{"id":2514,"date":"2019-12-11T09:05:28","date_gmt":"2019-12-11T08:05:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/"},"modified":"2019-12-11T09:05:28","modified_gmt":"2019-12-11T08:05:28","slug":"wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/","title":{"rendered":"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680)"},"content":{"rendered":"<p><span>Espainiako historiografian <span>xix.<\/span>\u202fmendetik <\/span><i><span>Wambaren<br \/>\nzedarritzea<\/span><\/i><span> deituriko dokumentua errege horrek<br \/>\nidatzi omen zuen, kontzilio batean, elizbarrutien mugarritze geografikoen<br \/>\ninguruan sortutako liskarrak konpontzeko. Hala ere, ebazpen hori ez dago jasota<br \/>\nbisigodoen garaiko kontzilioetako aktetan, eta ez zen dokumentu horren berri<br \/>\nizan <span>xi.<\/span>\u202fmendeko azken urteetara arte. Nolanahi<br \/>\nere, iturri fidagarritzat erabili zuten, <span>xii.<\/span>\u202f eta<br \/>\n<span>xiii.<\/span>\u202fmendeetan sortutako muga-auzi batzuk<br \/>\nkonpontzeko. Banaketa zenbait testutan ageri da, batzuetan bakarrik, eta beste<br \/>\nbatzuetan, berriz, Erdi Aroko obra historikoetan eta eklesiastikoetan gehituta<br \/>\nedo aipatuta. Dokumentua eskuizkribu askotan transmititu da, zerrenda luzea<br \/>\naterako litzateke, baina batzuetan, iritsi dena kopia partzialak dira eta ez<br \/>\ndira beti fidagarriak. Horrez gain, eskuizkribu horietako asko era guztietako<br \/>\ndokumentuetako erreferentzia laburren bidez soilik ezagutzen ditugu. Bertsio guztiak<br \/>\nkontakizun moduan ageri dira, eta ez akta gisa edo jatorrizko dokumentuak izan<br \/>\nbeharko lukeen moduan. Hala, banaketa idatzi zeneko testuingurua azaltzen duen<br \/>\nhitzaurre baten ondoren, erresuma bisigodoa osatzen duten artzapezpikutegiak<br \/>\nadierazten dira, bai eta haiek osatzen dituzten apezpikutegiak ere, eta, gero,<br \/>\napezpikutegi bakoitzaren lurralde-mugak adierazten dira. Zedarritzea zehazteko,<br \/>\nlau puntu adierazten dira elizbarruti bakoitzeko, eta, oro har, puntu horietako<br \/>\nbat, gutxienez, bat dator ondoko elizbarrutiaren puntuetako batekin. Azkenik,<br \/>\ndokumentuaren amaieran, Wambaren ebazpena berresten duen epilogo bat dago.<\/span><\/p>\n<p><span>Baskoniako lurraldea hartzen zuten edo haren<br \/>\nmugakide ziren elizbarrutiak <\/span><span><span>Terragona<\/span><\/span><span>ko (Tarragona) artzapezpikutegi metropolitanoaren mendekoak ziren.<br \/>\nHonako hauek ziren:<\/span><span><span> Osca <\/span><\/span><span>(Huesca), <\/span><span><span>Cesaraugusta<br \/>\n<\/span><\/span><span>(Zaragoza), <\/span><span><span>Pampilona<br \/>\n<\/span><\/span><span>(Iru\u00f1ea), <\/span><span><span>Tirasona<br \/>\n<\/span><\/span><span>(Tarazona), <\/span><span><span>Calaurra<br \/>\n\u2014Calabre, Calagora <\/span><\/span><span>eta <\/span><span><span>Calaforra<\/span><\/span><span> izenez ere ageri<br \/>\nda\u2014 (Calahorra), <\/span><span><span>Senona<br \/>\n<\/span><\/span><span>(kokapen ezezagunekoa) eta <\/span><span><span>Auca <\/span><\/span><span>(Villafranca Montes de Oca).<br \/>\nJarraian, elizbarruti horiei buruzko erreferentzia osoak adieraziko ditugu:<\/span><\/p>\n<p><span><span>59.\u2003Cesaraugusta<br \/>\nteneat de Tenia usque Splanam. De Ripas Montes usque -Godolo.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>60.\u2003Osca<br \/>\nteneat de Splana usque Cobello. De Sperle usque Ripam.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>61.\u2003Pampilona<br \/>\nteneat de Cobello usque Mustellam. De Loga usque Tallam.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>62.\u2003Tirasona<br \/>\nteneat de Mustella usque Nampiam. De Sparga usque Ostaval.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>63.\u2003<br \/>\nCalaurra teneat de Nampia usque Spargam. De Mustella usque Lacalam.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>64.\u2003Senona<br \/>\nteneat de Sparga usque Platenam. De Almot usque Millosam.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span><span>65.\u2003Auca teneat de<br \/>\nPlatena usque Amaiam. De Uilla Inferno usque Pedem -Moram.<\/p>\n<p><\/span><\/span><\/p>\n<p><span>Lehenago aipatu dugun moduan, Wambaren<br \/>\nZedarritzeak hedapen bizkorra izan zuen ageri eta hurrengo mendeetan. Izan ere,<br \/>\nbenetakotzat hartu zuten eta musulmanak <span>viii.<\/span>\u202fmendean<br \/>\nsartu ondoren desegindako elizbarruti batzuen mugak ezartzeko ere erabili<br \/>\nzuten. Hala ere, handik gutxira, zedarritzearen edukia zalantzan jarri zen,<br \/>\neta, gaur egun, zientzialariek uste dute faltsua dela, edo, gutxienez,<br \/>\napokrifoa. Bertsio desberdinen hitzaurreak eta epilogoak <span>xi.<\/span>\u202fmendearen<br \/>\namaieran idatzi zituzten, baina ez dakigu elizbarruti bakoitzaren mugak<br \/>\nadierazten dituzten toponimoak garai berean sartu ziren. Horrez gain, honako<br \/>\nhauek kontuan hartu behar ditugu: bisigodoen garaiko kontzilioetako aktetan ageri<br \/>\nez dela; tokiko izen berezietako asko identifikatzeko zailak direla, eta<br \/>\nbatzuetan, ezinezkoa ere bai; zenbait bertsiotan nahita egindako nahasketak<br \/>\ndaudela, bertsioa idatzi zen egoitzaren interesetara egokitzeko; eta<br \/>\neskuizkribu batzuk ez ditugula osorik jaso. Horrek guztiak pentsarazten gaitu<br \/>\nlurralde-banaketa hori, gaur ezagutzen dugun moduan, Toledoko edo Osmako<br \/>\napezpikutegian idatzi zela, Husilloseko Kontzilioaren (1088) eta Paskual aita<br \/>\nsantuak emandako bularen<span>\u00a0 <\/span>(1107-1108)<br \/>\narteko uneren batean.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Espainiako historiografian xix.\u202fmendetik Wambaren zedarritzea deituriko dokumentua errege horrek idatzi omen zuen, kontzilio batean, elizbarrutien mugarritze geografikoen inguruan sortutako liskarrak konpontzeko. Hala ere, ebazpen hori ez dago jasota bisigodoen garaiko kontzilioetako aktetan, eta ez zen dokumentu horren berri izan xi.\u202fmendeko azken urteetara arte. Nolanahi ere, iturri fidagarritzat erabili zuten, xii.\u202f eta xiii.\u202fmendeetan sortutako muga-auzi batzuk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[237],"class_list":["post-2514","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Espainiako historiografian xix.\u202fmendetik Wambaren zedarritzea deituriko dokumentua errege horrek idatzi omen zuen, kontzilio batean, elizbarrutien mugarritze geografikoen inguruan sortutako liskarrak konpontzeko. Hala ere, ebazpen hori ez dago jasota bisigodoen garaiko kontzilioetako aktetan, eta ez zen dokumentu horren berri izan xi.\u202fmendeko azken urteetara arte. Nolanahi ere, iturri fidagarritzat erabili zuten, xii.\u202f eta xiii.\u202fmendeetan sortutako muga-auzi batzuk [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\\\/\",\"name\":\"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-12-11T08:05:28+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae","og_description":"Espainiako historiografian xix.\u202fmendetik Wambaren zedarritzea deituriko dokumentua errege horrek idatzi omen zuen, kontzilio batean, elizbarrutien mugarritze geografikoen inguruan sortutako liskarrak konpontzeko. Hala ere, ebazpen hori ez dago jasota bisigodoen garaiko kontzilioetako aktetan, eta ez zen dokumentu horren berri izan xi.\u202fmendeko azken urteetara arte. Nolanahi ere, iturri fidagarritzat erabili zuten, xii.\u202f eta xiii.\u202fmendeetan sortutako muga-auzi batzuk [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/","name":"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680) - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-12-11T08:05:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/wambaren-zedarritzea-dokumentu-apokrifoa-ustez-toledoko-erresuma-bisigodoko-apezpikutegien-lurral-70-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"WAMBAREN ZEDARRITZEA. Dokumentu apokrifoa. Ustez, Toledoko erresuma bisigodoko apezpikutegien lurralde-banaketa jasotzen du, eta Wamba erregeak (672-680)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2514\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}