{"id":2416,"date":"2019-11-30T13:18:06","date_gmt":"2019-11-30T12:18:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/voz\/plutarko-21-eu\/"},"modified":"2019-11-30T13:18:06","modified_gmt":"2019-11-30T12:18:06","slug":"plutarko-21-eu","status":"publish","type":"iv_voz","link":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/","title":{"rendered":"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 – Delfos, K.o. 120)."},"content":{"rendered":"

Greziar biografoa eta saiakeragile
\nhorrek ospe handia izan zuen Erromatar Inperioan bere bizitza osoan
\n(K.o.\u00a046 – K.o.\u00a0120). Erromatar hiritarra zenez, magistratu-karguak
\nizan zituen, tokiko gaietan esku hartu zuen, eta bere hiriko, Keroneako,
\nenbaxadore ere izan zen. Bizitzaren amaieran, apaiz izan zen, Delfosen,
\naitortza handiko posizioan. Plutarkoren lanetatik nabarmenena eta ezagunena <\/span>Bizitza paraleloak <\/span><\/i>da. Lan horretan, greziar eta
\nerromatar ospetsuen biografia konparatuak idatzi zituen, batzuen eta besteen
\non-gaitzak aztertzeko. Anekdotei eta itxura fisikoaren moduko xehetasunei
\ngarrantzi handiagoa ematen zien arren, Plutarkoren lanean zenbait pertsonari
\nburuz gutxi ezagutzen den informazioa ageri da, kasu batzuetan biografia osoak
\nez baititugu. <\/span>Bizitza <\/span><\/i>horietan, Baskoniarekin lotutako bi albiste ageri dira,
\ninterpretazio-arazo handiak eman dituztenak eta historiografia modernoan
\neztabaida piztu dutenak, baskoien eta barduliarren bilakabide historikoaren
\ninguruan; izan ere, albisteak ez dira beti bat etorri errealitate
\nhistorikoarekin, eta, batzuetan, polemika antzuak sustatu dituzte.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Sertorioren biografian (21), Plutarkok
\nPonpeioren kanpainaren berri ematen du, eta erromatar jeneralak negua bakzeoen
\nartean igaro zuela dio, bere armadarentzako dirurik gabe. Plutarkoren testuaren
\ntransmisioan zailtasunak izan dira, eta, horrez gain, <\/span>Fontes Hispaniae
\nAntiquae <\/span><\/i>lanaren
\nargitaratzaileak (A. Schulten) bakzeo horiek baskoiak zirela interpretatu zuen,
\n<\/span>Pompelo<\/span><\/i> (Iru\u00f1ea, Nafarroa) hiriaren
\nsorrerarekin lotzeko (K.a.\u00a075.\u00a0urtearen inguruan). Hori dela eta,
\ntradizioz, testu hori baliatu da Sertorioren Gerran Ponpeio baskoien
\nlurraldetik igaro zela frogatzeko. Baina zalantzak daude, ez baitakigu
\nPlutarkoren testuan aipatzen diren bakzeoak, benetan bakzeoak diren, ala
\nbaskoiak. Izan ere, testuaren transmisio-prozesuan zuzenketak egin dira, eta
\nkontuan hartu behar da, gainera, Isidoro Sevillakoa apezpikutik aurrera
\nbakzeoak terminoa baskoiak etnonimoaren bertsio kultutzat erabili zela latindar
\nhistoriografian eta literaturan, eta baskoi terminoa herri-bertsioa izango
\nlitzateke.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Era berean,
\nluzaroan eztabaidatu da Plutarkok adierazitako beste albiste bat egia den ala
\nez. Hain zuzen ere, erromatar lider eta jeneral Kaio Marioren biografian
\n(K.a.\u00a0157-86), Plutarkok dio hark <\/span>Bardialoi<\/span><\/i>ak
\nerrekrutatu zituela bere guardiarako, eta etnonimo hori barduliarrei zegokiela
\ninterpretatu ohi da. Horrelako errekrutatzeak egitea ohikoa zen Hispanian
\nkanpainak egin zituzten buruzagi militarren artean, horren bidez ospe-elementu
\nbat eta elementu exotiko bat bilatzen baitzuten nolabait, eta, batez ere, argi
\neta garbi azaltzea bertako biztanleen leialtasuna erromatar agintariekiko,
\natxikipen pertsonalaren bidez, gainera, buruzagiaren bizia babesteko eginkizuna
\nbaitzuten. Barduliarrak guardia pertsonalerako hautatuta, hori oso zalantzazkoa
\nbada ere, bi helburu adierazi nahiko lirateke: batetik, barduliar horiei
\nerakustea Erromari leial izan behar zitzaiola, eta, bestetik, erromatar
\nsisteman sartzearen onuren adibide izatea komunitateko gainerakoentzat. Marioren
\nbarduliarren kasuak, egia bada, berezitasun bat dauka, Plutarkok argi adierazi
\nbaitzuen erromatar buruzagiaren guardia pertsonala <\/span>douloi<\/span><\/i>z osatuta
\nzegoela \u2014hau da, esklaboz\u2014, eta horrek testuaren interpretazioa asko
\nkonplikatzen du. Nolanahi ere, ez da ahaztu behar Augustok kalagorritarrak
\nhautatu zituela bere guardia pertsonalerako, eta <\/span>Calagurris<\/span><\/i>
\n(Calahorra, Errioxa) eremu horretan identifikatutako gune baskoietako bat zela.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Greziar biografoa eta saiakeragile horrek ospe handia izan zuen Erromatar Inperioan bere bizitza osoan (K.o.\u00a046 – K.o.\u00a0120). Erromatar hiritarra zenez, magistratu-karguak izan zituen, tokiko gaietan esku hartu zuen, eta bere hiriko, Keroneako, enbaxadore ere izan zen. Bizitzaren amaieran, apaiz izan zen, Delfosen, aitortza handiko posizioan. Plutarkoren lanetatik nabarmenena eta ezagunena Bizitza paraleloak da. Lan horretan, […]<\/p>\n","protected":false},"template":"","iv_nivel":[231],"class_list":["post-2416","iv_voz","type-iv_voz","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nPLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Greziar biografoa eta saiakeragile horrek ospe handia izan zuen Erromatar Inperioan bere bizitza osoan (K.o.\u00a046 – K.o.\u00a0120). Erromatar hiritarra zenez, magistratu-karguak izan zituen, tokiko gaietan esku hartu zuen, eta bere hiriko, Keroneako, enbaxadore ere izan zen. Bizitzaren amaieran, apaiz izan zen, Delfosen, aitortza handiko posizioan. Plutarkoren lanetatik nabarmenena eta ezagunena Bizitza paraleloak da. Lan horretan, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Iura Vasconiae\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"188\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"83\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/plutarko-21-eu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/plutarko-21-eu\\\/\",\"name\":\"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2019-11-30T12:18:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/plutarko-21-eu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/plutarko-21-eu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/voz\\\/plutarko-21-eu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hasiera\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 – Delfos, K.o. 120).\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"description\":\"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Iura Vasconiae\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#organization\",\"name\":\"Iura Vasconiae\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/logo_iuravasconiae.png\",\"width\":188,\"height\":83,\"caption\":\"Iura Vasconiae\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.iuravasconiae.eus\\\/eu\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae","og_description":"Greziar biografoa eta saiakeragile horrek ospe handia izan zuen Erromatar Inperioan bere bizitza osoan (K.o.\u00a046 – K.o.\u00a0120). Erromatar hiritarra zenez, magistratu-karguak izan zituen, tokiko gaietan esku hartu zuen, eta bere hiriko, Keroneako, enbaxadore ere izan zen. Bizitzaren amaieran, apaiz izan zen, Delfosen, aitortza handiko posizioan. Plutarkoren lanetatik nabarmenena eta ezagunena Bizitza paraleloak da. Lan horretan, […]","og_url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/","og_site_name":"Iura Vasconiae","og_image":[{"width":188,"height":83,"url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/","name":"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 - Delfos, K.o. 120). - Iura Vasconiae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website"},"datePublished":"2019-11-30T12:18:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/voz\/plutarko-21-eu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hasiera","item":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"PLUTARKO(Keronea, K.o. 46 – Delfos, K.o. 120)."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#website","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","name":"Iura Vasconiae","description":"Fundaci\u00f3n dedicada al estudio y difusi\u00f3n del Derecho hist\u00f3rico, foral y auton\u00f3mico de Vasconia. Revista Iura Vasconiae, monograf\u00edas y simposios.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization"},"alternateName":"Iura Vasconiae","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#organization","name":"Iura Vasconiae","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","contentUrl":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/logo_iuravasconiae.png","width":188,"height":83,"caption":"Iura Vasconiae"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/iv_voz"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_voz\/2416\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"iv_nivel","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iuravasconiae.eus\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/iv_nivel?post=2416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}