakari azaltzen dira horietan \u2014nolabaiteko irregulartasunez eta zehaztugabetasun batzuekin\u2014, eta horietatik 247\u00a0<span>xv<\/span>.\u202fmendekoak dira. Nahiz eta albiste laburrak izan, Erdi Aroko historiografia-genero honetan ohikoak, informazio aldetik zertxobait luzatzen eta aberasten doaz testuak denboran aurrera egin ahala. Datu baliotsuak jasotzen dira liburu horietan, beste jatorri batzuetakoekin kontrastatu eta gurutzatu beharrekoak, Bizkaiko Jaurerriko bandoen gerrei buruz, baita bestelako hainbat gairi buruz ere, hala nola gertakari politikoei, leinuen gorabeherei eta naturako gertakariei buruz (eguzki-eklipseak, adibidez). Hirietako bizimoduari ere leku egiten zaio, eta behin eta berriro azaltzen dira Bilboko historiako pasarteak.<\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<p><span>Panorama horretan, bada egile nabarmen bat: Lope Gartzia Salazar (1399-1476). Aurrerago emango dugu, xehetasun handiagoz, haren bizimodu gorabeheratsuaren eta haren obren ezaugarrien berri. Lanen artean, batez ere\u00a0<i>Buenas andan\u00e7as e fortunas\u00a0<\/i>izango dugu aztergai. Aurreratu dezagun, nolanahi ere, haren obra trinkoa izugarri interesgarria dela\u00a0<span>xv.<\/span>\u202fmendeko euskal gizartea eta garaiko barne gatazka konplexuak aztertu nahi dituen ororentzat. Azaldutako gertakari askoren protagonista, eta, beraz, lehen lerroko lekuko izan zen. Zorroztasun kronologikoa falta dute zenbaitetan haren idatziek, baina, hala ere, bizitasun eta aberastasun informatibo handia dute. Egileak, finean, Jaurerriko leinuetako kapareen ikuspegia, balioak eta helburuak islatzen ditu.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bizkaia, Erdi Aroaren zatirik handienean, bazterrean edo oso bigarren mailan utzi zuten kronikariek, eta ez zioten apenas arretarik jarri. Lurraldetik kanpoko egileek idatzitako kontakizunetan, eta Penintsulako erresumen historia orokorragoarekin loturik baino ez dira jasotzen Bizkaiari buruzko aipamenak. Idatzien zerrenda horretan lehena\u00a0Cr\u00f3nica de Alfonso III\u00a0da,\u00a0ix.\u00a0eta\u00a0x.\u202fmendeen artean idatzia; ondoren datoz Alfontso X.aren (1252-1284) eta Alfontso XI.aren (1312-1350) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[259],"class_list":["post-2624","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SARRERA - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SARRERA - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bizkaia, Erdi Aroaren zatirik handienean, bazterrean edo oso bigarren mailan utzi zuten kronikariek, eta ez zioten apenas arretarik jarri. Lurraldetik kanpoko egileek idatzitako kontakizunetan, eta Penintsulako erresumen historia orokorragoarekin loturik baino ez dira jasotzen Bizkaiari buruzko aipamenak. Idatzien zerrenda horretan lehena\u00a0Cr\u00f3nica de Alfonso III\u00a0da,\u00a0ix.\u00a0eta\u00a0x.\u202fmendeen artean idatzia; ondoren datoz Alfontso X.aren (1252-1284) eta Alfontso XI.aren (1312-1350) [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-126-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-126-eu\\\/\",\"name\":\"SARRERA - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-12T15:14:26+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-126-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-126-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/sarrera-126-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SARRERA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SARRERA - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SARRERA - Iura Vasconiae","og_description":"Bizkaia, Erdi Aroaren zatirik handienean, bazterrean edo oso bigarren mailan utzi zuten kronikariek, eta ez zioten apenas arretarik jarri. Lurraldetik kanpoko egileek idatzitako kontakizunetan, eta Penintsulako erresumen historia orokorragoarekin loturik baino ez dira jasotzen Bizkaiari buruzko aipamenak. Idatzien zerrenda horretan lehena\u00a0Cr\u00f3nica de Alfonso III\u00a0da,\u00a0ix.\u00a0eta\u00a0x.\u202fmendeen artean idatzia; ondoren datoz Alfontso X.aren (1252-1284) eta Alfontso XI.aren (1312-1350) [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/","name":"SARRERA - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-12T15:14:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/sarrera-126-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SARRERA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2624\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}